نسل «بزرگراه دو طبقه» چگونه منقرض شد؛ «باغپیاده» به معابر پایتخت میآید؟
پلیتیک جهانی برای پل «صدر»
تصمیم شهرداری سئول –شهر معروف به بزرگراههای مدرن در دنیا- برای تغییر کاربری «خیابانهای دو طبقه» و تبدیل فضاهای تردد خودرو به محیطهای شهروندمحور، نگاه انتقادی کارشناسان شهرسازی در تهران به «بزرگراه طبقاتی صدر» را عمیقتر کرد و احتمال استفاده از نسل منقرض معابر ترافیکی در دیگر نقاط پایتخت از جمله بزرگراه همت را به شدت کاهش داد.
بررسیها در اینباره نشان میدهد: 40 سال پیش شهرداران 8 شهر بزرگ از 4 کشور جهان، برای مهار تبعات انسانی و شهری استفاده از «بزرگراههای دو طبقه» و همچنین کنترل «هزینههای سنگین اقتصادی-اجتماعی» این مدل خیابانسازی، «تخریب پلهای طبقاتی» را در دستور کار قرار دادند بهطوری که هماکنون در آمریکا بهعنوان «کشور مُبدع» خیابانهای دو طبقه، 20 سال از «ممنوعیت» احداث این نوع معابر میگذرد.
اتوبان طبقاتی، «نسل منقرضشده» معابر درونشهری است که 73 سال پیش در ادبیات شهرسازی وارد شد اما اشکالات و نارساییهای شهری ناشی از آن، در مدت کوتاهی، تجدیدنظر اساسی دولتهای محلی در کشورهای مختلف نسبت به جمعآوری این اتوبانها را در پی داشت.تحقیقات اساتید شهرساز در آمریکا، کانادا، کره و برزیل درباره سه پیامد منفی بزرگراه طبقاتی و پنج تحول مثبتی که پساز تخریب و تغییرکاربری این معابر نصیب شهرهای جهان شده، حاکی است در سالهای بهرهبرداری از این اتوبونها در کشورهای مختلف، افزایش مسیرهای تردد خودرو بدون آنکه به کاهش بار ترافیک در مسیرهای قبلی منجر شود، در عمل باعث «تشدید تقاضای سفر با خودروی شخصی» شد ضمن آنکه «هزینه تصاعدی نگهداری» از پلهای طبقاتی و همچنین «خطر ریزش پل» در اثر زلزله در شهرهای لرزهخیز، بهعنوان اشکالات اساسی این نوع معابر بوده است.ایجاد طبقه دوم برای تردد خودرو، چهره اجتماعی شهرهای جهان را بعد از مدتی تحت تاثیر ترافیک بیشتر، به اتاقهای ایزوله «کار»، «زندگی» و «رانندگی» تغییر داد و طراوت شهری را از شهرها گرفت. هماکنون بازتاب تخریب این اتوبانها در دنیا نشان میدهد میزان «مطلوبیت فضاهای شهری» و «آسایش شهروندان» تحتتاثیر تغییرکاربری اتوبانهای طبقاتی به «فضاهای سبز مخصوص پیادهروی» افزایش پیدا کرده است ضمن آنکه به موازات حذف این پلها، شبکه حمل و نقل عمومی و خیابانهای زیرزمینی در شهرها تقویت شده است. در حالحاضر شهرداری سئول با تبعیت از تجربه موفق شهرهای جهان در تخریب اتوبانهای طبقاتی، برنامه تغییر این معابر به «باغپیاده» را با هدف افزایش فضاهای بازشهری برای پیادهروی ساکنان پایتخت کره به اجرا درآورده است. در تهران، سال 90، ساخت اتوبان دو طبقه صدر بهعنوان گرانترین پروژه عمرانی درون شهری در ایران آغاز شد طوری که تاکنون -بدون آنکه پرونده مالی آن با پیمانکار مربوطه بسته شود- 1300 میلیارد تومان خرج پل طبقاتی «صدر» شده است. مهمترین هدف از ساخت این پل که همان تسهیل بار ترافیکی در حدفاصل شمالشرق تا شمال غرب بود، در حال حاضر بهواسطه ترافیک سنگین در پل صدر طی ساعت مختلف روز، نشان از عدم تحقق کامل آن دارد.در این میان، زمزمههایی مبنی بر ساخت دومین بزرگراه طبقاتی در دو نقطه پایتخت از جمله بزرگراه همت شنیده میشود که در صورت اجرا، باعث تکرار مجدد تجربه سوخته نظام شهرسازی جهان در تهران خواهد شد.
