افتتاح نخستین راهروی زیرزمینی ایران در میدان سپه

تهران را شاید بتوان کلان شهر نخستین ‌های ساختمانی و محل آزمایش اولین اقدامات بلدیه و شهرداری‌ها در ادوار گوناگون به شمار آورد. چنان که همیشه می‌توان نخستین جلوه‌های اقدامات شهری را در آن مشاهده کرد. مانند به کار بردن عناوین برای خیابان ها و یا استفاده از آسفالت برای کف پوش خیابان‌ها که در شماره‌های گذشته به آن اشاره شد.

گروه تاریخ مسکن- بسیاری از این گونه فعالیت‌ها همزمان با دیگر اقدامات توسعه‌ای انجام گرفته است. نمونه دیگری از این اولین‌ها افتتاح نخستین راهروی زیر زمینی ایران است. راهرویی که امروزه به عنوان زیر گذر از آن نام برده می‌شود.
این راهرو 25 تیر ماه سال 1335 و در دوره شهرداری منتصر و وزارت علم افتتاح شد. باید یادآور شد گشایش راهروی مزبور چه پیش از افتتاح و چه پس از آن با واکنش‌هایی متفاوت همراه بود. چنان که عده‌ای ساخت آن را باعث لطمه زدن به ساختمان پست و تلگراف می ; دانستند. همچنین این اقدام نیز نقایصی داشت. چنان که دو سال بعد مستاجران و صاحبان دکان‌های آنجا به واسطه نبودن تهویه از شهرداری به مراجع قانونی شکایت بردند. اما با توجه به اهمیت این اقدام عمرانی در آن زمان، روزنامه اطلاعات از نشریات مهم آن دوران گزارشی کامل از افتتاح این راهرو را به چاپ رساند که شرح آن در ادامه خواهد آمد.
«ساعت هفت و نيم بامداد مراسم گشايش نخستين راهروي زيرزميني ايران واقع در ميدان سپه با حضور چند تن از وزرا و نمايندگان مجلسين و معاريف روزنامه نگاران برگزار شد. براي پذيرايي از مدعوين، شهرداري تهران چادري را در قسمت جنوبي محوطه بانك بازرگاني زده بود و مدعوين در آنجا گرد آمدند.
در اين مراسم ابتدا آقاي منتصر شهردار تهران نطقي ايراد كرد و پس از تشكر از مدعوين خاطرنشان ساخت: بسياري از مردم ساختمان راهرو زيرزميني را يك اقدام غيرضروري و تشريفاتي تلقي كرده و احيانا از اين رهگذر، چه قبل از شروع به كار و چه ضمن چندماهي كه ساختمان راهرو در دست اقدام بود، به تصميم و عمل شهرداري خرده گرفته و اعتراض كردند. ولي به طور قطع اكنون كه راهرو آماده بهره برداري است، همان اعتراض كنندگان نيز خواهي نخواهي نسبت به آنچه شهرداري كرده است خوشبين و راضي خواهند شد.
سپس آقاي علم وزير كشور درباره راهروي زيرزميني ميدان سپه چنين گفت: بنده خيلي خوش وقتم كه امروز كار بسيار كوچكي که از طرف شهرداري تهران انجام شده، مورد استفاده عموم قرار مي‌گيرد و اين فرصت را به بنده داده‌ايد تا صحبت كنم. مطلبي يادم آمد و آن اين است كه ممكن است فردا بشنويم يا بخوانيم كه اصولا راهروي زيرزميني موجود نيست.
در اين مورد مطلبي به خاطرم آمد و آن اين بود كه چند سال پيش بنده در بيرجند بيمارستاني مي ساختم و معمار آن شخصي به نام حاج غلامحسين سياح بود كه گويي اكنون در تهران است. حاج غلامحسين مردي خوشمزه و شیرين-كار بود و عملياتي مي كرد. مثلا يك مرتبه دست خود را ا ز نظرها ناپديد مي‌كرد يا با چشم بندي شي اي را از نظرها پنهان مي‌ساخت. پس از آنكه بيمارستان را تمام كرد و آماده كار كرد، من به رفقا مي‌گفتم خيلي احتمال دارد كه حاجي سياح كه رفت، بيمارستاني وجود نداشته باشد.
گمان دارم از نظر بدبينان و بدخواهان هر كاري كه انجام شود همين تصور بيمارستان بيرجند را به ميان مي‌آورند. چنان كه درباره راهروي زيرزميني تا به حال افسانه ها و شايعات زيادي منتشر ساخته اند و حتي گفته اند كه راهروي زيرزميني موجب خرابي ساختمان پست و تلگراف شده است. بدبختانه اين قضاوتي است كه بعضي مي‌كنند و عده‌اي هميشه سعي دارند كه اصولا پرده سياهي روي كارهاي مفيد و همه كارهاي موثر بكشند و آن را به مردم جلوه دهند. علت آن را نمي دانم چيست.
;به نظر مي رسد اين نوع قضاوت و طرز تفكر يا زاييده اغراض و منافع شخصي است، يا نيات و نظرات سوء خارجي. من منكر نيستم كه در دستگاه دولت و شهرداري، در سازمان برنامه معايب زيادي وجود دارد. اگر بخواهيد ما آن ها را خودمان مي‌شماريم و مي‌گوييم. ولي اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه برطرف كردن معايب زمان لازم دارد. آيا آقايان تصور مي‌فرمايند راهروي زيرزميني را مي‌توان در مدت يك ماه ساخت؟
اين قضاوت بدخواهان و بد انديشان است. ولي بايد عرض كنم كه ما به اين نظرات و اظهارات اهميتي نمي دهيم و تا موقعي كه مورد پشتيباني مردم هستيم و تا موقعي كه اعلي حضرت همايون شاهنشاهي افتخار خدمت گزاري را به ما ارجاع فرموده اند و تامادامي كه در مجلسين ولو با يك راي اكثريت را داريم، با كمال قدرت و بدون توجه به انتقادات مغرضانه وظيفه خود را انجام مي‌دهيم.
پس از خاتمه بيانات آقاي وزير كشور، شهردار تهران از ايشان خواهش كرد با قطع نوار سه رنگ راهروي زيرزميني را افتتاح نمايند. آقاي وزير كشور و همراهان به كنار در ورودي راهرو كه در جنب بانك بازرگاني واقع است آمدند و آقاي وزير كشور به نام اعلي حضرت همايون شاهنشاهي نوار سه رنگ را قرمز را قطع كرد و مدعوين وارد راهروي زيرزميني شدند.»