- قیمت هر متر مسکن در تهران از ۸ ریال در یک قرن پیش به ۳۰۰ میلیون تومان رسیده است.
- استان تهران و البرز مجموعاً ۱۷ میلیون سکنه ثابت و ۳ میلیون جمعیت شناور دارند.
- محلات اطراف تهران و البرز که سه دهه قبل کمتر از ۱۰۰ هزار نفر جمعیت داشتند، اکنون بیش از ۳ میلیون نفر را در خود جای داده‌اند.
- کارشناسان، تمرکز سرمایه‌گذاری دولت از دهه ۳۰ و مهاجرت جمعیت جویای کار را از عوامل اصلی گرانی مسکن می‌دانند.
- راهکار معقول‌تر، توزیع متقارن تقاضای اسکان بین سایر استان‌ها و کاستن از تراکم در تهران و البرز است.
قیمت هر متر مسکن در تهران از ۸ ریال در یک قرن پیش به ۳۰۰ میلیون تومان رسیده است. تمرکز جمعیت و امکانات در تهران و البرز، فشار بر بازار مسکن و زیرساخت‌های این دو استان را افزایش داده است.
این گرانی سرسام‌آور که علت اصلی آن ناترازی میان عرضه و تقاضاست، در شهرهای اطراف پایتخت نیز دیده می‌شود. کرج، ورامین و شهریار که صد سال قبل هرکدام قصبه‌ای کم‌جمعیت بودند و قیمت یک مترمربع خانه در آنها کمتر از ۰.۵ ریال بود، اکنون در بازار مسکن با تهران رقابت می‌کنند.
کارشناسان معتقدند از دهه ۳۰ به بعد سرمایه‌گذاری متمرکز دولت در توسعه زیرساخت‌های صنعتی و آغاز مهاجرت جمعیت جویای کار به تهران و شهرهای اطراف، در کنار عواملی نظیر رشد درآمدهای نفتی، تغییر الگوی فرهنگ زندگی، رشد نامتقارن امکانات بهداشتی، درمانی و تحصیلی، سیاست‌های تورم‌زای پولی و مالی، برنامه‌های غلط توسعه اشتغال، رشد نرخ ارز و از همه مهم‌تر کمبود عرضه زمین و مسکن در پایتخت و شهرهای اطراف، به این گرانی بی‌حد و حصر دامن زده است.
اکنون نیز اگر سیاست‌های بخش مسکن و تصمیمات پولی و بانکی حامی افزایش تولید و عرضه بیشتر نباشد، جهش قیمت مسکن تهران و البرز ادامه خواهد یافت.
اما آیا ساده‌ترین راه‌حل یعنی عرضه بیشتر با هدف کنترل تقاضا، بهترین راهکار برای مبارزه با غول تورم مسکن در این محدوده است؟
بارگذاری غلط جمعیتی و فشار بر زیرساخت‌ها
استان تهران و البرز هم‌اکنون مجموعاً ۱۷ میلیون سکنه ثابت و ۳ میلیون جمعیت شناور دارند که شامل یک‌چهارم مردم ایران می‌شود. چنین بارگذاری غلط جمعیتی در ۵۰ سال گذشته موجب تشدید ناترازی منابع آب، برق، گاز و بروز انواع مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، امنیتی و زیست‌محیطی در این محدوده شده است.
رئیس‌جمهور پزشکیان بارها خواستار رفع مشکلات عدیده و پیچیده این منطقه جمعیتی شده و راه‌حل آن را در تمرکززدایی از تهران و توزیع عادلانه جمعیت بین استان‌های دیگر دیده است. با این وجود برخی همچنان با هدف کسب منافع اقتصادی از توسعه ساخت مسکن در تهران و البرز و سکونتگاه‌های غیررسمی اطراف آن حمایت می‌کنند.
محلاتی نظیر کمال‌شهر، مهرشهر، صفادشت، محمدشهر، مارلیک، ملارد، شهرقدس، صباشهر، واوان، کلاک، جهان‌نما، گرمدره، وائین، بهارستان، رباط‌کریم، شاهدشهر، اسلامشهر، قرچک، جوادآباد، جلیل‌آباد، پیشوا و پاکدشت که سه دهه قبل مجموعاً کمتر از ۱۰۰ هزار نفر جمعیت داشتند، اکنون بالغ بر ۳ میلیون نفر جمعیت را در خود جای داده‌اند و برخی از آنها به اندازه یک مرکز استان سکنه دارند.
اگرچه بر اساس مفاد طرح‌های جامع شهرسازی تهران و البرز، خانه‌سازی در این دو محدوده ممنوع نیست و حتی برخی معتقدند برای تنظیم بازار مسکن باید عرضه خانه در این دو محدوده را افزایش داد، اما آیا توسعه خانه‌سازی و تشویق جمعیت به سکونت در تهران و البرز، مشکلات فعلی زندگی در این محدوده را کاهش خواهد داد؟
آیا همین سیاست‌های به ظاهر مردمی، موجب نشده است تا مفهوم زندگی در تهران و البرز کم‌رنگ شود؟
ساکنان فعلی این دو استان شاید دارای خانه ملکی یا استیجاری باشند، اما به‌طور قطع هوای پاک، منابع آبی مطمئن، معابر خلوت و قابل تردد، امکانات بهداشتی، درمانی و آموزشی هم‌تراز با جمعیت و سایر زیرساخت‌های رفاهی مناسب را ندارند.
اصرار بر توسعه ساخت مسکن در تهران و البرز به بهانه تعدیل قیمت بازار، یعنی بارگذاری جمعیت بیشتر و تشویق مردم به مهاجرت دائمی و اسکان متمرکز. آنان که از سیاست کاهش عرضه زمین و مسکن در تهران و البرز انتقاد می‌کنند، آگاهانه یا از روی جهل مفهوم زندگی انسان را به سطح «زنده ماندن» تنزل می‌دهند و مشکلات مردم ساکن در این دو استان را چند برابر می‌کنند.
راهکار معقول‌تر برای تعدیل تورم مسکن
تورم سرسام‌آور بازار مسکن در تهران و البرز، صرفاً با عرضه بیشتر تعدیل نمی‌شود. توزیع متقارن تقاضای اسکان جمعیت بین سایر استان‌ها و کاستن از تراکم آن در تهران و البرز راهکاری معقولانه‌تر است.
البته اجرای این برنامه به تأمین منابع پایدار آب، برق، گاز و توسعه مسیرهای دسترسی در کنار ایجاد جاذبه‌های اشتغال، تحصیل، بهداشت، درمان، گردشگری، امنیت و سایر نیازهای زندگی در استان‌های دیگر نیاز دارد.
باید کاری کرد که مهاجران ۵۰ سال گذشته در تهران و البرز، دوباره به زادگاه اجدادی خود بازگردند، نه اینکه با ساخت مسکن بیشتر باقی‌مانده جمعیت دیگر استان‌ها را به تهران و البرز دعوت کنیم.
