ضعف ما در صنعتیسازی نبود برنامهریزی مدون و مدیریت صحیح است. براساس برنامهای مدون میتوانیم سیستمها و پیشنیازها را تهیه کنیم و به نتیجه برسیم. برای رسیدن به توسعه ملی و صنعتی، باید زیرساختها را آماده و صنعتیسازی را به طور جدی ممیزی و آسیبشناسی کنیم.
گروه تکنولوژی ساخت- اگرچه حرکت بهسوی صنعتیسازی ساختمان به عنوان نیاز ضروری حال و آینده را در کشور آغاز کردهایم، اما به گفته کارشناسان این عرصه، این شیوه ساخت نوین در کشور تنها در کاربرد برخی فناوریهای نوین در ساختمانها خلاصه شده است. درواقع، در ساخت و سازی نیمهمدرن و نیمهسنتی گرفتار شدهایم. بنابراین از دید این کارشناسان، رفع چالشهای موجود در مسیر صنعتیسازی واقعی، نیازمند برنامهریزی دقیق و مدیریت صحیح است. نشریه ساختمان و پلیمر در میزگردی با حضور جعفر قرائتیستوده، دبیر انجمن تولیدکنندگان و فناوران صنعتی ساختمان، منوچهر شیبانیاصل، عضو سابق هیئتمدیره سازمان نظام مهندسی استان تهران، حبیبنژاد، تولیدکننده اتصالات مکانیکی آرماتور و پار، تولیدکننده قطعات آسانسور که در محل سومین نمایشگاه صنعتی سازی ساختمان برگزار شد، به بررسی چالشهای موجود در این حوزه پرداخته است. مشروح این میزگرد را در ادامه میخوانید.
قرائتی: ضعف ما در صنعتیسازی، نبود برنامهریزی مدون و مدیریت صحیح است
شیبانیاصل: شورای مرکزی نظاممهندسی و نهادهای استانی، کمیسیونی برای صنعتیسازی تشکیل دهند
حبیبنژاد: ابلاغ بخشنامههای مختلف در کوتاهمدت، صنعت گران را با چالشهای بسیار مواجه میکند
پار: هرچند افزایش قیمت دلار به نفع تولیدکنندگان بوده، اما نوسان نرخها مشکلساز شده است
عمدهترین ضعف ما در صنعتیسازی چیست و چرا آن طور که باید نتوانستهایم به این مهم دست پیدا کنیم؟
قرائتی: صنعتیسازی فقط به معنای کاربرد مصالح پیشساخته نیست. صنعتیسازی به معنای مدیریت منابعی مانند زمان، نیروهای انسانی، نقدینگی و مصالح است. در صنعتیسازی تمام اجزای یک ساختمان باید با هم هماهنگ باشند تا به صنعتیسازی واقعی دست یابیم. مخالف این هستم که به صنعتیسازی دست نیافتهایم. ما در ساخت بسیاری از مراکز تجاری، ساختمانی و پلها و تا حدی بخش مسکونی به این هدف رسیدهایم. در بخشهای سازهای، خاکبرداری، نازککاری، هوشمندسازی، بهینهسازی و… تا حد زیادی به صنعتیسازی دستیافتهایم. چند سال قبل اصلا صنعتیسازی و کاربرد فناوریهای نوین جایگاهی نداشت. اما اکنون زیرساختها تا حدی آماده است و شرکتهای داخلی و خارجی در کشور صنعتیسازی انجام میدهند.
در ساخت و سازهای شهری و پروژههای عمرانی مجریان غیرمتخصص حذف شدهاند و شکل تکامل یافته سیستمهایی مثل ICF و CFD در بازار مصالح ساختمانی وجود دارد. اما ضعف ما در صنعتیسازی نبود برنامهریزی مدون و مدیریت صحیح است. براساس برنامهای مدون میتوانیم سیستمها و پیشنیازها را تهیه کنیم و به نتیجه برسیم. برای رسیدن به توسعه ملی و صنعتی، باید زیرساختها را آماده و صنعتیسازی را به طور جدی ممیزی و آسیبشناسی کنیم. اما متاسفانه این اقدامات را انجام نمیدهیم.
مسئولیت این برنامهریزیها با چه نهادها یا انجمنهایی است؟
قرائتی: صنعتیسازان، صنعت گران، تشکلها و انجمنهای مرتبط میتوانند در تدوین این طرحها و برنامهها دخیل باشند، اما چون جایگاه حاکمیتی ندارند، طرحهای آن ها به قانون تبدیل نمیشود. با توجه به نقایص طرح جامع مسکن و اینکه صنعتیسازی هم جایگاه واقعی در آن ندارد، مجلس یا دولت باید این طرحها را در قالب طرح جامع مسکن بگنجانند.
