كويري جديد در همسايگي يك باغشهر

تپه هاي شني روان، تهديد جديدي براي آذربايجان غربي، شرقي، کردستان _ پس از خشک شدن درياچه اروميه_است،تهديدي که به همين استان ها ختم نمي شود و آن طور که «رحمان وهاب زاده» مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري آذربايجان غربي مي گويد: «سه کشور ترکيه، نخجوان و ارمنستان را هم تهديد مي کند.» وهاب زاده در حاشيه آغاز طرح تثبيت ريزگردهاي نمکي يک هشدار ديگر هم مي دهد. او و کارشناسانش تا پايان ارديبهشت ماه فرصت کاشت نهال دارند و اگر اعتبارات بموقع نرسند، زمان از دست مي رود و 12 ميليارد اعتبار وعده داده شده به نوشداروي بعد از مرگ سهراب تبديل مي شود.

سرشاخه هاي تکيده درختان روستاي «جبل کندي» اروميه هيچ عجله اي براي آمدن بهار ندارند. سرشاخه هايي که لخت و عور درانتظار يک کابوس واقعي در کنار خود هستند. کابوسي که تنها چند دقيقه با آنها فاصله دارد، ماسه هاي شني روان که «رحمان وهاب زاده» مديرکل اداره جنگل ها، از آن به عنوان يک تهديد جدي براي اروميه ياد مي کند. آن طور که کشاورزان روستا هم به روزنامه ايران مي گويند 10 سال طول کشيد تا ديو شن هاي روان خود را با باغ هاي ميوه اي رخ به رخ کند و تراژدي تلخي را رقم زند که بدون شک و بدون هيچ اغماضي نتيجه فعاليت هاي توسعه اي ناپايدار در سال هاي گذشته است. حالادرختان باغ روستاي جبل کندي مثل خيلي ديگر از روستا ها از يک سو تکيه به قله اي سر به فلک کشيده دارند که شولاي برفي به تن دارد و از سوي ديگر رو به بياباني از نيستي و تباهي! بياباني که هيچ تفاوتي با شن هاي روان سيستان و بلوچستان، کرمان يا خوزستان ندارد. براساس آماري که وهاب زاده مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري آذربايجان غربي مي دهد: «۱۶هزار هکتار کانون بحراني گرد و غبار در حوضه آبخيز درياچه اروميه شناسايي شده است.» ريزگردهايي نمکي و شن هاي رواني که با رمل هاي فکه خوزستان مو نمي زند. در استاني که به استان باغ شهرها معروف بود! وقتي به دل بيابان بي تدبيري ها مي زني باور نمي کني پشت سرت باغ هايي باشد که روزگاري با باغ هاي مرکبات لبنان هماوردي مي کرد و حالاجغرافيايي چون جغرافياي سومالي را پيش رو دارند!
; ; ; ; اما اين تمام ماجراي روستاي جبل کندي نيست که پنجره هايش با هراسي هر روزه به بياباني که باغ آرزوهاي آنها را سراب مي کند خيره شده اند. يکي از کشاورزان به خبرنگار ايران مي گويد: «محصولات باغي نسبت به 10 سال گذشته بسيار کم شده است. زمين ها شوره زار شده و آب کاهش يافته است. شوري آب به لوله هاي آب شرب خانه ها هم رسيده است. ريزگردها داخل خانه ها را هم به تصرف درآورده اند. برداشت محصول هر سال کمتر از سال قبل مي شود. باغ هايي که روزي روزگاري از هر درخت آنها بين 400-300 ميوه زردآلو، هلو و سيب برداشت مي شد حالاکمتر از يک جعبه ميوه مي دهند.>
; ; ; ;يکي ديگر از کشاورزان درپاسخ به اين سوال که هر کيلو گيلاس را در بازار به چه مبلغي به فروش مي رسانيد، مي گويد: «الان نزديک به سه سال است که يک کيلو گيلاس نچيده ايم.» او هم مانند هم ولايتي هايش از درياچه اروميه به نام «دريا» ياد مي کند و مي گويد دريا که رفت همه چيز خشک شد. به گفته او بادي شور چند سال است به کمين درختان گيلاس نشسته و سرشاخه هاي به گل نشسته را پرپر مي کند. او به 10 سال گذشته نقبي مي زند و مي گويد يک دهه پيش کاميون کاميون ميوه از روستاي جبل کندي بار مي خورد و به بار فروشي ها و بازار ها مي رفت اما حالاهمه چيز خراب شده است.
