درسهایی برای سازندگان ایرانی از پرونده BAZIS-A
برجهای نورلی تاو تا باغهای روژه باوم؛ میراث ماندگار یک توسعهگر پیشرو
- شرکت BAZIS-A در سال ۲۰۲۵ به دلیل پرداخت مالیات کمتر نسبت به درآمد واقعی، توسط نخستوزیر قزاقستان مورد نقد قرار گرفت.
- در سال ۲۰۱۸، پروژهای از این شرکت به دلیل ساختوساز بر روی تپههای باستانی سکاها با اعتراضات گسترده باستانشناسان مواجه شد.
- این شرکت بیش از ۱۶ میلیارد تنگه و ۱۸ میلیون دلار بدهی به بانکهای بزرگ قزاقستان دارد.
- در دوران کرونا، متهم شد بیمارستانهای میدانی را با قطعات قدیمی و با قیمتی سه برابر واقعی به دولت فروخته است.
- تحریریه صما پنج درس عملی شامل شفافیت مالیاتی، توجه به میراث فرهنگی و مدیریت ریسک تأمین مالی برای سازندگان ایرانی استخراج کرد.
صنعت ساختمانسازی قزاقستان در دو دهه اخیر رشد چشمگیری داشته و شرکتهایی مانند BAZIS-A Corporation بهعنوان بازیگران کلیدی این بازار مطرح شدهاند. این شرکت که فعالیت خود را از آلماتی آغاز کرده، اکنون با پروژههای شهرسازی در مقیاس کلان و همکاری با سرمایهگذاران بینالمللی، الگویی برای توسعهگران منطقه محسوب میشود. با این حال، این مسیر همواره با موفقیت همراه نبوده و چالشهایی جدی در حوزه مالیات، اعتماد عمومی و مسائل شهری، تصویر این توسعهگر بزرگ را تحت تأثیر قرار داده است. در این گزارش، نگاهی بیطرفانه به تجربه BAZIS-A داریم و درسهایی برای فعالان صنعت ساختمان ایران استخراج میکنیم.
به گزارش صما، شرکت BAZIS-A Corporation یکی از قدیمیترین و بزرگترین توسعهگران مسکن در قزاقستان است که در طول بیش از سه دهه فعالیت، دهها پروژه مسکونی و تجاری در شهرهای مختلف این کشور اجرا کرده است. این شرکت در کنار BI Group بهعنوان دو غول اصلی بازار ساختمانی قزاقستان شناخته میشوند.
شناسنامه و جایگاه شرکت
اطلاعات کلیدی این مجموعه عبارتند از: نام شرکت BAZIS-A Corporation، دفتر مرکزی در آلماتی، سال تأسیس ۱۹۹۱، نوع مالکیت خصوصی، زمینه فعالیت توسعهگری شهری و شهرکسازی و وبسایت رسمی https://bazis.kz.
مسیر رشد و چالشهای مالیاتی
شرکت BAZIS-A در سال ۱۹۹۱، همزمان با استقلال قزاقستان تأسیس شد و در دهه ۱۹۹۰ با اجرای پروژههای مسکونی در آلماتی رشد کرد. دهه ۲۰۰۰ دوران اوج این شرکت بود، اما موفقیتها در سالهای اخیر با چالشهای جدی همراه شده است.
در فوریه ۲۰۲۵، اولژاس بکتِنوف، نخستوزیر قزاقستان، در جلسهای درباره اصلاحات مالیاتی، از BAZIS-A و BI Group بهعنوان نمونههایی از شرکتهای بزرگی نام برد که مالیات کمتری نسبت به درآمد واقعی خود پرداخت کردهاند. وی به این شرکتها دو هفته فرصت داد تا اظهارنامههای تکمیلی ارائه کنند. سرگئی ژومانگارین، معاون نخستوزیر و وزیر اقتصاد ملی، بعداً اعلام کرد که این اقدام برای نشان دادن این موضوع بوده که هیچ شرکتی در قزاقستان «غیرقابل تعرض» نیست و همه کسبوکارها مشمول قوانین مالیاتی یکسان هستند.
وزارت دارایی قزاقستان در گزارشی اعلام کرد که این شرکت در سالهای ۲۰۲۲-۲۰۲۳، درآمد مشمول مالیات خود را به میزان ۴٫۶ میلیارد تنگه کاهش داده است. این موضوع نشان میدهد که مدل مالیاتی این شرکت، دستکم از دید نهادهای نظارتی، همواره محل بحث بوده است.
مدل کسبوکار و استراتژی پروژه
مدل کسبوکار BAZIS-A بر پایه توسعه شهری در مقیاس بزرگ استوار است. این شرکت عمدتاً بر پروژههای شهرکسازی و مجتمعهای مسکونی بلندمرتبه با کاربری مختلط متمرکز است. برخلاف برخی توسعهگران کوچکتر که پروژههای تکبرگی را دنبال میکنند، BAZIS-A روی توسعه یکپارچه محلهها و ایجاد مقاصد شهری جدید سرمایهگذاری کرده است.