حبیبنژاد: گاهی صنعتیسازی را با استفاده از فناوریهای نوین اشتباه میگیریم. فناوریهای نوین را میتوانیم حتی در آپارتمانهای کوچک استفاده کنیم، اما صنعتیسازی زمانی اتفاق میافتد که در یک پروژه بزرگ ساختمانی از تولیدات کارخانهای استفاده کنیم و در پروژههای کوچک، کاربرد تولیدات کارخانهای بسیار محدود است. از طرفی در بسیاری از موارد برنامههای خوبی تدوین میکنیم، اما به آن ها عمل نمیکنیم.
شیبانی: صنعتیسازی نیاز حال و آینده ماست و نگاه به صنعتیسازی باید براساس مدیریت و برنامهریزی انجام شود. در وضعیت فعلی بدون اینکه برنامه مشخصی داشته باشیم از سنتیسازی به ساخت و ساز مدرن وارد شدیم و اکنون در ساخت و ساز نیمهمدرن و نیمهسنتی گرفتار شدهایم. صنعتیسازی ساختمان را باید به عنوان یک سیستم و مجموعهای از عناصر مختلف به هم پیوسته دانست که این عناصر به طور کنشی و واکنشی روی هم تاثیر میگذارند. در غیر این صورت نهتنها هدف صنعتیسازی محقق نمیشود، در ذات آن نیز مشکلات بسیاری ایجاد میشود.
متاسفانه گاهی صنعتیسازی را با پیشسازی اشتباه میگیرند و تصور میکنند که اگر قطعاتی مثل اسکلت یا سیستمهای قدیمی پنلی و تیر و ستون را خارج از محل کارگاه ساختمانی بسازند و بقیه به شکل سنتی و دستی انجام شود، به معنای صنعتیسازی است. صنعتیسازی ساختمان فرآیند جامعی است که حتی به کمک تکنولوژی مدرن نظیر ربات و ماشین، امکان مونتاژ قطعات آن در محل وجود دارد.
یکی از معایب صنعتیسازی را تکراری بودن ساختمانها میدانند. نظر شما چیست؟
شیبانی: نباید صنعتیسازی را به مثابه پیشساختهسازی در قالب نمونههای تکراری تلقی کرد. اگر این گونه عمل شود، از ; نظر روحی، روانی و اجتماعی تاثیر منفی به همراه دارد. اتفاقا باید بدانیم که صنعتیسازی و استفاده از فناوریهای نوین با خلاقیت معماری برای افزایش سلامت روحی و روانی جامعه سازگار است. این مسائل باید در برنامهریزی و طراحی و جزئیات این بحث دیده شود. در کشورهای پیشرفته با مشاهده نتایج منفی یکسانسازی، امروزه حتی طرح پیشساختهها را یکسان در نظر نمیگیرند و طرح بلوکها متفاوت است. در هر حال مزایای صنعتیسازی مثل تحقق اهداف مقررات ملی ساختمان، ایمنی در زمان ساخت، اجرا و بهرهبرداری و کاهش حوادث ساختمانی بیشتر از معایب آن است و معایب را نیز باید با مدیریت صحیح برطرف کرد.
برای تطابق فناوریهای نوین با اقلیمهای مختلف کشور چه اقداماتی باید انجام گیرد؟
شیبانی: چون سازمانهای نظام مهندسی ساختمان مستقیما با مسائل اقلیمی و بومی استانها ارتباط دارند، این سازمانها میتوانند در راستای تحقق اهداف مقرر در ماده ۲ قانون پژوهشهایی را انجام دهند. این سازمان محل ارتباط کامل با دستاندرکاران صنعتیسازی برای تعریف پروژههای مشترک است. میتوانیم با نگاهی به دنیا، اختراعات و نوآوریهایی کنیم که کشورهای دیگر از ما الگو بگیرند و این پتانسیل را در توان مهندسی و دانشگاهی داریم.
پیشنهاد میکنم که اعضای شورای مرکزی و نهادهای استانی، کمیسیون ویژهای برای صنعتیسازی ساختمان در نظام مهندسی تشکیل دهند که یکی از اهداف آن ارتباط با فعالان صنعتیسازی و توسعه صنعتیسازی با توجه به اقلیمهای خاص و زلزلهخیزی و حوادث غیرمترقبه باشد. هماهنگی دانشگاهها، نظام مهندسی ساختمان و صنعت میتواند نتایج افتخارآفرینی در دنیا برای ما داشته باشد.
قرائتی: در این زمینه باید الگوسازی و در همایشها و مراکز آموزشی به این موضوع توجه شود.
