بازسازی خوان‌خانه خوانسار با حیاط‌های درونی و بام قابل سکونت

گاهی برای تبدیل یک خانه قدیمی به فضایی متناسب با زندگی امروز، نیازی به تخریب کامل و ساخت بنایی تازه نیست. پروژه «خوان‌خانه» در خوانسار نمونه‌ای از همین نگاه به معماری و بازسازی است؛ خانه‌ای حدوداً ۴۰ ساله که با تغییراتی هدفمند در ساختار موجود، به فضایی تازه برای زندگی یک خانواده تبدیل شده است.

این خانه متعلق به خانواده‌ای بومی در شهر خوانسار است که فرزندان آن در تهران زندگی می‌کنند و به‌صورت هفتگی به خانه خانوادگی خود بازمی‌گردند. با گذشت زمان، ساختار بنایی خانه دیگر پاسخگوی نیازها و سبک زندگی اعضای خانواده نبود. مسئله اصلی طراحان، تنها نوسازی ظاهر ساختمان نبود، بلکه تلاش برای تعریف دوباره مفهوم خانه و ایجاد فضایی بود که بتواند ارتباط اعضای خانواده با یکدیگر و با محیط اطراف را تقویت کند.

پاسخ استودیو سه‌بر به این مسئله، نه تخریب کامل ساختمان، بلکه مداخله در حجم موجود و استفاده دوباره از ظرفیت‌های آن بود. در این رویکرد، بخش‌هایی از توده اصلی ساختمان حذف شدند تا فضاهای باز و حیاط‌های درونی شکل بگیرند. هم‌زمان، با افزودن حجم‌هایی محدود و حساب‌شده، امکان استفاده از بخش‌هایی از بام نیز فراهم شد.

حیاط‌های درونی و شبکه ۹ خانه‌ای

ایده اصلی طراحی خوان‌خانه بر دو تصمیم استوار است: نخست، کاستن از بخش‌هایی از حجم موجود برای ایجاد فضاهای باز و حیاط‌های داخلی و دوم، افزودن حداقلی حجم‌های جدید و تبدیل بام به سطحی قابل استفاده.

در این پروژه، طراحان به جای آنکه تمام فضای زمین را به سطوح بسته و اتاق‌ها اختصاص دهند، بخشی از فضای ساخته‌شده را کنار گذاشتند تا حیاط‌های کوچک در دل ساختمان شکل بگیرند. این فضاهای باز، امکان ورود نور طبیعی، ایجاد ارتباط بصری میان بخش‌های مختلف خانه و تجربه متفاوتی از سکونت را فراهم می‌کنند.

ساختار فضایی پروژه بر اساس یک شبکه ۹ خانه‌ای شکل گرفته است؛ شبکه‌ای که با دیوارهای باربر و سازه موجود ساختمان هماهنگ شده تا تغییرات جدید بدون نادیده گرفتن منطق ساختاری بنای قدیمی انجام شوند. در واقع، طراحی جدید تلاش می‌کند به جای تحمیل یک الگوی کاملاً متفاوت، از ظرفیت‌های ساختمان موجود برای سازمان‌دهی دوباره فضاها استفاده کند.

بام به‌عنوان بخشی از فضای زندگی

یکی از بخش‌های قابل توجه خوان‌خانه، توجه به فضای بام است. در بسیاری از خانه‌های معمولی، بام صرفاً سطحی برای پوشش ساختمان و قرارگیری تأسیسات محسوب می‌شود، اما در این پروژه، بام به بخشی از فضای زندگی تبدیل شده است.

طراحان با ایجاد حجم‌های جدید و محدود در قسمت‌هایی از بام، فضاهای خالی میان آن‌ها را فعال کرده‌اند. به این ترتیب، بام به سطحی قابل استفاده برای حضور و دورهمی اعضای خانواده تبدیل شده و در کنار حیاط‌های داخلی، فرصت تازه‌ای برای تجربه فضای باز در خانه به وجود آورده است.

در تصاویر پروژه، ترکیب فضاهای داخلی ساده، حیاط‌های محصور، سطوح باز بام و سایه‌اندازی سازه‌های سبک، تصویری متفاوت از خانه اولیه ارائه می‌دهد؛ خانه‌ای که فضاهای باز آن دیگر فقط بخش‌های باقی‌مانده از ساخت‌وساز نیستند، بلکه در سازمان‌دهی زندگی روزمره نقش دارند.

مصالح و تمایز ساختار قدیمی و جدید

در انتخاب مصالح و پرداخت نهایی نیز تلاش شده است میان ساختار قدیمی و مداخلات جدید تمایز مشخصی وجود داشته باشد. بدنه موجود ساختمان، چه در فضاهای داخلی و چه در بخش‌های بیرونی، با پوششی از سیمان سفید بافت‌دار یکپارچه شده است. در مقابل، حجم‌های جدید با رنگ سبز از زمینه سفید ساختمان متمایز می‌شوند.

این تضاد رنگی به خوانایی بخش‌های قدیمی و جدید کمک می‌کند و در عین حال، ظاهر کلی پروژه را به ترکیبی ساده و نسبتاً مینیمال نزدیک می‌سازد. در فضای داخلی نیز استفاده از رنگ‌های ملایم، سطوح ساده و بازشوهای بزرگ، در کنار حیاط‌های کوچک، به ایجاد فضایی آرام و روشن کمک کرده است.

خوان‌خانه در زمینی به مساحت ۴۲۰ مترمربع و با زیربنای ۳۰۰ مترمربع در بلوار شهید صادقی خوانسار اجرا شده است. این پروژه در سال ۱۴۰۳ تکمیل شد و در بیست‌وپنجمین دوره جایزه معمار ۱۴۰۴، در گروه بازسازی رتبه دوم را به دست آورد.

در خوان‌خانه، تغییر اصلی را می‌توان در نسبت تازه میان فضای بسته و باز دید؛ جایی که با حذف بخشی از ساختمان قدیمی، حیاط‌هایی در دل خانه شکل گرفته‌اند و بام نیز از یک سطح بلااستفاده به بخشی از فضای سکونت تبدیل شده است. خانه همچنان همان خانه خانوادگی خوانسار است، اما حالا فضاهای بیشتری برای زندگی و دورهم‌بودن در اختیار اعضای خانواده قرار می‌دهد.