آمادگی همه جانبه در برابر زلزله، یک ضرورت همیشگی

وجود گسل های زلزله خیز در ایران و استان مرکزی موجب شده وقوع زلزله امری دور از ذهن برای ساکنان شهرهای مختلف منطقه نباشد بطوری که نگرانی از حادث شدن این پدیده تا حد زیادی دغدغه دائمی مردم است.

زلزله یکی از ده ها سوانح طبیعی است که از آغاز آفرینش، همواره ذهن
آدمی را به خود مشغول کرده و مانند معمایی قرن ها فکر و اندیشه انسان ها را به بازی‌
گرفته است.
ایران از جمله کشورهای زلزله خیز جهان بوده و روی یکی از دو کمربند
بزرگ لرزه خیزی کره خاکی موسوم به «آلپا» قرار گرفته و هر از گاهی زمین لرزه های
بزرگ در آن به وقوع می پیوندد.
مجتبی قادری مدیر مسکن و ساختمان اداره کل راه و شهرسازی استان مرکزی به
سئوالات ایرنا در خصوص ساخت و سازهای ایمن در برابر حوادث غیرمترقبه وبه خصوص
زلزله؛ شناخت و آگاهی ازخطرات زمین ساختی پیرامون مناطق شهری و روستایی، آمادگی
مدیریت بحران برای برنامه ریزی های لازم درصورت بروزحوادث طبیعی به ویژه زلزله وزمین
لغزش، وضع مقررات ملی ساختمان واستاندارد، اعمال نظارت عالیه بر ساخت وساز جهت حصول
اطمینان ازاجرای مقررات ملی ساختمان و ضوابط معماری وشهرسازی و کنترل حسن انجام
خدمات مهندسی پاسخ داد.
س- آیا اعتبارات خاصی در این زمینه و به خصوص برای مقاوم سازی واحدهای
مسکونی بافت فرسوده تمهید شده ، سقف و سطح این اعتبارات چقدر است و نحوه اعطا و
میزان بازپرداخت آن با سود چند درصد محاسبه شده و چند ساله است؟
ج– برای مقاوم سازی واحدهای مسکونی بافت های فرسوده تسهیلاتی به شرح زیر
پیش بینی شده است؛ برای کلان شهرها (اراک) مبلغ ۵۰۰ میلیون ریال، برای شهرهای
بالای 200 هزار نفر
جمعیت (ساوه) مبلغ ۴۰۰ میلیون ریال و برای سایر شهرها مبلغ 300 میلیون ریال.
تسهیلات فوق ۱۰ – ۱۵ ساله هستند و سود دوران مشارکت ۲۲ درصد و دوران
ساخت ۲۱ درصد است و دولت متعهد شده ۱۰ درصد آن را بپردازد. به این ترتیب سود دوران مشارکت ۱۲ درصد و دوران ساخت ۱۱ درصد خواهد
بود.
درحال حاضر هیچ محدودیتی برای پرداخت به متقاضیان وجود ندارد و بانک
ها سهمیه ای به طور سالانه درنظر می گیرند.
س- آیا استان مرکزی زلزله خیز است و روی گسل زلزله قرار دارد ، چند
گسل فعال در استان مرکزی وجود دارد؟
ج– استان مرکزی ازجمله استان هایی است که به دلیل قرارگرفتن در شرایط
ویژه لرزه زمین ساختی محدوده هایی با خطر نسبی زمین لرزه ی متفاوت را در بر می گیرد
و گسل های با اهمیتی به عنوان چشمه های لرزه زا در محدوده استان و همچنین در
پیرامون استان گسترش دارد.
گسل تبرته؛ با روند شمال غربی – جنوب شرقی از شمال غربی روستای تبرته که در فاصله ۱۵ کیلومتری غرب
فرمهین واقع شده است تا فراسوی جنوب شرقی روستای انجدان در جنوب شرقی اراک گسترش دارد
و طول این گسل بیشتر از یکصد کیلومتر است.
به طور کلی گسل تبرته مهمترین گسل نزدیک به شهر اراک است و از فاصله
حدود ۱۵ کیلومتری شمال شرقی اراک می گذرد و می تواند بیشترین شتاب را به شهر اراک
وارد کند.
