باز شدن دست دلالان زمین و تنگ شدن زندگی بر مردم

امروز تمام آن چه تا ۱۰ سال پیش برای ساخت یک منزل مسکونی معمولی خرج می‌شد، کفاف خرید یک زمین کوچک برای ساخت خانه را هم نمی‌دهد. غیر از این که بالا رفتن سطح توقعات مردم، بالا رفتن قیمت زمین و مسکن هم خرج‌های سنگینی بر دوش جوانانی می‌گذارد که تازه و شاید با دستان خالی به خانه‌ی بخت قدم گذاشته‌اند.

تا همین چند سال
پیش، خیلی از جوانان آران و بیدگلی که به خانه‌ی بخت می‌رفتند، مشکل چندانی برای
جفت و جور کردن منزل مسکونی معمولی یا بالا بردن یک سقف بالای سرشان نداشتند.
زندگی ساده‌ی مردم آران و بیدگل از یک سو و قیمت پایین زمین و مسکن در این شهر
کوچک، از سوی دیگر، جوانان را زیاد به خرج و زحمت نمی‌انداخت. شاید خیلی‌ها یادشان
بیاید که زمانی می‌شد با یک وام معمولی بانکی، پایه‌های یک خانه را بالا آورد و با
کمی قرض بیشتر، آن را تکمیل کرد.

اما امروز تمام آن
چه تا ۱۰ سال پیش برای ساخت یک منزل مسکونی معمولی خرج می‌شد، کفاف خرید یک زمین
کوچک برای ساخت خانه را هم نمی‌دهد. غیر از این که مسائل مربوط به چشم و هم چشمی و
بالا رفتن سطح توقعات مردم، بالا رفتن قیمت زمین و مسکن هم خرج‌های سنگینی بر دوش
جوانانی می‌گذارد که تازه و شاید با دستان خالی به خانه‌ی بخت قدم گذاشته‌اند.

وضعیت اجتماعی و
تغییر منفی فرهنگ، تنها یک روی سکه‌ی این مشکلات است؛ روی دیگر سودجویی‌هایی است
که از سوی «زمین دوستان» (بخوانید کسانی که علاقمند به سرمایه گذاری در بخش زمین
هستند و یک یا چند تکه زمین را برای رسیدن به سود خرید و فروش می‌کنند) ایجاد شده
است. به طوری که اگر قیمت زمین‌های حاشیه‌ی شهر را، که تا چند سال پیش حتی یک خانه
هم در آن پیدا نمی‌شد با قیمت امروزی‌اش مقایسه کنید، شاید به رقم‌هایی نظیر ۱۰۰۰
درصد رشد هم برخورد کنید.

موازی با این رشد
قیمت‌ها، به شکل معناداری تعداد بنگاه‌های خرید و فروش زمین و املاک نیز افزایش می‌یابد.
به طوری که با کمی دقت در زمانه‌ی رونق زمین، تعداد بنگاه‌ها بیشتر می‌شود… اما
این بنگاه‌ها چه کار می‌کنند و چگونه در سخت شدن زندگی بر قشر آسیب پذیر و جوانانی
که عموما دست‌شان از مال دنیا خالی است و توان مقابله با غول مسکن را ندارند
موثرند؟!

بنگاه‌های املاک،
معمولا با نمایندگی همزمان خریدار و فروشنده باعث تضاد منافع، امکان تبانی، افزایش
نااطمینانی، تشدید شرایط رکودی، ایجاد فضای رقابتی و هیجانی در تصمیم‌گیری می‌شوند.
نتایج یک تحقیق که توسط دفتر
برنامه‌ریزی و اقتصاد مسکن منتشر شده بیان می‌کند که بنگاه‌های املاک نه تنها
کارآیی لازم را ندارند بلکه عملکرد آنها به گونه‌ای است که بازار مسکن را با چالش‌هایی
روبه‌رو ساخته است.

