معماری منحصر بهفرد ایستگاههای راهآهن حفظ شود/ تشکیل کمیته مشترک شرکت عمرانوبهسازی و راهآهن برای حفظ ایستگاههای ارزشمند
مدیرعامل شرکت عمران و بهسازی شهری ایران با تاکید بر حفظ و احیای ایستگاههای راهآهن از تشکیل کمیتهای مشترک متشکل از مدیران ارشد و کارشناسان این شرکت و شرکت راهآهن با هدف احیای ایستگاههای تاریخی خبر داد.
«ایستگاههای راهآهن
قابلیت میراثی دارند و باید با نگاه میراث فرهنگی نیز از سوی مسئولان احیا، حفظ و
نگهداری شوند.» اینها بخشی از صحبتهای پیروز حناچی معاون شهرسازی و معماری وزیر
راه و شهرسازی در روزهای پایانی سال گذشته (۹۳)بود؛ سالی که طی آن بارها این
مسئله که احیای ایستگاههای راهآهن باید در اولویت قرار بگیرداز سوی
مسئولان ارشد شهرسازی و معماری و همچنین عباس آخوندی وزیر راه و شهرسازی عنوان شد.
ایده و طرح این کار را محمدسعید ایزدی معاون وزیر راه و شهرسازی و
مدیرعامل شرکت مادرتخصصی عمران و بهسازی شهری ایران مطرح کرد و با جلساتی که تشکیل
شد به صورت طرح درآمد. به گفته ایزدی قرار است کمیته مشترکی متشکل از شرکت عمران و
بهسازی شهری ایرانو راه آهن ایجاد شود تا اجرای طرح مورد بررسی قرار گیرد.
گفتگوی خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازیبا محمدسعید ایزدی در ادامه
آمده است:
آقای ایزدی با توجه به اینکه شما پیشنهاد دهنده طرح احیای
ایستگاههای راهآهن هستید، از برنامههای مجموعه خود برای اجراییشدن طرح احیای
بافتهای تاریخی ایستگاههای راه آهن بفرمایید.
بحث اصلی ضرورت پرداختن به این ماجراست که توسط شرکت عمران و بهسازی
شهری ایران مطرح و تبدیل به یک برنامه شد. در واقع سه ضرورت حکم میکند تا به شکلی
دیگر به ایستگاههای راهآهن نگاه کنیم. در درجه اول، معماری منحصر به فردی است که
عمدتا در ایستگاههای شهری و بینراهی وجود دارند و به همین خاطر هم ما را مکلف میکند
تا معماری آنها را حفظ کرده و به آن توجهی ویژه داشته باشیم. متاسفانه در سالهای
اخیر تغییر و تحولاتی به نام توسعه به ایستگاهها تحمیل و باعث تخریب معماری برخی
از آنها شده است.
ضرورت دوم، بحث ظرفیتهای هر یک از ایستگاههابرای توسعه و رفع
نیازهایشهری است. بهعنوان نمونه، در شهر تهران، ایستگاه راهآهن ۱۸۰ هکتار
اراضی شهر را به خود اختصاص داده است؛ ۱۸۰ هکتاری که بخش عمدهاش انبار تراورس و
واگنهای فرسودهاند. در عینحال، با توجه به وضعیتی که این بافتهادارند،
به برنامهریزی مجدد نیازمند است تا از آنها استفادهای بهینه به نفع شهر شود.
ضرورت سوم نقش این مراکز در رابطه با بافت پیرامونی است. عمدتا این
ایستگاهها در منطقهای از شهر واقع شدهاند که اطرافش بافت فرسوده است، به عبارتی
بافتهای پیرامون اغلب ایستگاهها از مشکلات زیادی رنج میبرند که میتوان با
تغییر فضای عملکردی ایستگاهها شاهد تاثیرگذاری بر بافت پیرامونی آنها نیز باشیم.
در دنیا چنین ایستگاههایی به عنوان ایستگاههای چندمنظورهTOD (transit orienteddevelopment)، شناخته میشوند.
در این شرایط است که ادبیات بازآفرینی- نوسازی به بحث ایستگاههای راهآهن
پیوند میخورد. لذا برنامهریزی و طراحی مجدد ایستگاههای راه آهن باید مورد توجه
قرار بگیرد؛ بعد از طرح این موضوع درشرکت عمران و بهسازی شهری ایران، این
ویژگیها را در قالب طرحی برای مقام عالی وزارت راه و شهرسازی فرستادیم که مورد
استقبال هم قرار گرفت. همچنین برای اجرایی شدن طرح، قرار بر این شد کمیته مشترکی
متشکل از شرکت عمران و بهسازی و راهآهن تشکیل شود.
این کمیته به چه شکلی فعالیتها را دنبال میکند؟
موضوع بهسازی و احیای ایستگاههای راهآهنبا توجه به سه ضرورت
عنوان شده، پیگیری و دنبال خواهد شد؛ به عنوان نمونه شناسایی ایستگاههای راهآهنی
که میتوانند حفاظت شوند و برنامهریزی مجدد اراضی چندین ایستگاه راهآهن را در
دستور کار داریم. بدین منظور اجرای طرحهایTOD(ایستگاههای چندمنظوره) را برای چند ایستگاه به
عنوان پایلوت و همچنین اجرای برنامه جامع را برای تمامی ایستگاهها مدنظر داریم که
اجرای این برنامهها منوط به همکاری شرکت راه آهن با شرکت عمران و بهسازی شهری
ایران است.