نقش مهندسان سازمان نظام مهندسی برای گسترش صنعتیسازی چیست؟
شیبانی: این سازمان به عنوان یک نهاد فراگیر مهندسی، نقش مهمی در توسعه صنعتیسازی ساختمان دارد. در وهله باید اول نگرش صنعتیسازی ایجاد شود و با برگزاری سمینارها و دورههای آموزشی، مهندسان با موضوعات جدیدی آشنا شوند که در دنیا مطرح است. نکته دوم ایجاد تعامل بین مردم و صنعت گران و فعالان و مهندسان بخش ساختمان است. سازمان نظام مهندسی ساختمان به عنوان یک سازمان حرفهای باید این سه را به هم پیوند بدهد. تاکنون مهندسان نظام مهندسی نه در بخش صنعتیسازی و نه در بخش ساختوسازهای متعارف، به دلایل درون و بیرون سازمانی، موفق نبودهاند و اگر هم موفقیتی داشتهاند، کوتاهمدت و مقطعی بوده است. نهادهای مرتبط مثل شهرداریها هم نباید مخالف تغییرات باشند و باید با فراهم کردن بسترهای لازم با صنعتیسازی همراه شوند.
شرایط اقتصادی کنونی چه تاثیری بر تولیدکنندگان فناوریهای نوین داشته است؟
حبیبنژاد: محدودیت نقدینگیها و نبود تسهیلات، تولیدکنندگان را متوقف کرده و ظرفیت شهرکهای صنعتی از ۱۰۰ درصد به حدود 30درصد رسیده است. ابلاغ بخشنامههای مختلف در کوتاهمدت صنعت گران را با چالشهای بسیار مواجه میکند. در حالی که ما به ثبات حداقل پنج ساله در سالهای آینده نیازمندیم. شرایط باید به گونهای باشد که هدف تولیدکنندگان فناوریهای نوین نیز تولید استاندارد، مقرون به صرفه و باکیفیت باشد. در غیر این صورت به دلیل شرایط حاکم بر جامعه یا متوقف میشوند، یا از کیفیت محصول خود میکاهند یا نمیتوانند سفارشهای خود را بهموقع به مشتریان تحویل دهند.
پار: تا یک سال قبل، تولید صنعتی و صنعتیسازی در ایران به دلیل نرخ پایین دلار دچار چالش بود. یعنی چون قیمت کالاهای وارداتی کمتر از نرخ تولیدات داخلی بود، مانعی در مسیر رشد صنعت کشور بود. برای نمونه در صنعت آسانسور، کشورهای ترکیه، چین و اروپایی بخش مهمی از بازار ما را در اختیار گرفته بودند. امروز همه در این بخش به دنبال تولید هستند. پس هرچند افزایش قیمت دلار به نفع تولیدکنندگان بوده، اما نوسان نرخها مشکلساز شده است. باید سیاستی برای تثبیت نرخ دلار حتی با قیمت بالا اتخاذ شود تا تولیدکنندگان بتوانند خود را با آن قیمت منطبق کنند. ضمن اینکه نباید برای تولیدکنندگان مانعتراشی کنند و سد راه فعالیتشان شوند.
قرائتی: هماکنون لایحهای برای حمایت از صنعت در حال بررسی است که برای رونق تولید در کشور بسیار مفید خواهد بود. اگرچه موقعیت خوبی برای رشد تولید داخلی فراهم است، اما چون بسیاری از مواد اولیه را از خارج وارد میکنیم به دلیل نوسان نرخ ارز، قطعا تولیدکننده با چالش مواجه است. از طرفی کیفیت کالاهای داخلی باید افزایش یابد تا گرایش صادراتی داشته باشد و به واسطه صادرات، بحران بازار نیز کنترل شود. گرچه در بخش تولید مصالح نوین ساختمانی نیاز داخلی به قدری بالاست که به صادرات هم نیاز نداریم.
راهکار شما برای تحقق صنعتیسازی ساختمان در کشور چیست؟
حبیبنژاد: اگر مقررات مدون را در پروژهها اجرایی و از نیروهای کارآزموده، فناوریها و مصالح استاندارد استفاده کنیم به اهداف صنعتیسازی میرسیم. در غیر این صورت بهتر است سنتیسازی را ادامه دهیم. چون در حال حاضر ساخت و سازهای ما به ترکیبی از سنتیسازی و صنعتیسازی تبدیل شده است.
قرائتی: بین نهادها و مردم باید تعامل به وجود بیاید. ما امکانات بالقوه صنعتیسازی را در کشور داریم، اما در آموزش ضعیف عمل کردهایم. باید برای نصب و اجرای سیستمهای نوین نیروهای ماهر آموزش دهیم. در این مسیر به حمایت معنوی مسئولان نیاز داریم.
شیبانی: پیشسازی تنها بخشی از صنعتیسازی را در بر میگیرد. در صنعتیسازی کل مجموعه باید صنعتی شود. سیستمها باید در کارخانه تولید و در محل پروژه مونتاژ شوند. مانند دیگر کشورها حتی کل فرآیند نصب را میتوان ماشینی کرد. به طوری که در کشورهای پیشرفته سرعت ساخت به قدری بالاست که به عنوان چاپ ساختمان از آن نام میبرند.
;
;