; ; ; ;«حاجي راسخي» يکي ديگر از کشاورزان هم مي گويد: «پارسال نه زردآلو برداشت کرديم نه آلو.» باغ هاي گردوي روستا هم محصولي نداشت. راسخي سعي کرد تا سفره زندگي را با کشت گوجه و بادمجان رنگين کند اما آن هم جواب نداد و مثل درختان باغ خشک شد. همه چيز را از چشم شور زمين ها مي بيند. او مي گويد: «دولت به ماکمک نمي کند و آب چاه شيرين نمي آورد!» به گفته او، برخي از اهالي روستا آب شرب را از روستاهاي اطراف که هنوز آب شيرين دارند تهيه مي کنند. «مصطفي قزلباش» يکي از باغداران جوان روستا مي گويد: پارسال هيچ برداشتي از باغ ها نداشته است. حساب و کتاب هاي او مي گويد که زمين هاي کشاورزي روستا نزديک به 7-6 سالي است که شور شده اند. همان سال هايي که خبرنگاران حوزه محيط زيست وقتي از هجوم ريزگردها و شوري زمين هاي کشاورزي سخن به ميان مي آوردند با برخوردهاي تند رو به رو مي شدند. او به طور دقيق يادش نمي آيد که چه سالي برداشت خوبي از باغ هايش داشته است، مي گويد: «آخرين بار شايد سال 84-83 بود.» اما حالادرختان گيلاس را که روزي روزگاري هر کدام شان 300 تا400 کيلو ميوه مي داد قطع کرده و فروخته است. براي چندلحظه سکوتي سرد باغ هاي بي برگ و بار روستا را در برمي گيرد. نگاهش خيره به باغ مي شود و مي گويد: «دو هکتار درخت خشک شده را بريدند. آن درخت ها دو ميلياردتومان در سال درآمد داشت اما چوب خشک آن را 20 ميليون تومان فروختند. همه درخت ها زردآلو بودند. خيلي سرسبز بود. بايد مي آمدي و مي ديدي. زردآلوي شيريني مي دادند، وقتي مي خوردي کيف مي کردي.» درخت هاي کهنسال را که قطع کردند، نهال کاشتند اما نهال هم جواب تشنگي باغ ها را نداد. «نهال را از جهادکشاورزي گرفتيم. بايد آب شيرين مي خوردند اما چون آب شيرين نيست وسط ساقه و تنه درختان سياه شد ومجبور شديم آنها را ببريم.» اما سخن گفتن با زبان تبر آن هم از سوي مرد باغبان نه آسان است نه انتهاي تراژدي که سدسازي ها، حفر چاه ها، گسترش زمين هاي کشاورزي، کشاورزي سنتي و ساخت پل شهيد کلانتري براي درياچه اروميه و باغ هاي آن نوشت!کشاورزاني که امروز خزان باغ شان را در چهارفصل زندگي به تماشا نشسته اند از آن «جراحي بزرگي» که به گفته کارشناسان از جمله «ناصر کرمي» اقليم شناس، دانشيار دپارتمان جغرافيا تنها راه نجات درياچه اروميه و سرزمين هاي پيرامونش است، چيزي نمي دانند. برنامه اي که بيش از هرچيزي بايد به کاهش سطح زمين هاي زير کشت در اطراف درياچه اروميه منجر شود. پيش از اين هم «رضا مکنون» صاحبنظر توسعه پايدار در گفت و گو با روزنامه ايران، از لزوم پرداخت پول خسارت وارده به کشاورزان منطقه اروميه سخن به ميان آورد. او دبير برنامه علمي « بهره وري و حکمراني پايدار منابع آب» کشور است و اعتقاد دارد بايد با استفاده از زمين هاي کشاورزي کشورهاي همسايه ايران، ميوه مورد نياز آذربايجان غربي را تامين کرد. به عبارت ديگر بخش بزرگي از زمين هاي کشاورزي و باغ هاي حوزه درياچه اروميه بايد کور شود. اتفاقي که بيش از هرچيزي فرهنگ سازي مي خواهد. پاسخ به اين سوال توسط يکي از کشاورزان که آيا حاضري تمام درختان سيب ات را قطع کني و يک محصول کم آب بر به جاي آنها کشت کني، قطره اشکي توي چشم هايش حلقه مي بندد و مي گويد: «ما اگر زردآلو، هلو، سيب و… نکاريم پس چه محصولي بکاريم.» مي گويم مثلاً انگور که کم آب بر است. مي گويد: «در اين منطقه نمي شود انگور مطلوبي به دست آورد.» يکي ديگر از کشاورزان هم مي گويد باغ هاي بالادست هنوز با آب شيرين آبياري مي شوند، اما ريزگردهاي نمکي اجازه نمي دهند به ميوه بنشينند.
