تصویب سند راهبردی فضاهای زیرسطحی تهران در شورای عالی شهرسازی

به گزارش صما، سند راهبردی برنامه‌ریزی فضاهای زیرسطحی شهر تهران در جلسه امروز شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به تصویب رسید. میترا کریمی، مدیرکل شهرسازی و طرح‌های شهرسازی شهرداری تهران، با اشاره به این مصوبه گفت: تصویب این سند هم‌زمان با طرح الزام شهرداری تهران به احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌ها و فضاهای امن شهری در شورای اسلامی شهر تهران، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.

وی افزود: این سند با هدف ایجاد یک چارچوب یکپارچه برای برنامه‌ریزی، هدایت و مدیریت فضاهای زیرسطحی پایتخت از سوی معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران تهیه شده و در شرایطی به تصویب رسیده است که طی سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از مداخلات زیرسطحی تهران به صورت پروژه‌های منفرد و موردی انجام شده و نبود یک سند بالادست، چارچوب نهادی مشخص، نظام پایش و سازوکار یکپارچه تصمیم‌گیری از مهم‌ترین خلأهای این حوزه بوده است.

مدیرکل شهرسازی و طرح‌های شهرسازی شهرداری تهران ادامه داد: سند جدید تلاش دارد این رویکرد را به سمت حکمرانی یکپارچه، برنامه‌محور و مبتنی بر تصمیم‌گیری مکانی تغییر دهد. بر اساس این سند، فضای زیرسطحی تنها به مترو، تونل و تأسیسات محدود نیست، بلکه طیف گسترده‌ای از فضاهای اجتماعی ـ خدماتی، ترافیکی و زیرساختی ـ پشتیبانی را دربرمی‌گیرد.

کریمی تصریح کرد: در این چارچوب، فضاهای زیرسطحی می‌توانند برای تأمین خدمات شهری، فضاهای فرهنگی و ورزشی، شبکه‌های پیاده، حمل‌ونقل عمومی، پارکینگ، تأسیسات شهری، مراکز مدیریت بحران و پناهگاه‌های چندمنظوره مورد استفاده قرار گیرند.

هم‌زمانی دو تصمیم برای افزایش ایمنی تهران

وی با اشاره به هم‌زمانی دو تصمیم در حوزه افزایش ایمنی تهران گفت: تصویب سند راهبردی فضاهای زیرسطحی در شورای عالی شهرسازی و معماری، در کنار طرح الزام شهرداری تهران به احداث و بهره‌برداری از پناهگاه‌ها و فضاهای امن شهری در شورای اسلامی شهر تهران، می‌تواند یک هم‌افزایی مهم میان سیاست‌گذاری فضایی و سیاست‌گذاری ایمنی شهری ایجاد کند.

به گفته کریمی، یکی از نکات قابل توجه در این سند، تأکید بر مفهوم فضاهای چندمنظوره است؛ به این معنا که زیرسطح شهر الزاماً نباید فضایی باشد که تنها در زمان بحران مورد استفاده قرار گیرد، بلکه می‌تواند در شرایط عادی دارای کارکردهایی همچون پارکینگ، خدمات شهری، فضای عمومی، حمل‌ونقل یا فعالیت‌های اجتماعی باشد و در شرایط اضطراری، با پیش‌بینی الزامات لازم، به عنوان فضای امن یا پناهگاه مورد استفاده قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: این رویکرد می‌تواند از تحمیل هزینه‌های سنگین برای ایجاد فضاهای کاملاً بلااستفاده در شرایط عادی جلوگیری کرده و هم‌زمان ظرفیت شهر را برای مواجهه با بحران افزایش دهد. سند نیز ایجاد فضاهای چندمنظوره پناهگاهی و استفاده از ظرفیت زیرسطح برای افزایش تاب‌آوری را در چند بخش مورد تأکید قرار داده است.

تعریف چهار لایه برای برنامه‌ریزی زیرسطح تهران

مدیرکل شهرسازی و طرح‌های شهرسازی شهرداری تهران در ادامه با اشاره به ساختار فضایی پیش‌بینی‌شده در سند اظهار کرد: در این سند چهار لایه شامل کم‌عمق، میانی، عمیق و لایه حفاظت زیرسطحی تعریف شده و امکان مداخله در هر یک از این لایه‌ها متناسب با نوع مالکیت، عملکرد، شرایط طبیعی، ملاحظات فنی و ضرورت پروژه تعیین شده است.

کریمی افزود: همچنین مدل تصمیم‌گیری مکانی سند، معیارهایی همچون گسل، منابع آب زیرزمینی، قنوات، سیلاب، فرونشست، شرایط خاک، پوشش گیاهی، میراث تاریخی، شبکه حمل‌ونقل، زیرساخت‌های شهری، آسیب‌پذیری بافت و حتی پذیرش اجتماعی را در تعیین امکان توسعه زیرسطحی دخیل می‌کند.

وی با اشاره به الزامات اجرایی این سند گفت: بر اساس سند مذکور، شهرداری تهران موظف است ظرف شش ماه از ابلاغ، «برنامه عملیاتی فضاهای زیرسطحی شهر تهران» را تهیه کند. این برنامه باید ضمن مشخص کردن پهنه‌های مجاز، مشروط و ممنوع برای توسعه زیرسطحی، ضوابط و احکام اجرایی، مدل حکمرانی، سطوح تصمیم‌گیری و چارچوب ارزیابی و تصویب پروژه‌های زیرسطحی را مشخص نماید.

کریمی تأکید کرد: در چنین شرایطی، هم‌زمانی تصویب سند راهبردی فضاهای زیرسطحی در شورای عالی شهرسازی و معماری و سیاست‌گذاری شورای شهر تهران برای توسعه پناهگاه‌ها و فضاهای امن شهری، فرصتی فراهم کرده است تا ایمنی و تاب‌آوری تهران از یک مجموعه اقدامات موردی به بخشی از سازمان فضایی و برنامه‌ریزی بلندمدت شهر تبدیل شود.

وی در پایان گفت: به بیان دیگر، اگر قرار است تهران برای شرایط عادی و شرایط بحران، شهری تاب‌آورتر باشد، زیرسطح می‌تواند دیگر صرفاً «فضای پنهان شهر» نباشد؛ بلکه به یکی از اجزای اصلی سازمان فضایی، زیرساختی و ایمنی تهران تبدیل شود.