روستای انجدان بر روی زون گسل قرار دارد و چشمه پر آب انجدان نیز در
این زون قرار دارد. اثر آن در روستای شهوه نیز به صورت تپه های آهکی قابل مشاهده
است.
آخرین جنبش این گسل به زمین لرزه به حدود ۴۸ سال قبل برمی گردد. در
سال ۱۳۸۳ نیز باعث وقوع زمین لرزه های کوچکی شد که اراک و حومه آن را به صورت جزیی
لرزاند.
از دید زمین ساختی، گسل تبرته می تواند زمین لرزه هایی با بزرگی حدود
۷.۴ درجه در مقیاس ریشتر را ایجاد کند. در این صورت روستاهای انجدان، شهوه،
آهنگران، مخلص آباد و تبرته به کلی ویران خواهندشد و فرمهین و داودآباد، مشهد
میقان، مجدآباد و منطقه فراهان وهمچنین شهر اراک نیز گزند اساسی خواهند دید.
گسل تلخاب ؛ با روندی تقریبا موازی گسل تبرته در شمال شرقی آن گسترش
دارد که از فاصله حدود ۴۰ کیلومتری شمال شرقی اراک می گذرد وازفاصله حدود ۴
کیلومتری شرق کمیجان درشمال غربی تا نزدیکی خورهه در جنوب شرقی (شمال غربی دلیجان)
ادامه می یابد.
اثر این گسل در کنار جاده اراک – قم در فاصله حدود ۶ کیلومتری ابراهیم آباد قابل مشاهده است و در
روستای تلخاب زون گسل را به وضوح می توان دید.
گسل تلخاب در انتهای شمال غربی ؛ تغییر روند داده و به سوی شمال
متمایل می شود و تا شمال روستای کسرات درارتفاعات تساور گسترش دارد و طول آن بیشتر
از یکصد و ۱۰ کیلومتر است.
این گسل ازفاصله حدود ۱۲ کیلومتری جنوب غربی آشتیان وازفاصله حدود ۱۰
کیلومتری شمال شرقی فرمهین می گذرد وروستاهای تلخاب، چشمه، جعفرآباد، فیض آباد، کسرات،
درمانک و غیره در نزدیکی آن قرار دارد.
آخرین جنبش این گسل به حدود ۵۲۰ سال قبل برمی گردد. گسل تلخاب می
تواند زمین لرزه هایی با بزرگی حدود ۷.۴ ریستر را ایجاد کند که در این صورت
آشتیان، فرمهین و کمیجان ویران شده و یا گزند اساسی خواهند دید و به اراک ، تفرش و
دلیجان نیز آسیب زیادی می رسد.
گسل تفرش؛ این گسل که هم روند گسل های تلخاب و تبرته است از جنوب غربی
شهر تفرش می گذرد و حدود ۵۰ کیلومتر طول دارد.
شاخه اصلی آن از فاصله حدود ۴ کیلومتری جنوب شرقی تفرش عبور می کند و
شاخه های کوچکتر آن در فاصله کمتری از تفرش قرار دارد.
گسل تفرش می تواند زمین لرزه هایی با بزرگی حدود ۶.۹ ریشتر را ایجاد
کند. در این صورت آشتیان و تفرش گزند اساسی خواهند دید.
گسل ایندس ؛ این گسل با درازای بیش از یکصد کیلومتردر جنوب و جنوب غربی
دشت ساوه قرار دارد و ازجنوب و جنوب شرقی تا نزدیکی سلفچگان گسترش یافته و از فاصله
حدود صد متری شمال شرقی سد ساوه می گذرد.
حدود ۵۵ سال پیش زلزله ناشی از آن با بزرگی ۵.۱ ریشتر و حدود ۴۵ سال
پیش نیز زلزله ناشی از آن با بزرگی ۷.۴ ریشتر سلفچگان را لرزاند و حدود ۴۵ سال قبل
هم زلزله ناشی از آن با بزرگی ۵.۲ ریشتر دستجرد – سلفچگان را تکان داد.
گسل ایندس می تواند زمین لرزه هایی با بزرگی حدود ۷.۶ ریشتر را ایجاد
کند. در این صورت بخش هایی از استان مرکزی به ویژه محدوده جنوب شهرستان ساوه به
شدت خواهد لرزید.