; ; ; ;
; ; ; ; کارگران مشغول کارند
; ; ; ;تونلي به طول 10 کيلومتر دور تا دور زمين هاي نمک سود باقي مانده از درياچه حفر شده است. در کنار تونل به فاصله هر سه متر يک نهال آماده کاشت است. اين کارگران به گفته مسئول طرح از جوانان روستاهاي اطراف هستند که زمين را حفر مي کنند تا با آبياري درست منطقه را براي رشد گياهان شور پسند آماده کنند. درياچه اروميه هرچند براي خودش آب هم ندارد اما براي 14 هزار نفر بومي که در اين طرح شرکت دارند، نان دارد. کساني که بخشي از آنها شايد همان کشاورزاني باشند که زمين هايشان قرباني طرح هاي غيرکارشناسي است! «خداکرم جلالي» رئيس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري کشور مي گويد: «سازمان جنگل ها و مراتع، با استفاده از تجارب جهاني و با تکيه بر دانش متخصصان داخلي، طرح هاي متعددي براي مقابله با کانون هاي گرد و غبار و احياي پوشش گياهي در حوضه آبخيز درياچه اروميه را با مشارکت هاي مردمي در دستور کار قرار داده است.» اين برنامه براي اولين بار در دولت يازدهم اتفاق مي افتد و پيش از اين و به رغم همه هشدارها، هيچ فعاليتي براي تثبيت و کنترل کانون هاي بحراني ريزگردها انجام نگرفته است. به گفته او ساماندهي و مديريت چراي دام در 170هزار هکتار از عرصه هاي حوضه آبخيز درياچه، ايجاد پوشش گياهي با عمليات بذر کاري و نهال کاري در 6هزار و 400هکتار و اجراي عمليات قرق در 7هزار و 200هکتار ازجمله طرح هايي است که با هدف مهار کانون هاي بحراني گرد و غبار اجرا شده است. به گفته جلالي، براي مهار کانون هاي گرد و غبار و پيشگيري از شکل گيري کانون هاي جديد گردوغبار ضروري است عمليات مهار بيابانزايي و احياي مراتع در 300هزار هکتار از عرصه هاي حوضه آبخيز درياچه اروميه اجرا شود. آن طور که جلالي مي گويد هر آنچه تا امروز صرف تثبيت کانون ريزگردها در حوضه درياچه شده از محل اعتبار ساير طرح هاي سازمان جنگل هاست و تا کنون اين سازمان بودجه اي از ستاد احياي درياچه اروميه دريافت نکرده است. البته او يک توضيح ديگر هم دارد: «اعتبارات تخصيص يافته هنوز توزيع نشده و بزودي اين اعتبارات دراختيار سازمان ها و دستگاه هاي ذيربط قرار مي گيرد.» پرويز گرشاسبي، معاون آبخيزداري، امور مراتع و بيابان سازمان جنگل ها و مراتع هم فشار دام مازاد در عرصه هاي حوضه آبخيز اروميه را باعث تسريع در تخريب و تبديل اين عرصه ها به کانون هاي گرد و غبار مي داند: «براين اساس، ساماندهي و مديريت چراي دام در 600هزار هکتار از عرصه هاي حوضه آبخيز درياچه اروميه در دستور کار سازمان جنگل ها قرار گرفت.»
; ; ; ;آن طور که گرشاسبي مي گويد، براي ساماندهي و کنترل چراي دام در حوضه آبخيز اروميه با همکاري سازمان دامپزشکي، طرح تفکيک دام مجاز از غيرمجاز براي نخستين بار در کشور به عنوان يک الگو در شهرستان اروميه و درمنطقه سپرغان در حال اجراست. سپرغان هم ازجمله نقاط کانون هاي بحراني ريزگردها در استان است. به گفته گرشاسبي در 600هزار هکتار عرصه هاي حوضه آبخيز اروميه، دام هاي مجاز با پلاک کوبي (روي گوش) مشخص مي شوند و درنتيجه کنترل دام در اين عرصه ها براي ماموران منابع طبيعي آسان مي شود. معاون سازمان جنگل ها هزينه پلاک کوبي هر راس گوسفند را هزار تومان اعلام مي کند و مي گويد: «نصف اين مبلغ را سازمان دامپزشکي و نصف ديگر را سازمان جنگل ها تامين مي کند.> به گفته گرشاسبي 30ميليارد تومان اعتبار در سال آينده براي احياي درياچه اروميه به سازمان جنگل ها اختصاص يافته که هزينه پلاک کوبي گوسفندان نيز از همين محل تامين مي شود.
