رشت در آستانه فروپاشی هویتی؛ اگر امروز نجنبیم فردا خیلی دیر است

رضا حبیب‌زاده با نقد قوانین ساخت‌وساز یکسان‌ساز، از ضرورت بازنگری در الگوی استقرار بناها در رشت می‌گوید؛ شهری که معماری‌اش با باد، تلار، ایوان و فضای نیمه‌باز تعریف می‌شود، نه با قانون خشک «۶۰ درصد + ۲».
حبیب زاده معمار در بیست و دومین اجلاس سازندگان و طراحان کشور گفت: من همیشه وقتی به رشت می‌رسم، با یک لنز نرمال به شهر نگاه می‌کنم؛ نه تله‌ای که اغراق کند و نه وایدی که همه چیز را زوم. مسئله من این است: آیا باید خانه‌ای که در رشت می‌سازیم، همان الگویی را داشته باشد که در تهران، کرج یا قم ساخته می‌شود؟ آیا می‌توان شهری که با باد، رطوبت، تلار و فضای نیمه‌باز زنده است را با همان قوانین خشک «۶۰ درصدی» ساخت؟ اگر همین امروز تأمل نکنیم، بیست سال دیگر رشت را نمی‌شناسیم.
حبیب‌زاده رشت را مثالی از شهری می‌داند که اگر همان نسخه تهران و کرج در آن اجرا شود، در آینده نزدیک هویتش را از دست خواهد داد. او با اشاره به تجربه‌های گذشته در تهران، می‌گوید اگر ۲۰ سال پیش فقط دو متر عقب‌نشینی اعمال می‌شد، امروز شهری قابل‌زیست‌تر داشتیم. به همین قیاس، رشت نیز اکنون در همان نقطه ایستاده؛ نقطه‌ای که اگر فکری برای کیفیت فضاهای باز و نیمه‌باز نشود، ۲۰ سال بعد هیچ شباهتی به رشت امروز نخواهد داشت.
حبیب‌زاده بارها تأکید می‌کند که کیفیت از دل ضوابط بیرون نمی‌آید؛ بلکه این ضوابط هستند که باید از دل کیفیت شهری استخراج شوند. او می‌گوید معماران سال‌هاست با قوانینی می‌جنگند که به‌جای تشویق کیفیت، آن را محدود می‌کنند. با این حال، مسیرهایی هرچند دشوار برای دور زدن یا تفسیر خلاقانه همین ضوابط وجود داشته که بعضی از پروژه‌های او با تکیه بر همین روزنه‌ها ساخته شده‌اند.
در نهایت او هشدار می‌دهد که رشت با این حجم از ساخت‌وساز بدون توجه به اقلیم و فرهنگ، در آستانه ازدست‌دادن هویتی است که شاعرش شمس لنگرودی آن را «باد میان خانه‌ها» توصیف می‌کند؛ بادی که امروز در معماری جدید «در به در» شده است. او معتقد است اگر الگوی استقرار بناها، رابطه پر و خالی و سهم فضای نیمه‌باز دوباره تعریف نشود، شهر دیگر نفس نخواهد کشید.