۱۰ میلیون تن پسماند سمی؛ هشدار ابوعلی گلزاری درباره فاجعه محیط‌زیستی پساجنگ

فاجعه‌ای به نام نخاله‌های جنگی

درحالی‌که افکار عمومی بر بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ تحمیلی سوم متمرکز شده، پشت پرده این بازسازی، بحرانی خاموش و بزرگ در جریان است: مدیریت پسماندهای سمی و آلوده ناشی از تخریب هزاران واحد مسکونی.

ابوعلی گلزاری، عضو شورای راهبردی سازمان حفاظت محیط زیست، با اعلام رقم حیرت‌انگیز ۱۰ میلیون تنی نخاله‌های ساختمانی تاکید کرد که این حجم از آوار، تفاوت ماهوی با نخاله‌های معمولی دارد. این پسماندها برخلاف تصور عموم، صرفا خرده بتن و آجر نیستند، بلکه آغشته به مواد شیمیایی و انواع روغن‌های صنعتی هستند که آن‌ها را به یک بمب ساعتی محیط زیستی تبدیل کرده است.

۲۰۰ هزار کامیون؛ فقط برای جابجایی

شاید عدد ۱۰ میلیون تن برای درک عمق فاجعه کافی نباشد. گلزاری با یک مثال ملموس ابعاد این بحران را تشریح می‌کند: برای انتقال این حجم عظیم پسماند آلوده، به حدود ۲۰۰ هزار کامیون نیاز داریم. این یعنی کاروانی از کامیون‌ها که اگر پشت سر هم قرار بگیرند، مسیری به طول هزاران کیلومتر را می‌پوشانند. حال سوال اینجاست که این آلودگی‌ها باید به کجا منتقل شوند و آیا زیرساخت‌های لازم برای دفن یا پالایش ایمن آن‌ها در کشور وجود دارد؟

تجربه تلخ آلمان و ژاپن؛ چراغ خطری که نباید نادیده گرفت

گلزاری در اظهاراتی تامل‌برانگیز، مسیر کنونی بازسازی در ایران را نادرست توصیف می‌کند و هشدار می‌دهد که تکرار تجربه کشورهایی مانند آلمان و ژاپن، که پس از جنگ‌های خود تنها به توسعه اقتصادی اندیشیدند و محیط زیست را فراموش کردند، فاجعه‌بار خواهد بود.

او به طور مشخص به دو حادثه تاریخی اشاره می‌کند:

• فاجعه میناماتا در ژاپن که آلودگی جیوه جان هزاران نفر را گرفت
• آلوده شدن رود راین در آلمان که سال‌ها طول کشید تا حیات دوباره به آن بازگردد.

به گفته وی، این فجایع موجب شدند کشورهای توسعه‌یافته قوانین سختگیرانه محیط زیستی وضع کنند. ایران هم اگر همین مسیر اشتباه را برود، با نابرابری‌های اجتماعی، آسیب‌های گسترده، کم‌بازدهی اقتصادی و نابودی کامل زیست‌بوم‌های خود روبرو خواهد شد.

مدرسه سبز، بیمارستان سبز؛ نسخه جایگزین چیست؟

عضو شورای راهبردی سازمان حفاظت محیط زیست، بازسازی را مساوی با بازگشت به نقطه صفر نمی‌داند. او معتقد است که بازسازی، فرصتی طلایی برای ساخت دوباره اما بهتر است. به جای اینکه مدرسه یا بیمارستانی مخروبه را دقیقا مشابه گذشته بسازیم، چرا نباید آنها را سبز، کم‌مصرف و هماهنگ با طبیعت طراحی کنیم؟

به گفته گلزاری، تنها در صورت اولویت دادن محیط زیست در کنار توسعه، می‌توانیم به معنای واقعی به «توسعه پایدار» دست پیدا کنیم. در غیر این صورت، سال‌ها بعد باید هزینه‌های سنگین درمان بیماری‌های ناشی از آلودگی آب، خاک و هوا را بپردازیم.

راهکار پایانی: تعامل بین‌المللی و استفاده از نخبگان

گلزاری در پایان تاکید کرد برای جلوگیری از این فاجعه، نیاز به تعاملات گسترده اجتماعی و بین‌المللی داریم. او خواستار بهره‌مندی از توان نخبگان محیط زیستی کشور و وضع قوانین به‌روز شد تا بازسازی مناطق جنگی، به تخریب محیط زیست منجر نگشته و آیندگان با میراثی جز آلودگی و بیماری مواجه باشند.