اگرچه برخی از مسئولان دولتی، واگذاری ساخت پروژههای مسکن مهر به انبوهسازان را نقطه عطف فعالیتهای انبوهسازان در مقایسه با سالهای گذشته عنوان میکنند، اما در این میان گروهی نیز معتقدند که ساخت و اجرای پروژههای مسکن مهر توسط انبوهسازان نهتنها آن ها را تقویت نکرد، بلکه باعث شد تا استقلال خود را از دست داده و وابسته به دولت شوند.
گروه انبوهسازان- اگرچه برخی از مسئولان دولتی، واگذاری ساخت پروژههای مسکن مهر به انبوهسازان را نقطه عطف فعالیتهای انبوهسازان در مقایسه با سالهای گذشته عنوان میکنند، اما در این میان گروهی نیز معتقدند که ساخت و اجرای پروژههای مسکن مهر توسط انبوهسازان نهتنها آن ها را تقویت نکرد، بلکه باعث شد تا استقلال خود را از دست داده و وابسته به دولت شوند. از سوی دیگر، مفهوم انبوهسازی که در دنیا با عنوان Developering شناخته میشود، در کشور به طور کلی از بین رفت. یعنی مفهوم انبوهسازی به پیمانکاری تغییر یافت و توان مدیریت مالی نیز در انبوهسازان کمرنگ شد. به گفته برخی از فعالان صنعت ساختمان، به دلیل اینکه انبوهسازان در جریان اجرای پروژههای مسکن مهر بیشتر بر تجهیز کارگاهها و دریافت مطالبات خود تمرکز و بحث مدیریت مالی را فراموش کردند، انبوهسازی از مسیر اصلی خود خارج شد و مدیریت مالی که انبوهسازان در سالهای اولیه دهه ۸۰ انجام میدادند، اهمیت خود را از دست داد. از طرفی، غفلت انبوهسازان از تشکیل یک کنسرسیوم قدرتمند و تاسیس بانکی برای جذب سرمایهها و اجرای پروژههای عمرانی منجر به این شد که دولت، شرکتهای خصوصی و موسسات بانکی در این حوزه موفق عمل کنند. در این راستا نشریه ساختمان و پلیمر به این مبحث پرداخته و در شمارههای آتی نیز وضعیت انبوهسازی را از زوایای مختلف و از دیدگاه مجلسیها، مسئولان بانکی، انبوهسازان و روسای پیشین کانون سراسری انبوهسازان ایران، این موضوع را مورد بحث و بررسی قرار میدهد.
توان تخصصی افزایش یافت
به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی صنوف مسکن ایران (صما)، رئیس کانون سراسری انبوهسازان ایران ضمن مخالفت با چنین اظهاراتی معتقد است: هرچند با اجرای پروژههای مسکن مهر نقش مدیریت مالی از سوی انبوهسازان کمرنگ شد، اما توان فنی و تخصصی آن ها ارتقا یافت. اولین شرط انبوهسازی تخصص و دانش مهندسی است. منابع مالی در کنار توان فنی لازم برای ساخت و ساز معنا پیدا میکند و درصورت نبود توان فنی امکان برنامهریزی فنی وجود ندارد. ;
ایرج رهبر با تاکید بر اینکه انبوهسازان بهعنوان یک جامعه صنفی تخصصی -مهندسی نباید توقعی از دولت داشته باشند، افزود: دولت باید زمینه فعالیت برای انبوهسازان را فراهم کند و مسکن مهر این فرصت را برای آن ها ایجاد کرد.
;
انبوهسازی تضعیف شد
بر اساس این گزارش، اگرچه شعار انبوهسازی، حذف بساز و بفروشها و ساخت و ساز تخصصی توسط انبوهسازان بود، اما به گفته بسیاری از سازندگان حرفهای مسکن، انبوهسازان به دلیل مشارکت در اجرای مسکن مهر از پروژههای شهری غافل شدند و بساز و بفروشها که اکثرا شامل سرمایهگذارانی از حرفههای غیرمرتبط با ساختمان (ازجمله پزشکان و…) بودند، با سوءاستفاده از این فرصت، اجرای پروژههای شهری را به دست گرفتند. درواقع بستر مناسبی برای فعالیت بسیاری از بساز و بفروشها فراهم شد و انبوهسازان واقعی با ضرر مالی از این عرصه کنار کشیدند. برای نمونه طی یک سال گذشته، ساختمانها و برجهای بیشماری در برخی شهرهای کشور ازجمله مشهد و شهرهای جنوبی احداث شده یا در حال ساخت است که بیشتر مجریان آن ها نه انبوهسازان متخصص، بلکه سرمایهگذاران بدون تخصصی بودهاند که نحوه ساخت و اجرای پروژهها را نیز مدیریت میکنند.