; ; ; ;
; ; ; ; کاشت درختان گز
; ; ; ;کارگران در بخش بسيار وسيعي از زمين ها، هلال هاي آبگير را ايجاد کرده و در دل خاک آن بذر گونه هاي بومي چون گز کاشته اند. درختاني که تا ارديبهشت ماه در اين محدوده کاشت مي شوند قرار است بادشکن هايي باشند که کابوس را از سر ساکنان استان هاي شمال غربي کوتاه کنند. وهاب زاده معيشت دامداران را يکي از دغدغه هاي سازمان جنگل ها مي داند. دامداراني که شغل ديگري ندارند. آن طور که وهاب زاده مي گويد: «اجراي طرح ترسيب کربن با احياي صنايع دستي جوامع بومي اطراف درياچه اروميه و توانمندسازي آنها از ديگر برنامه هاي سازمان جنگل ها است.» همچنين به گفته مسئولان سازمان جنگل ها در برخي کانون هاي بحراني تا سه سال قرق ادامه خواهد داشت و گله ها براي چرا اجازه ورود ندارند. ساخت تونل در محدوده هاي قرق به طول 10 کيلومتر از ديگر اقدام هاي انجام گرفته است. اين اقدام ها در 5 نقطه بحراني در شهرهاي اروميه، مياندوآب و سلماس شناسايي و اجرا مي شود.
; ; ; ;رحمان وهاب زاده، مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري آذربايجان غربي هم درباره اقدام هاي اجرايي منابع طبيعي براي احياي درياچه اروميه مي گويد: «12ميليارد تومان اعتبار براي اجراي طرح هاي منابع طبيعي به آذربايجان غربي و18 ميليارد تومان اعتبار به اجراي طرح هاي منابع طبيعي در آذربايجان شرقي اختصاص يافته اما هنوز اين اعتبارات تامين نشده است.» اما ريزگردها به انتظار اعتبارها نمانده اندو آن طور که وهاب زاده مي گويد به يکي ازمشکلات جدي سرزمين هاي اطراف درياچه تبديل شده اند. وهاب زاده مي گويد: «زمان کاشت و غرس نهال، ارديبهشت ماه به پايان مي رسد به همين دليل با وجود محدوديت ها و تنگناهاي مالي، طرح هاي مهار کانون هاي گردوغبار عملياتي و اين طرح بدون تعطيلي و در همه روزها و با وجود شرايط دشوار جوي اجرا شد و طي روزهاي تعطيل سال نو نيز بي وقفه ادامه يافت.» در نهايت تثبيت کانون هاي گردو غبار منتظر اعتبار وعده داده شده است. وهاب زاده مي گويد: «اگر اعتبارات لازم تامين شود، مسئولان منابع طبيعي براي تثبيت کانون هاي گرد وغبار از هيچ تلاشي دريغ نخواهند کرد.»
; ; ; ;
; ; ; ; پل روگذر را باد برد!
; ; ; ;به گزارش «صما» به نقل از روزنامه ایران، پل شهيد کلانتري سوت و کور از آن همه اعتباري است که براي تامين «مطالبات مردمي» خرج شد. مطالبات مردمي بهانه اجراي خيلي از طرح هاي کارشناسي نشده در کشور بوده است. حالاديگر اثري از آن گردشگراني که به اروميه و تبريز مي آمدند و مسير را به سمت موج هاي درياچه اروميه مي کشانند، ماشين ها را سوار کشتي ها ويدک کش ها مي کردند و در مسير 25دقيقه اي، درميان پرواز فلامينگو ها به سير و سياحت مي پرداختند، نيست. همه چيز دست کاميون دارهاست. کاميون دارهايي که بخشي از آنها پر از نمک هايي هستند که به صورت غير مجاز از درياچه برداشته مي شوند. جاده اي که باد دارد آن را مي برد تا يکي از دستاوردهاي دولت گذشته از ديده ها محو شود. اين جاده در ابتدا با ريختن ميليون ها تن خاک نه روي درياچه که داخل دومين درياچه شور جهان زده شد. چند بار خاک هاي ريخته شده نشست کرد اما مرغ مجريان طرح يک پا داشت. دوباره کاميون ها دست به کار شدند و مجريان کوه را تراشيدند و به داخل درياچه ريختند. درياچه که خشک شد، خاک هايي که قرار بود نقش يک جاده ميانگذر را بازي کنند به دست باد افتادند. مسئولان هم براي اينکه جاده از بين نرود کوه ديگري راکه داخل درياچه است، مي تراشند و سنگ هاي آن را در دو سوي خاک هاي پل ميانگذر کلانتري مي گذارند تا اين سوال پيش بيايد که آيا همه آن اعتبارها و خسارت ها براي اين بود که يک مسير 25 دقيقه اي زيباي گردشگري، به چند دقيقه در يک مسير بياباني تبديل شود؟ يک سوال ديگر هم وجود دارد آيا بلايي که سر درياچه اروميه و استان هاي همجوار آن آمد باعث مي شود يک بار براي هميشه طرح هاي انتقال آب، بدون کارشناسي و… کنار گذاشته شود؟