طولانی شدن تکمیل تونل «استقلال» و تأثیر منفی آن بر وجهه ایران
به اعتقاد تحلیلگران مسائل منطقه، طولانی شدن تکمیل تونل «استقلال» در تاجیکستان تأثیر منفی بر وجهه ایران در این کشور و منطقه خواهد گذاشت.
در مدت چند سال اخیر هیئتهای ایران و تاجیکستان به طور مکرر بر سر تکمیل تونل «استقلال» مذاکراتی انجام دادهاند ولی هنوز وضعیت عملا تغییری نکرده است.
از جمله در حاشیه همایش بینالمللی آب که هفته قبل در شهر دوشنبه برگزار شد، هیئت ایرانی به ریاست «علیرضا دائمی» معاون وزیر نیرو با «نظام حکیماف» وزیر حملونقل تاجیکستان دیدار و گفتوگو انجام داد.
بنابر اطلاع بخش مطبوعاتی وزارت حملونقل تاجیکستان، در این دیدار مسائل مربوط به همکاریهای ۲ کشور بخصوص ادامه کار احداث و تکمیل تونل «استقلال» مورد بحث و بررسی قرار داده شد.
طبق گزارش پایگاه اینترنتی سفارت ایران در دوشنبه، معاون وزیر نیروی کشورمان که قبل از این دیدار از محل تونل استقلال بازدید به عمل آورده بود، در رابطه با اتمام هرچه زودتر این پروژه با وجود سنگینی عملیات احداث و مشکلات منطقه به لحاظ طبیعی ابراز امیدواری کرد.
وی موانعی همچون ارتفاع بالای تونل، وجود ریزش آب فراوان از دیوارهها و آهکی بودن بخشهای مختلفی آن و سردسیر بودن منطقهای که تونل در آن واقع شده را از جمله مهمترین عوامل و مشکلاتی دانست که موجب شده تا این پروژه از دیگر کارهای احداثی متمایز باشد.
با این وجود، معاون وزیر نیروی ایران لزوم پایبندی به تعهدات و تحویل بموقع این تونل را حائز اهمیت و دارای نقش سازنده دانست و از وزارت حملونقل و سایر نهادهای مربوطه تاجیکستان خواستار همکاری شد.
بخش مطبوعاتی وزارت حملونقل تاجیکستان اعلام کرده است که در مذاکرات یادشده پیرامون برنامه زمانبندیشده اجرایی پروژه تکمیل ساخت تونل استقلال توافق صورت گرفته است.
فارس در دوشنبه، جهت کسب اطلاع بیشتری در این رابطه به سراغ «سید محمد حسین هاشمیفرد» رایزن اقتصادی سفارت ایران در شهر دوشنبه رفت.
هاشمیفرد گفت که بر اساس توافق صورتگرفته، طرف ایرانی در ۳-۲ هفته آینده برنامه زمانبندیشدهای را ارائه خواهد داد که در صورت موافقت طرف تاجیک، اجرای امور پیگیری خواهد شد تا این تونل تا تابستان سال آینده بتواند مورد بهرهبرداری کامل قرار گیرد.
اما «شیرعلی گنجلاف» معاون وزیر حملونقل تاجیکستان به برخی از رسانههای محلی این کشور گفته است که باید به دوستان ایرانی فرصتی داده شود تا این پروژه را تکمیل کنند.
این مقام تاجیک همزمان در رابطه با تکمیل این پروژه به خبرگزاری «آسیا پلوس» گفته است: البته من نگرانی مردم را درک میکنم، بخصوص موقعی که این تونل را با دیگر تونلها میتوان قیاس کرد. تونلی وجود دارد که وضعیت بسیار خوبی داشته و در چند دقیقه میتوان از آن عبور کرد و هیچ نگرانی نیز برای جان انسانها وجود ندارد. اما در ادامه آن، تونلی نیز موجود است که دارای وضع مناسبی نمیباشد.
معلوم است که منظور معاون وزیر حملونقل تاجیکستان از «وضعیت بسیار خوب یک تونل»، تونل «شهرستان» است که از سوی متخصصان چین در ۴۵ کیلومتری تونل استقلال ساخته شده است.
این مقام تاجیک موقعی که در قیاس با آن، به «وضعیت نامناسب» تونل دیگری اشاره میکند، بدون تردید تونل «استقلال» را در نظر دارد که توسط شرکت ایرانی احداث شده است.
کشیده شدن بحث تونل استقلال به پارلمان تاجیکستان
در ماه آوریل سال جاری موقع تصویب یادداشتتفاهم الحاقی بین دولتهای ۲ کشور توسط پارلمان تاجیکستان، وزیر حملونقل این کشور ضمن اعلام عدم رضایت خود از فعالیت شرکت پیمانکار ایرانی موسوم به «صابر»، گفته بود: ما علاقمند جلب متخصصان چینی برای تکمیل امور این تونل بودیم ولی برخی از ملاحظات سیاسی اجازه ندادند تا این اقدام انجام شود.
البته منظور این مقام تاجیک از «ملاحظات سیاسی» تأثیر نامطلوب چنین اقدامی بر روابط میان دوشنبه و تهران میباشد. زیرا چطور ممکن است تکمیل پروژهای را که در سال ۲۰۰۶ رؤسای جمهور ۲ کشور افتتاح کرده و آن را تاریخی و نماد قدرت تکنولوژی ایران معرفی کرده بودند، توسط شرکتهای چینی تکمیل شود؟
یادداشتتفاهم مورد اشاره در ماه سپتامبر سال ۲۰۱۱ امضا شده بود که بر اساس آن، هر یک از طرفهای ایرانی و تاجیکی باید جهت تکمیل نهایی پروژه ۳ میلیون دلار اختصاص میدادند.