برای تسریع در اجرای طرح احیای بافتهای تاریخی ایستگاههای فوق، همکاری
با شرکت راهآهن چگونه خواهد بود؟
معتقدم نخستین گام، پذیرش این موضوع از سوی مسئولان و متولیان امر
است؛ مسئولان باید بپذیرندکه گنجینهای دارند و این گنجینه باید به عنوان
میراث حفظ شود. از آنجایی که مسئولان و متولیان امر در دولتهای پیشین تغییرات جدی
و نه چندان خوشایندی را در ایستگاهها ایجاد کردند این مطلب حاکی از آن است
کههیچ ارزشی برای فضاهای فعلی قائل نبودند یا به آنها پی نبردند. شرکت عمران
و بهسازی شهری ایران آمادگی خود را برای همکاری با راه آهن اعلام کردهتا این
طرح به سرانجام برسد. گام دوم، تحلیل برنامههای مشترک است؛ بدینمعنا که با
مسئولان شرکت راهآهن همکاری و برنامهریزی مشترک داشته باشیم و گام سوم نیز اجرای
مشترک طرحهای مصوب شده در کمیته مشترک از سوی شرکت راه آهن است؛ به عنوان نمونه
امیدواریم اگر مصوب شد تا بخشی از اراضی به نفع شهر در اختیار فضای شهری قرار
بگیرد راه آهن استقبال کند. در حالحاضر، راهآهن تهران در فضایی ۱۸۰ هکتاری قرار
دارد که بخش عمدهای از آن بافت فرسوده است. معتقدم اگر بخشی از این مساحت به
مناطق جوادیه و شوش واگذار شود شاهد تغییر و تحولات مثبتی میشویم.
آیا در این رابطه اقدامات بیشتری انجام دادهاید یا برنامه ویژهایدر
دستور کار دارید؟
بر اساس بررسیهای اولیه انجام شده در سه ایستگاه راه آهن تهران، مشهد
و تبریز از مهندسان مشاوران درخواست کردیم تا طرحهای خود را در این زمینه ارایه
دهند که از این میان مهندس مشاور عمارت خورشید طرح مناسبی را تهیه و ارایه کرد.
امید است در این خصوص شرکت راه آهن توجه بیشتری به این مهم داشته باشد.
در مورد انجام و عملیاتیشدن این اقدام فکر میکنید باید از سازمانها
و نهادهای مرتبطاز جمله سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری هم بهره
جست؟ نظر شما در خصوص همکاری سازمان میراث فرهنگی در این طرح چیست؟
از آنجاکه ایستگاههای راهآهن جزو میراث ملی معاصر ما به شمار میآیند
شاید طرح این موضوع در سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری چندان ثمری
نداشته باشد. معتقدم درخواست کمیته مشترک با ارگانها و سازمانهای مرتبط در صورتی
مثمرثمر خواهد بود که طرح توسط شرکت عمران و بهسازی و همچنین راه آهن در مراحلی به
اجرا برسد.
این مسئلهبرای تمامی ایستگاههای شهری و غیرشهری مصداق دارد؟
در مورد تمامی مسایلی که عنوان شد تفکیک شهری و غیرشهری بودن ایستگاهها
از ضرورتهای انکارناپذیر به شمار میآید. ضرورت اول که به معماری ایستگاهها
مربوط است شامل ایستگاههای بینراهی است که متاسفانه در چند ساله اخیر شاهد تخریب
ایستگاههای راه آهن و محدودههای آن بودهایم که احیای و حفاظت از معماری ارزشمند
و ساختار بافت تاریخی چنین ایستگاههایی ضرورت نخست به شمار میآید. ضرورت دوم و
سوم عموما به ایستگاههای شهری اختصاص دارد و امید استروزی این طرحها به
سرانجام برسد. در چند سالاخیر، شاهد تخریب ایستگاههای راهآهن و بافت
اطراف آن بودیم؛ به همین خاطر امروزه ضرورتطرح احیای و محافظت از بافت تاریخی
ایستگاههای راهآهن به شدت احساس میشود.
پیشنهاد شما برای بهبود وضعیت چیست؟
امسال، سال همدلی و همزبانی است. وزارت راه و شهرسازی به دنبال
دستیابی اهداف والایی در راستای رسیدن به نتایج موردنظر است. اگر بتوانیم با همدلی
در رسیدن به این اهداف به وزارت راه و شهرسازی یاری برسانیم گام بزرگی برداشتهایم.
امید است بتوان از طریق گفتگوهای مشترک بین دو نهاد مدنظر (شرکت عمران و بهسازی
شهری ایران و شرکت راهآهن) شرایطی را فراهم آوریم تا ایستگاههای ماندگار، تاریخی
و ارزشمند کمتر آسیب و صدمه ببینند و بتوانیم از این راه فضاهای شهری را گسترش
دهیم، این همکاری برای بافت پیرامون موثر است.