استراتژی انتخاب زمین این شرکت معمولاً شامل زمینهای وسیع در حاشیه شهرها یا مناطق در حال توسعه است که با ایجاد زیرساختهای شهری، ارزش افزوده قابلتوجهی خلق میشود. انتخاب بازار هدف عمدتاً طبقه متوسط و رو به بالای جامعه قزاقستان است که به دنبال مسکن با کیفیت در محیطهای برنامهریزیشده شهری هستند.
پروژههای شاخص و جنجالهای اجتماعی
از جمله پروژههای شاخص این شرکت میتوان به توسعه چندین پروژه مسکونی در آلماتی، ایجاد محلههای جدید با کاربری مختلط در حومه این شهر و مشارکت در طرحهای بزرگ زیرساختی و مسکن دولتی اشاره کرد.
با این حال، برخی پروژهها با جنجالهای عمومی مواجه شدهاند. در سال ۲۰۱۸، یک پروژه ساختمانی در آلماتی که توسط یکی از شرکتهای وابسته به این مجموعه اجرا میشد، به دلیل ساختوساز بر روی تپههای باستانی سکاها با اعتراضات گسترده باستانشناسان و نمایندگان مجلس مواجه شد. باستانشناسانی مانند نورلان آتیگایف و زینللا ساماشف نسبت به تخریب میراث فرهنگی هشدار دادند.
شرکت در پاسخ، مسئولیت را متوجه مقامات شهری دانست که زمین را واگذار کرده بودند و اعلام کرد که «هر زمینی که به ما داده شود، روی آن میسازیم». این موضوع نشاندهنده چالشی رایج در صنعت ساختمان کشورهای در حال توسعه است: تضاد بین توسعه شهری و حفظ میراث فرهنگی.
چالشهای مالی و اخلاقی
این شرکت در سالهای اخیر با چالشهای مالی قابلتوجهی مواجه بوده است. بر اساس گزارشهای اقتصادی، شرکتهای مرتبط با این مجموعه در مجموع بیش از ۱۶ میلیارد تنگه و ۱۸ میلیون دلار به بانکهای بزرگ قزاقستان از جمله بانک هالیک و کاسکومرتسبانک بدهکار بودهاند. این موضوع حاکی از اتکای قابلتوجه این شرکت به تأمین مالی بانکی و ریسکهای مرتبط با آن است.
در گزارشهای مربوط به دوران همهگیری، این شرکت متهم شد که بیمارستانهای میدانی ساختهشده در دوران کرونا را با استفاده از قطعات پیشساخته قدیمی و با قیمتی بیش از ۳ برابر هزینه واقعی به دولت فروخته است.
درسهایی برای سازندگان ایرانی
تحریریه صما با بررسی این موارد، پنج درس عملی برای فعالان صنعت ساختمان ایران استخراج میکند:
- شفافیت مالیاتی سرمایه اجتماعی است: تجربه قزاقستان نشان میدهد که سیستمهای مالیاتی در کشورهای در حال توسعه بهتدریج شفافتر میشوند و شرکتهای بزرگ نمیتوانند برای همیشه از رادار نظارتی خارج شوند. شفافیت مالیاتی میتواند بهعنوان یک مزیت رقابتی عمل کند.
- مکانشناسی شهری و ملاحظات فرهنگی را جدی بگیرید: تخریب تپههای باستانی سکاها نشان داد که ساختوساز در مناطق دارای ارزش تاریخی، حتی با مجوز دولتی، میتواند به یک بحران اعتماد عمومی تبدیل شود.
- ریسک تأمین مالی متمرکز را مدیریت کنید: اتکای صرف به تأمین مالی بانکی، شرکت را در معرض ریسکهای نقدینگی و ورشکستگی قرار میدهد. تنوعبخشی به منابع مالی ضروری است.
- مدیریت پروژه در دوران بحران، آزمون اعتبار است: عملکرد جنجالی این شرکت در دوران کرونا نشان داد که تصمیمهای کوتاهمدت مالی میتواند به اعتبار بلندمدت آسیب بزند.
- پاسخگویی و پذیرش مسئولیت: ارجاع مکرر مسئولیت به دولت، نقطه ضعف کلیدی این شرکت بوده است. فرهنگ پاسخگویی میتواند اعتماد مشتریان و سرمایهگذاران را جلب کند.
برای سازندگان ایرانی، موفقیت در توسعهگری شهری تنها به توانایی مالی و فنی محدود نمیشود؛ بلکه مدیریت اعتبار، شفافیت مالیاتی، احترام به میراث فرهنگی و پاسخگویی اجتماعی به همان اندازه تعیینکننده است. اعتماد عمومی یک دارایی غیرقابلانکار است که میتواند در شرایط بحرانی، تفاوت بین سقوط و بقا را رقم بزند.