در آن موقع دولت ایران تصمیم گرفت که این مبلغ به صورت کمک بلاعوض مالی عرضه شود.
اما در این فاصله هم مقامات مربوطه تاجیک و هم رسانههای این کشور همواره از عدم اختصاص مبلغ یادشده از سوی طرف ایرانی خبر دادهاند.
این موضوع در کنار مشکلاتی که مردم همهروزه و بخصوص در زمستان ضمن تردد از این تونل (که معمولا در تاجیکستان از آن به عنوان «غار» یاد میشود) با آن مواجه میشوند، برای وجهه جمهوری اسلامی ایران بیتأثیر نبوده است.
بویژه موقعی که چین ضمن ساخت و بازسازی جاده جنوب به شمال (که تونل استقلال نیز در این مسیر قرار دارد) چندین تونل کوچک و بزرگ احداث کرد و به گونهای برای مردم تاجیکستان فرصت فراهم نمود تا کار مهندسان این ۲ کشور را با هم قیاس کنند. قیاسی که قطعا به نفع ایران نیست.
در همان جلسه پارلمان، وزیر حملونقل تاجیکستان اعلام کرده بود که با همکاری طرف ایرانی امور ساخت و تکمیل تونل استقلال تا ماه سپتامبر سال ۲۰۱۳ به پایان خواهد رسید.
اما چند روز دیگر ماه سپتامبر نیز فرا میرسد ولی از انجام این پروژه خبری نیست.
در چند مطلبی که در مدت چهار ماه گذشته رسانههای محلی تاجیکستان منتشر کردهاند، باز هم مقصر طرف ایرانی معرفی شده است. چرا که مبلغ مورد توافق (۳ میلیون دلار) را به موقع واگذار نکرده است.
تقریبا تنها یک مورد بود که یکی از رسانههای غربی به استناد یکی از کارمندان سفارت ایران مقیم دوشنبه، بحث عدم اختصاص مبلغ یادشده برای انجام امور تکمیلی تونل استقلال را با موضوع بدهکاری شرکت «برق تاجیک» (۲۵ میلیون دلار) به نیروگاه «سنگتوده ۲» که از سوی مهندسین ایرانی در حال ساخت میباشد، مرتبط دانست.
بدون توجه به این موضوع، در کمتر از یک ماه پیش وزیر حملونقل تاجیکستان ضمن نشست مطبوعاتی در بحث ایجاد تأخیر در انجام نهایی پروژه استقلال، به صورت بسیار علنی طرف ایرانی را مقصر دانست و مجددا تأکید کرد که چنانچه شرکت «صابر» قصد اجرای این طرح را ندارد، شرکتهای دیگر بینالمللی آمادهند دست به کار شوند.
وی به عنوان مثال از آمادگی بانک «توسعه آسیا» و بانک «توسعه اسلامی» و همچنین سازمان «توسعه ژاپن» برای سرمایهگذاری در این پروژه ناتمام خبر داد.
«قادرشاه مروت» روزنامهنگار و تحلیلگر تاجیک مقیم «بیشکک» که چندی پیش از مسیر شمال–جنوب تاجیکستان توسط خودرو تردد کرده است، هرچه زودتر نهایی کردن این پروژه را در راستای منافع ایران و بخصوص وجهه رسانهای آن میداند.
وی گفت: در بیش از هفت سال پیش افتتاح تونل استقلال مظهر قدرت تکنولوژی جمهوری اسلامی دانسته میشد و همه کشورهای منطقه و از جمله قرقیزستان به این موضوع توجه زیادی نشان میدادند.
اما ناتمام رها شدن امور این تونل ذهنیت مثبت نه تنها مردم تاجیکستان بلکه کشورهای دیگر منطقه در رابطه با توانمندیهای فنی و مهندسی ایران را تحت تأثیر قرار داده است.
به نظر وی، موقعی که مردم کار مهندسان چینی را با وضعیت تونل استقلال قیاس میکنند، به نتیجهای میرسند که متأسفانه هرگز به نفع ایران نیست.
مروت که عضو انجمن دوستی قرقیزستان و ایران نیز میباشد، به بحث بدهکاری شرکت «برق تاجیک» ربط دادن عدم واگذاری مبلغ ۳ میلیون دلار را توجیهی مناسب ندانست و گفت که نباید کار به جایی برسد که روزی این پروژه مشترک ۲ کشور برادر و همزبان از سوی یک شرکت کشور ثالث تکمیل شود.
وی ابراز امیدواری کرد که دولت جدید ایران به این موضوع توجه لازم را نشان دهد.
تونل استقلال که در سال ۲۰۰۶ بدون تکمیل نهایی توسط «امامعلی رحمان» و «محمود احمدینژاد» افتتاح شده بود، ۳۹ میلیون دلار هزینه داشته است که ۳۱ میلیون آن از طرف ایران (از جمله ۱۰ میلیون دلار کمک بلاعوض مالی) تأمین شده و مبلغ باقیمانده را دولت تاجیکستان پرداخته است.
منبع: فارس
