لزوم توجه به حقوق شهر و شهروند در سیمای شهر
دکتر طاهره نصر، عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور
و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد شیراز:
امروزه ارتقاءكيفيت فضای شهری، به عنوان یک مطالبه از سوی شهروندان مطرح است. اما متأسفانه در بازهای از زمان در بسیاری از شهرهای ایران نگاه سازندگان فقط تولید بنا بوده و متأسفانه دستگاه های نظارتی نیز بر این مورد توجهی نشان ندادهاند که این مورد را میتوان با نگاهی اجمالی به سیمای شهرهای امروز کشور و با مشاهده اغتشاش بصری و فضاهای شهری بیكيفيت و بیهويت اذعان نمود. به طوری که متأسفانه كيفيت محيط شهری موجود اكثر شهرهای ايران، محصول عواملی از جمله عدم كنترل احجام شهری، اغتشاشات بصری، بیتوجهي به همجواریها در كالبدها و نمای ساختمانها، واگرايی اهميت مكانی و بصری و عملكردی و مخدوش شدن خوانايی، استانداردسازی و در نهایت حذف هويت منطقهای است. تمام این موارد را می توان در نتیجه توسعه بیرویه شهرها دانست که متأسفانه نگاه ارزشی به ساختمان و به تبع آن نمای ساختمان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
سيمـای شهـر؛ تمام عناصر و عوامل شهری است كه به ديده میآيد، چشم قادر به تماشای آن میباشد، و در ذهن و خاطره انسان شكل میگيرد. منظر شهری؛ يكپارچگی بصری و ساختاری مجموعه ساختمانها، خيابانها و مكانهايی است كه محيط شهری را ميسازد. منظر شهری شامل دیدگاهی زیبایی شناسانه از معیارهای زیبایی و مقبولیت بصری است که جنبه های مکانی، زمانی و طبیعتا فرهنگی آن شهر را در بر میگیرد.
از سویی دیگر باید توجه داشت که هویت در سیمای شهری از طریق ساخت نما (به تنهایی) ایجاد نخواهد گردید بلکه باید مؤلفه هایی همچون تاریخ شهر را نیز در نظر داشت تا بتوان روح زمانه را در محیط ایجاد نمود و در کالبدها جانی تازه ایجاد نمود. نادیده گرفتن هویت تاریخی شهرها، موجب ایجاد تضاد در منظر شهری میگردد. شاید بتوان مشکل اصلی سیمای شهرهای امروز را این مورد دانست که طراحان و معماران بدون التزام به مقررات و ضوابط، و بدون توجه به مباحث زیبایی شناسی و منظر شهری و نیز بدون توجه به فرهنگ شهرها، نماهایی برای ساختمانها طراحی میکنند و با الهام از ژورنالهای رنگارنگ وارداتی و با استفاده از مصالح رنگارنگ وارداتی، سیمای شهرهای امروز ایران را تعیین مینمایند. به مقوله های فوق شرایط اقتصادی کشور و نیز شرایط مالی شهرداریها را نیز باید افزود. لذا مشکل اصلی فقط عدم توجه به سیمای شهری نیست، بلکه عدم توجه به هویت منظر شهری است و نیز سایر عواملی که در این مورد دخیل هستند.
بنابراین لزوم توجه به ایجاد و تدوین برنامهای جامع برای بهسازی سیمای شهرها ضروری است. این مورد می تواند علاوه بر مقررات و ضوابط شهرداری ها، در مبحث حقوق شهر و شهروند نیز به عنوان مبحث سیمای بصری شهر قابل تأمل باشد.