س- آیا گسل های لرزه خیزی دیگری در استان مرکزی وجود دارد؟
ج– گسل های متعدد دیگری مانند چغار، عزالدین، خشک رود، کوشک نصرت، البرز،
بیدهند، کهک، موجان، راهجرد، نیزار، شمال محلات، جنوب محلات، گسل های خمین، گلپایگان،
شمال فرنق، امان آباد، انجیرک، چشمه پلنگ و غیره در پهنه استان و اطراف آن گسترش
دارد که هر کدام از اهمیت خاصی برخوردارند، اما گسل های مهم استان شامل کوشک نصرت،
تفرش، ایندس، تبرته، تلخاب و چشمه پلنگ است.
استان مرکزی در مقایسه با پیرامون آن از میزان لرزه خیزی نسبتا کمتری
برخوردار است و در قسمت های جنوب شرقی و به ویژه غرب کاهش می یابد به گونه ای که
در بخش غربی استان مرکزی نسبتا آرام است ولی بخش های شمالی و مرکز آن دارای میزان
لرزه خیزی بیشتری است.
س- آخرین زلزله استان مرکزی در چه سالی اتفاق افتاد ، چه میزان خسارت
مالی وارد کرد ، آیا تلفات جانی هم داشت ؟
ج– آخرین زلزله قابل توجه، زلزله ای با بزرگای ۴ درمقیاس امواج درونی
زمین، در«غرق‌آباد» اتفاق افتاد. شبکه های لرزه نگاری مرکز لرزه نگاری کشوری موسسه
ژئوفیزیک دانشگاه تهران در ساعت ۰۸:۵۹:۲۶ ششم مهرماه سال ۱۳۹۴ این زمین لرزه را
ثبت کردند.
مختصات این زمین لرزه که در عمق ۸ کیلومتری زمین رخ داد، ۳۵.۰۲ درجه
عرض شمالی و ۴۹.۷۹ درجه طول شرقی ثبت شده است.
این زمین لرزه که در11 کیلومتری غرق آباد، ۱۴ کیلومتری نوبران و38
کیلومتری رازقان دراستان مرکزی رخ داد، خسارت قابل توجهی نداشت ضمن اینکه تلفات
جانی نیزبه دنبال نداشته است.
س- جنابعالی اگر درخصوص ارائه آموزش همگانی، پیشگیری، مقابله و نیز
بازسازی بناهای آسیب دیده براثر حوادث غیرمترقبه و به خصوص زلزله پیشنهاد و یا
انتقادی دارید، بیان کنید؟
ج- در حال حاضر همگرایی و هماهنگی بین سازمانی در دستگاه های متولی
این امور ضعیف است. موضوع زلزله در بین مردم و حتی مسئولان و متولیان امر جدی گرفته نمی
شود و اعتبار کافی نیز برای این مبحث اختصاص داده نمی شود. آموزش های همگانی به صورت
مقطعی است و استمرار کافی و لازم را ندارد ضمن اینکه برخی از شیوه های آموزشی سنتی
است و منطبق بر آخرین تجربیات جهانی نیست.
اجرای دقیق و کامل مقررات ملی ساختمان و اصول و ضوابط معماری و
شهرسازی در احداث ساختمان ها و همچنین به کارگیری عوامل اجرایی ماهر و دارای کارت
مهارت فنی و استفاده از مصالح استاندارد و مرغوب باعث ایجاد ساختمان هایی با
کارکرد مناسب حین وقوع زلزله خواهد شد و بهترین پیشگیری به حساب می آید.
جلوگیری از توسعه سکونت گاه های غیررسمی و بهسازی و نوسازی بافت
فرسوده از ضروریات است و توسعه شهرها و تاسیسات زیربنایی با توجه به ملاحظات لرزه خیزی
و نقشه پهنه بندی زلزله و گسل ها از اهمیت بسزایی برخوردار است.
آموزش مردم و مسئولان به طور دائم و مستمر با استفاده از آخرین
دستاوردهای جهانی، انسجام و هماهنگی بین دستگاه ها وسازمان های مسئول برای زمان
های پیش از حادثه ، حین و بعد از آن بسیار مهم است.