;رهبر با رد این موضوع معتقد است: انبوهسازان از عرصه پروژههای شهری کنار نکشیدند، شاید بهتر است بگوییم اجرای مسکن مهر، آن دسته از انبوهسازانی را تضعیف کرد که با سرمایه و زمین خودشان و با استفاده از مصالح باکیفیت اقدام به ساخت و ساز میکردند و مبالغ بیشتری نیز برای عوارض و پروانه پرداخت میکردند. رهبر درخصوص اجرای پروژههای ساختمانی توسط سرمایهگذاران غیرمتخصص گفت: از هدایت سرمایهها به بخش مسکن استقبال میکنیم، اما اجرای پروژهها باید طبق اصول مهندسی انجام شود، چون در صورت وارد شدن هرگونه خسارتی به یک سازه، درنهایت کارفرما متضرر میشود. به گفته وی، چون مسکن مهر با قیمت ارزانتر در اختیار قشر کمدرآمد قرار میگیرد، واحدهای ساخته شده توسط انبوهسازان، دیگر قابلیت رقابت با مسکن مهر را ندارند. پس انبوهسازانی که با سرمایه خود در عرصه پروژههای شهری فعالند، برای اینکه ضرر نکنند، باید روال کار خود را عوض کنند. ;
رهبر در حالی این اظهارات را مطرح میکند که به نظر میرسد انبوهسازان با اجرای مسکن مهر، رسالت اصلی خود یعنی ساخت و ساز برای تمام اقشار جامعه اعم از کمدرآمد و دهکهای بالا را فراموش کردند و تمرکز اصلی خود را بر ساخت و ساز مسکن بر اقشار کمدرآمد قرار دادند.
ساخت و سازها افزایش نیافتهاند
بر اساس این گزارش عضو هیئت مدیره کانون سراسری انبوهسازان ایران نیز در این زمینه معتقد است: تا قبل از سال ۸۴ که مسکن مهر مطرح نبود، انبوهسازان تا حدی در سطح کشور ساخت و ساز انجام میدادند. با مقایسه آمار ساخت و ساز در آن سالها، با ساخت و سازهایی که از سال ۸۴ به بعد در کشور انجام شده، میبینیم با وجود ادعای دولت در افزایش درصد ساخت و ساز در کشور، این آمار چندان بالا نرفته است. پس باید بگویم که با اجرای مسکن مهر انبوهسازی فراموش نشد، اما تا حدی کاهش یافت و تعداد زیادی از پیمانکاران به طور منسجم در مقوله انبوهسازی وارد شدند. اما به یقین با اتمام مسکن مهر پیمانکاران به طور خودکار از این عرصه خارج میشوند و انبوهسازان واقعی دنبال ساخت و ساز و سرمایهگذاری و مدیریت مالی و مدیریت ساخت میروند. ;
تعیین مسیر با دولت است
حسن محتشم با بیان این مطلب ادامه داد: بعد از وقوع انقلاب اسلامی اقتصاد بیشتر دولتی شده و چون اهرمها دست دولت بوده و سرنخ را به مسیرهای دلخواه هدایت کرده، مردم و انبوهسازان به ناچار به آن سمت حرکت کردهاند.
وی تاکید کرد: در شرایطی که حدود ۸۰ درصد اقتصاد ما دولتی است، انبوهسازان نمیتوانند راه خود را بروند و در مسکن مهر مشارکت نکنند. چون شرایط اقتصادی به گونهای است که اگر هم به طور مستقل ساخت و ساز کنند، متقاضی برای خرید وجود ندارد. اگر انبوهساز سرمایه محدود خود را صرف ساخت و ساز کند و متقاضی برای خرید نباشد، متوقف میشود.
حرکت اجباری به سوی صنعتیسازی
با وجود همه مسائل و مشکلات موجود در مسکن مهر (نظیر عدم بسترسازی اولیه و شروع بیبرنامه آن)، امتیاز مثبت اجرای این طرح ساخت تعداد زیادی از واحدها در یک مکان و به بیان دیگر انبوهسازی و حرکت اجباری به سوی صنعتیسازی بود. چون واردات سیستمهای نوین برای یک مجموعه ۱۰ واحدی توجیه اقتصادی نداشت و ممکن نبود. ;
وی افزود: ما قبلا انبوهسازی به معنای واقعی و درست نداشتیم. در تهران و شهرهای بزرگ به دلیل کمبود زمین امکان ساخت هزار واحد وجود نداشت. در شهرهای کوچک نیز کسی ریسک چنین سرمایهگذاری سنگینی را نمیپذیرفت.
محتشم اظهار داشت: اگرچه صنعتیسازی از سالها قبل در دنیا انجام میشد، اما شرایط اجرای آن هنوز در کشور فراهم نبود و مسکن مهر این فرصت را به وجود آورد که حداقل ساخت چند هزار واحد را در طول یک یا دو سال تجربه کنیم.
انبوهسازان شهرکساز میشوند؟
این انبوهساز در خصوص وضعیت انبوهسازی در کشور پس از اتمام مسکن مهر گفت: انبوهسازان از دولت بعدی انتظار دارند که با حمایت از تداوم انبوهسازی و فراهم کردن زمینه کار برای آن ها، مجوز شهرکسازی در سطح کشور را بدهد. دراین راستا نقش دولت نباید تصدیگری و کارفرمایی، بلکه باید نظارتی باشد. این امر باعث میشود که به دلیل فعالیت گروهی توسعهگران و انبوهسازان توانمند، قیمت تمام شده ساخت کاهش و کیفیت پروژهها افزایش یابد و ساخت شهرک اکباتان، چشمه و آپادانا در سالهای قبل از انقلاب گواهی بر این ادعاست.
بر اساس این گزارش، طی سالهای اخیر انبوهسازی در کشور در اجرای پروژههای مسکن مهر خلاصه شده است. به نظر میرسد در سالهای آتی انبوهسازی باید فراتر از اجرای چنین پروژههایی برود و انبوهسازان نهتنها در اجرا و ساخت پروژهها بلکه در مدیریت مالی آن ها نیز سهیم باشند.
