تلاش یزدیها در ثبت جهانی این شهر تاریخی همچنان ادامه دارد
حضور مردم برای حفاظت از آثار تاریخی بسیار تاثیرگذار و مهم است اما چنانچه این حرکتهای خودجوش توسط مدیران حمایت و توسط کارشناسان امر به سمت و سوی درست هدایت نشود نمیتواند آنطور که باید نتیجه بخش باشد. موفقیت کمپین مردم در یزد علاوه بر دغدغه مندی عموم مردم برای جهانی شدن این شهر، نتیجه درایت مدیران شهری آن هست.
زمستان سال گذشته بود که خبر ارسال پرونده ثبت جهانی یزد منتشر شد. پرونده ثبت جهانی یزد نخستین پروندهای است که ایران برای ثبت یک «شهر تاریخی» به یونسکو ارسال کرده است. چند هفته پیش ارزیابان یونسکو برای بررسی وضعیت بافت تاریخی شهر به این شهر سفر کردند. اما قبل از انجام این سفر مردم یزد روزهای پرکاری را پشت سر گذاشتند و چنانچه این شهر بتواند نظر مساعد کارشناسان و اعضای کمیتهمیراث جهانی یونسکو را جلب کند، برای حفاظت و مدیریت این شهر روزهای پرکاری را پیش رو دارند.
رنگ کردن درها، همسانسازی تابلوهای بازار، ترمیم کاهگل دیوار بناها و به طور کلی بهسازی شکل و شمایل بخش تاریخی شهر کاری است که ماهها است مردم و فعالان میراث فرهنگی و همچنین مدیران شهری یزد را مشغول کرده است.
به گفته محمد رهوارزاده، فعال میراث فرهنگی در شهر یزد: «از بهمن ۹۴ کمپینی در جهت همکاری عمومی مردم برای آمادهسازی بافت تاریخی شهر برای ثبت شهر در فهرست آثار یونسکو تشکیل شد. میراث فرهنگی پایگاه ثبت جهانی یزد را به سرپرستی آقای فرهمند تاسیس کرد و از انجمنهای محلات کمک گرفت. خصوصا در یک ماه اخیر کارها جدیتر شد و مردم به صورت شبانهروزی فعالیت داشتند.»
حسینی، مسوول فنی پایگاه میراث جهانی شهر یزد در خصوص تعامل مردم با این پایگاه در ماههای گذشته میگوید: «از طریق جشنها و جشنوارههایی که برگزار شد ارتباطات خوبی با مردم برقرار کردیم، با همکاری مردم توانستیم از یک محله به صورت خانه به خانه بازدید کنیم و مشکلاتشان را لیست کنیم، یک تومار مردمی خطاب به رییسجمهور امضا شد و همه مردم خواهان حمایت دولت برای فراهم شدن شرایط ثبت جهانی، ما با نمایندگان محلات و بازار جلساتی داشتیم و همه مشتاق بودند برای همکاری در این زمینه. در طول این مدت مردم با مراجعه به پایگاهمیراث فرهنگی که در خانه شکوهی مستقر است، اعلام آمادگی میکردند که اگر کاری هست ما حاضریم انجام دهیم.»
حضور مردم برای حفاظت از آثار تاریخی بسیار تاثیرگذار و مهم است اما چنانچه این حرکتهای خودجوش توسط مدیران حمایت و توسط کارشناسان امر به سمت و سوی درست هدایت نشود نمیتواند آنطور که بایدنتیجه بخش باشد. موفقیت کمپین مردم در یزد علاوه بر دغدغه مندی عموم مردم برای جهانی شدن این شهر، نتیجه درایت مدیران شهری هم هست، همانطور که فعالان میراث فرهنگی در سارمانهای مردم نهاد این شهر به آن اعتراف میکنند، امیر ترقینژاد یکی از فعالان میراث فرهنگی در این شهر است که در مورد دلیل موفقیت این کمپین میگوید: «آقایسید حسینی که در دولت اصلاحات پیگیر پرونده ثبت جهانی یزد بودند و در دولت نهم و دهم کنار گذاشته شده بودند، در دولت آقای روحانی به عنوان معاون عمرانی استاندار منصوب شدند و همزمان یک تیم متخصص و آگاه به حوزه میراث فرهنگی مدیریت اداره کل میراث فرهنگی برعهده گرفتند. این یک گام به جلو محسوب میشود.
