چرخه عمر و شاخصهای مصرف
مصرف انرژی ساختمان در ایران تا ۵ برابر میانگین جهانی است
- مصرف انرژی در هر مترمربع ساختمان ایران تا ۵ برابر میانگین جهانی است.
- ساختمان باید مانند خودرو دارای شاخص مشخص مصرف انرژی، آب و کربن باشد.
- طراحی یکپارچه و اقلیمی از مرحله اولیه، کلید کاهش اتلاف انرژی است.
- تولید مصالح پایهای مانند سیمان و فولاد بخش عمدهای از کربن ساختمان را تشکیل میدهد.
- سیاست انرژی باید از افزایش تولید به سمت کاهش مصرف و بهرهوری تغییر کند.
به گزارش صما، جعفر قرائتی، فعال صنعت ساختمان، اعلام کرد که در ایران برای ساخت هر مترمربع ساختمان بین ۸۵ صدم تا یک بشکه نفت معادل انرژی مصرف میشود؛ رقمی که در مقایسه با میانگین جهانی حدود ۰.۲ بشکه، نشاندهنده فاصلهای چندبرابری است.
قرائتی ریشه این هدررفت را در سراسر چرخه عمر ساختمان از تولید مصالح تا بهرهبرداری جستجو میکند. او ساختمان را با صراحت «یک محصول صنعتی» مینامد که برخلاف خودرو، هنوز شاخص مشخصی برای مصرف انرژی، آب و برق ندارد. به اعتقاد او، این محصول در تمام مراحل از پیشتولید و مونتاژ تا بهرهبرداری و تخریب، دارای چرخه انرژی است و در هر مرحله امکان اتلاف وجود دارد.
انرژی نهفته؛ حلقه مغفول سیاستگذاری
یکی از مهمترین حلقههای نادیده در سیاستگذاری انرژی کشور، «انرژی نهفته» در مصالح است؛ یعنی انرژی مصرف شده از استخراج مواد اولیه تا انتقال مصالح، پیش از آنکه ساختمان به بهرهبرداری برسد. قرائتی میگوید مصالح تولیدی ما در بسیاری موارد انرژیبر هستند و وزن بالای ساختمانهای ایران (در برخی موارد بیش از ۴۰۰ کیلوگرم به ازای هر مترمربع) خود عاملی برای افزایش مصرف انرژی است، در حالی که صنعت جهانی به سمت سبکسازی حرکت کرده است.
طراحی یکپارچه؛ پیششرط کاهش اتلاف
بخش دیگری از اتلاف انرژی در فرایند ساخت رخ میدهد که ریشه در نگاه «محصولمحور» و یکپارچه ندارد. قرائتی توضیح میدهد: «ما طراحی را یکپارچه نمیبینیم؛ سازه، معماری و تأسیسات را جدا بررسی میکنیم و از ابتدا برای ساختمان به عنوان یک محصول واحد برنامهریزی نمیکنیم.» این گسست در طراحی، در دوره بهرهبرداری خود را با شدت بیشتری نشان میدهد. ساختمانی که از ابتدا با ملاحظات اقلیمی، جهتگیری نسبت به خورشید و الزامات بهرهوری طراحی نشده باشد، در طول عمر خود انرژی بیشتری مصرف خواهد کرد.
لزوم تعریف شاخص مصرف برای ساختمان
قرائتی برای ضرورت تغییر رویکرد، صنعت خودرو را مثال میزند. او میگوید تحول صنعت خودرو زمانی شتاب گرفت که شاخصهای مشخصی مانند شتاب، ترمز و مصرف سوخت تعریف شد. به گفته او: «ما باید برای ساختمان شاخص مصرف انرژی، شاخص مصرف برق، شاخص مصرف آب و حتی شاخص تولید کربن تعریف کنیم. این شاخصها باید از مرحله طراحی مشخص باشند، نه اینکه بعد از ساخت ساختمان تازه به فکر مصرف انرژی بیفتیم.»
از نظر او، تعریف شاخص به تنهایی کافی نیست و ساختمان مانند خودرو به دستورالعمل بهرهبرداری و نگهداری دورهای نیاز دارد. سیستمهای تأسیساتی، عایقها، نما و تجهیزات روشنایی همگی نیازمند پایش هستند، چراکه کاهش راندمان آنها در طول زمان میتواند مصرف انرژی را افزایش دهد.
طراحی اقلیمی؛ انرژی رایگان اما مغفول
استفاده از شرایط طبیعی و اقلیمی یکی از ظرفیتهای نادیده گرفته شده است. قرائتی میگوید جهتگیری ساختمان، فرم معماری، ارتفاع بنا و امکان تهویه طبیعی باید از مرحله طراحی مورد توجه قرار گیرد. او تأکید میکند: «ساختمان کممصرف الزاماً ساختمانی نیست که فقط تجهیزات گرانتر داشته باشد؛ ساختمانی است که از ابتدا طوری طراحی شده باشد که برای رسیدن به آسایش، انرژی کمتری نیاز داشته باشد.»
چالش کربن؛ از سیمان تا فولاد
تولید مصالح پایهای مانند فولاد و سیمان، از صنایع انرژیبر و کربنزا محسوب میشود. قرائتی اشاره میکند که حتی در تولید این مصالح در ایران بسیار پرمصرف هستیم و این فرایند با آلایندگی همراه است. او به فناوریهای جدید در کشورهای اسکاندیناوی اشاره میکند که در آنها سوختهای فسیلی با هیدروژن جایگزین شده تا انتشار کربن کاهش یابد. کاهش کربن ساختمان تنها به نصب پنل خورشیدی محدود نمیشود؛ اگر برای تولید مصالح انرژی زیادی مصرف شده باشد، ساختمان پیش از بهرهبرداری نیز ردپای کربنی سنگینی دارد.
تغییر پارادایم؛ از تولید بیشتر به مصرف کمتر
مهمترین نکته در نگاه قرائتی، تغییر پارادایم در سیاست انرژی است. او معتقد است مسئله اصلی دیگر افزایش ظرفیت تولید نیست، بلکه کاهش مصرف و افزایش بهرهوری است. ساختمان میتواند از مصرفکننده بزرگ انرژی به بخشی از راهحل بحران تبدیل شود، مشروط بر اینکه از ابتدا به عنوان یک «محصول صنعتی» دیده شود. پاسخ به سه پرسش «چقدر انرژی برای ساخت مصرف شده؟»، «چقدر در طول عمر هدر میرود؟» و «چه میزان کربن تحمیل میشود؟» میتواند نقطه شروع بازتعریف سیاست انرژی در صنعت ساختمان ایران باشد.
