سیاست مسکن ایران باید تغییر سبک زندگی را به رسمیت بشناسد

به گزارش صما، سیاست مسکن ایران باید تغییرات عمیق سبک زندگی و الگوی ازدواج جامعه را به رسمیت بشناسد و بر این اساس بازطراحی شود. داود بیدار، عضو هیات مدیره انجمن انبوه‌سازان و توسعه‌گران ساختمان استان تهران، در گفت‌وگویی با «صما» به ضرورت تغییر نگاه به مسکن اشاره کرد.

وی با اشاره به آمارهای اخیر درباره تعداد افراد مجرد در کشور گفت: اگرچه درباره برخی اعداد مانند ۴۲ میلیون نفر اختلاف نظر و ابهام آماری وجود دارد، اما سیاست‌گذاری ملی نباید بر پایه آمار تأییدنشده انجام شود. اصل مسئله این است که جامعه ایران در حال تغییر است؛ سن ازدواج افزایش یافته، بخشی از جوانان دیرتر تشکیل خانواده می‌دهند، خانوارها کوچک‌تر شده‌اند و گروه قابل‌توجهی از شهروندان در دوره‌هایی از زندگی خود به‌تنهایی زندگی می‌کنند.

بیدار افزود: جوانی که امروز تصمیم به ازدواج می‌گیرد، با بزرگ‌ترین موانع شروع زندگی مشترک یعنی تأمین مسکن روبروست. این تحولات تنها یک موضوع جمعیت‌شناختی نیست، بلکه یک مساله جدی در سیاست‌گذاری مسکن و شهرسازی کشور محسوب می‌شود.

## آیا هنوز برای خانواده دیروز، مسکن امروز را می‌سازیم؟

این کارشناس با بیان اینکه یکی از اشکالات اساسی سیاست‌گذاری مسکن در ایران، فاصله میان تغییرات واقعی جامعه و ضوابط تعریف شده است، اظهار کرد: وقتی اندازه خانوار، سن ازدواج، توان خرید و الگوی سکونت تغییر می‌کند، محصول مسکن نیز باید تغییر کند. نمی‌توان جامعه سال ۱۴۰۵ را با همان مفروضاتی تحلیل کرد که برای خانواده‌های چند دهه قبل وجود داشته است.

وی تأکید کرد: مسکن یک کالای معمولی نیست و طراحی و ساخت یک پروژه ممکن است چند سال زمان ببرد؛ بنابراین ساختمانی که امروز می‌سازیم، باید سال‌ها پاسخگوی نیاز جامعه باشد. توسعه‌گر و سیاست‌گذار باید از خود بپرسند: مردمی که پنج یا ۱۰ سال آینده قرار است در این شهرها زندگی کنند، چه نوع خانه‌ای نیاز خواهند داشت؟

## مجردها نیز شهروند این کشورند و نیاز مسکن دارند

در بخش دیگری از گفت‌وگو، بیدار گفت: در سیاست‌گذاری مسکن باید واقعیت زندگی افراد مجرد نیز دیده شود. به رسمیت شناختن نیاز مسکن این گروه به معنای ترویج تجرد نیست، بلکه سیاست‌گذاری هوشمند باید همزمان دو مسیر را دنبال کند: تسهیل شرایط تشکیل خانواده برای زوج‌های جوان و نادیده نگرفتن نیاز واقعی افرادی که امروز مجرد زندگی می‌کنند.

وی افزود: فرد مجرد نیز به مسکن ایمن، مناسب و متناسب با درآمد خود نیاز دارد. جوانی که می‌خواهد ازدواج کند، نباید برای تشکیل یک زندگی دو نفره مجبور باشد از همان روز اول هزینه خانه‌ای را بپردازد که برای یک خانوار چهار یا پنج نفره طراحی شده است. خانه اول یک زوج جوان الزاماً نباید خانه تمام عمر آنها باشد و باید امکان ایجاد یک «نردبان مسکن» فراهم شود تا جوانان بتوانند زندگی خود را از یک واحد کوچک‌تر آغاز کنند و متناسب با افزایش درآمد به واحدهای بزرگ‌تر منتقل شوند.

## کوچک‌متراژ به معنای بی‌کیفیت نیست

این عضو هیات مدیره انجمن انبوه‌سازان با اشاره به اشتباه رایج در تصور خانه‌های کوچک‌متراژ، تصریح کرد: کوچک‌متراژ بودن باید با طراحی بهتر و خدمات بیشتر همراه شود. اگر متراژ خصوصی خانه کاهش پیدا می‌کند، می‌توان بخشی از نیازهای ساکنان را از طریق فضاها و خدمات مشترک جبران کرد؛ فضاهای چندمنظوره، امکانات ورزشی، فضاهای کار اشتراکی و خدمات نظافت می‌توانند بخشی از نسل جدید پروژه‌های مسکونی باشند.

بیدار خاطرنشان کرد: بحث صرفاً «کوچک‌تر ساختن» نیست؛ بحث بازطراحی مفهوم سکونت است. تجربه بازار نشان داده که بخشی از تقاضای آینده مسکن به سمت واحدهای کوچک‌متراژ اما با خدمات و کیفیت مناسب حرکت خواهد کرد.

## زمان بازنگری در سیاست‌های مسکن و شهرسازی رسیده است

وی با بیان اینکه بخش خصوصی به تنهایی قادر به پاسخ دادن به این تحول نیست، گفت: اگر ضوابط شهرسازی، نظام تأمین مالی، سیاست زمین، پارکینگ، تراکم، حداقل مساحت واحدها و مقررات بهره‌برداری با تغییرات اجتماعی هماهنگ نباشند، حتی توسعه‌گرانی که نیاز جدید بازار را تشخیص داده‌اند نیز با محدودیت مواجه خواهند شد.

بیدار افزود: وزارت راه و شهرسازی، شهرداری‌ها، شورای عالی شهرسازی و معماری، نظام بانکی و سایر نهادهای مرتبط باید موضوع تغییر ساختار خانوار و سبک زندگی را به‌صورت جدی وارد سیاست‌گذاری مسکن کنند. این بازنگری باید فراتر از یک طرح یا تسهیلات مقطعی باشد و شامل بررسی مجدد مجموعه‌ای از سیاست‌ها از ضوابط شهرسازی و حداقل متراژ گرفته تا شیوه‌های تأمین مالی و الگوهای اجاره‌داری حرفه‌ای شود.

وی در پایان تأکید کرد: جامعه منتظر قوانین و طرح‌های شهری نمی‌ماند و وظیفه سیاست‌گذار این است که واقعیت جامعه را بشناسد و برای آن راه‌حل طراحی کند. اگر امروز این تغییر را ببینیم و برای آن برنامه‌ریزی کنیم، می‌توانیم از نگاه «یک نسخه برای همه» فاصله بگیریم؛ در غیر این صورت، چند سال دیگر با شهری مواجه خواهیم شد که ساختمان‌های زیادی دارد، اما بسیاری از آنها متناسب با نیاز واقعی مردم طراحی نشده‌اند.