بر اساس این تحقیق
تعداد بنگاه‌های مشاورین املاک کشور فعال در سال ۱۳۷۹ برابر با ۱۹ هزار و ۳۱۴ واحد
بوده که در سال ۱۳۸۲ با رشد ۱۲۹ درصدی به ۴۴ هزار و ۳۱۱ واحد رسیده است. طی دوره
۸۶-۱۳۸۲ تعداد بنگاه‌های مشاورین املاک کشور با کاهش ۱۹٫۷ درصدی به ۳۵ هزار و ۶۰۲
واحد کاهش یافته و سپس از سال ۱۳۸۶ تا سال ۱۳۹۰
(همزمان با دوران رونق مسکن) بنگاه‌های املاک رشدی در حدود ۱۰۲ درصد را تجربه کرده
و به ۷۱ هزار و ۹۱۸ واحد افزایش یافته است.

رشد بنگاه‌های
مشاورین املاک همبستگی نسبی با رشد قیمت مسکن دارد، به گونه‌ای که در دوره‌هایی که
قیمت مسکن با جهش همراه بوده بر تعداد بنگاه‌های مشاورین املاک اضافه شده است. هم‌چنین
در سال‌هایی که شیب افزایش قیمت کم بوده، تعداد بنگاه‌ها کاهش یافته است.

در این تحقیق بنگاه‌های
املاک از نظر عملکرد، تعداد، ارزش افزوده و هم‌چنین شاغلین مورد بررسی قرار گرفتند
و در آسیب‌شناسی فعالیت‌های واسطه‌گری املاک و مستغلات مشخص شده عملکرد آن‌ها را
از یک سو نمی‌توان منطبق بر کارکردهای مورد انتظار این بخش دانست و از سوی دیگر،
انجام فعالیت‌هایی فراتر از کارکردهای بخش واسطه‌گری همچون مشارکت در ساخت یا تامین
مالی در نبود ساختارهای قانونی و نظارتی لازم، موجب بروز برخی آسیب‌هایی گردیده که
علاوه بر ایجاد نارسایی در روند انجام معاملات، بازار مسکن را نیز تحت تاثیر قرار
داده است.

بنگاه‌های مشاورین
املاک در راستای دریافت حق‌الزحمه‌ای متناسب با ثمن معامله سعی در تطبیق خواسته‌های
طرفین معامله و چانه‌زنی در راستای نزدیک کردن این خواست‌ها و انجام معاملات
دارند. در این شرایط بنگاه‌ها از یک سو با وجود تضاد منافع عرضه و تقاضا، نمایندگی
هر دو سمت معامله را بر عهده دارند و از سوی دیگر اطلاع‌رسانی جامعی (همچون بهره‌گیری
از سایت و بروشور(درخصوص املاک عرضه شده انجام نمی‌دهند.

هم‌چنین حق‌الزحمه
پرداختی اولا از سوی هر دو سمت معامله صورت می‌پذیرد و ثانیا نمودی از کیفیت خدمات
ارایه شده و به‌کارگیری افراد متخصص نیست. همین موضوع زمینه‌ساز
آسیب‌هایی شده است. از سوی دیگر شکل‌گیری ناکارآیی در بازار املاک و مستغلات باعث
شکل‌گیری عدم تقارن اطلاعات، تمایل بنگاه‌ها به انحصار فایل‌ها، عدم امکان مقایسه
بین تمامی املاک عرضه شده و نیز زمان‌بر بودن معاملات املاک و… شده است.

در آران و بیدگل
بیشتر مشاوران املاک، صاحب زمین هستند و به خاطر ارتباطاتی که بین آن‌ها وجود
دارد، معمولا هیچ کس از فروش یک زمین سود نمی‌کند. دلالی و واسطه گری این بنگاه‌ها
در زمین و مسکن، در سال‌های اخیر موجب شده رشد قابل توجهی در قیمت زمین‌های آران و
بیدگل شاهد باشیم. این وضعیت در روزهای کنونی که بازار زمین و مسکن چندان تعریفی
هم ندارد ادامه دارد و خدا می‌داند تا کی ادامه یابد…