ضمن اینکه دولت تا حدودی به تشکلها بها داده است و حمایتهای مالی و معنوی از فعالان میراث فرهنگی صورت گرفته است. اما اینکه همراهی و همدلی مردم در بافت تاریخی از چه زمانی شروع شده است باید رجوع کنیم به زمانی که تخریبهایی در منطقه تاریخی امامزاده جعفر اتفاق افتاد، در آن زمان دوستداران میراث فرهنگی بودند که با حضور تاثیرگذارشان از این میراث حفاظت کردند. قبل از بحث آمادهسازی شهر برای ثبت جهانی، بحث حفاظت از بافت تاریخی در آن مقطع توسط مردم انجام شد. هرچند سه خانه تاریخی در آن زمان تخریب شد. اما همچنان این نگرانی بین دوستداران میراث فرهنگی وجود داشت که بافت تاریخی گسترده شهر حدود ۱۵۰ هکتار است، باز هم مورد تعرض و تخریب قرار گیرد.
علاوه بر این دانشجویان حوزه فرهنگ و رشته معماری نقش زیادی داشتند، دانشجویان وقتی به اهمیت موضوع آگاه شدند به صحنه آمدند. حتی یکی از تشکلهایی که در حوزه ادبیات فعالیت میکند هم مشارکت داشت.»مدیران میراث فرهنگی معتقدند این حجم از همکاری و همدلی در بهسازی یک شهر، بیسابقه بوده و این مشارکت عمومی تاثیرگذار میتواند الگوی سایر شهرهای تاریخی ما باشد. محمد حسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی کشور و مسوول بخش ثبت پروندههای جهانی ایران در مورد اتفاقی که مردم و مسوولان یزد رقم زدهاند و در یک کار گروهی فضای بافت تاریخی را برای حضور نماینده یونسکو آماده کردند، میگوید: «همت و غیرت مردم و همدلی مردم یکی از اتفاقات مهمی است که باید به آن توجه کرد.
در شهر برای بهبود وضعیت بافت تاریخی در این چند سال تلاشهای فراوانی شده است، به این دلیل که مردم یزد خواهان حفظ آثار تاریخی و شهرشان و سنتها و اعتقاداتشان و بسیار مقید به حفظ میراث ناملموس خود هستند.»یکی از مواردی که یونسکو در مورد پرونده ثبت جهانی لوت هم مطرح کرد، موضوع مدیریت این اثر بود، این مساله در مورد شهر یزد هم مطرح است و مدیریت یکپارچه یک شهر تاریخی موضوعی است که در ایران براینخستین بار قرار است در یزد تجربه شود. طالبیان در این مورد معتقد است: « اگر ما در یزد موفق شویم و بتوانیم الگویی تهیه کنیم که نشان دهد یک شهر تاریخی چطور میتواند حفظ شود و با زندگی و نیازهای امروز مردم هم سازگاری داشته باشد و مدیریت آن به شکلی انجام شود که خللی به آثار باقیمانده از گذشته وارد نکند و جوری رفتار کنیم که ارزشهای تاریخی و فرهنگی نه تنها حفظ شوند بلکه خلاقیتهای امروز بتوانند در حفاظت و معرفی آنها نقش داشته باشند، میتوانیم برای حفظ شهرهای تاریخی دیگرمان هم موفق عمل کنیم. موضوع ثبت جهانی با معیشت مردم گره خورده، خانههای سنتی که گردشگرها از آنها استفاده میکنند و خیلی علاقهمندند زندگی در فضای تاریخی را تجربه کنند، میتواند در ارتقای کیفیت زندگی مردم محلی نقش داشته باشد. در بخش وسیعی از بافت تاریخی یزد مردم زندگی میکنند، به دلیل اینکه اسوههای ایرانی – اسلامی در آن وجود دارد و علاقهمندند که این زندگی و هویت را حفظ کنند.»
