معماری تاریخی همدان در ایستگاه فراموشی
عضو هیأت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه بوعلیسینا و مدیر پروژه بازآفرینی شهری در محلات تاریخی همدان گفت: متاسفانه در حال حاضر چیز زیادی از معماری، مناسبات اجتماعی و فرم تاریخی محلات در شهرها نمانده است.
دکتر اسدالله نقدی با اشاره به پروژه بازآفرینی
محلات تاریخی همدان، اظهار کرد: هدف از بازآفرینی شهری احیاء و ارتقاء کیفیت کالبدی و اجتماعی زندگی
در محلات و جلوگیری از نابودی میراث شهری، گسترش تعاملات اجتماعی و برگرداندن سرزندگی
به محلات قدیمی به منظور رضایت مردم از زندگی است.
وی تصریح کرد: بازآفرینی به معنای حفظ مطلق هر آنچه بوده نیست بلکه
باید در عین حفظ میراث شهری و فرهنگی، رفع نیازهای روز مردم هم مد نظر قرار گیرد.
عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلیسینا ادامه داد: با توجه به اینکه سبک
زندگی مردم عوض شده و یا در حال تغییر است، شهرسازی نیز باید پاسخگوی نیازها باشد اما
میتوان ضمن ساختن شهر امروزیتر هویت دیروز را نیز کماکان تا حدود زیادی حفظ کرد.
طرح پیاده شده در محله جولان سنخیتی با گذشته محله و شهر همدان ندارد
نقدی با اشاره به طرحهای نوسازی گفت: طرحهای نوسازی دارای ایرادات
بسیاری بوده، برای مثال آنچه تاکنون بر روی بافت محله جولان همدان پیاده شده، اساسا
هیچ سنخیتی با گذشته محله و شهر همدان ندارد بنابراین شما شاهد تولد یک محله جدید
با آدمهای جدید هستید.
وی در ادامه یادآور شد: با توجه به قدمت تاریخی، کمنظیر بودن شکل،
نقشه و معماری محلات شهر همدان در کنار شهرهای بوشهر، ساری و کاشان برای پیاده سازی
طرح بازآفرینی انتخاب شد.
مطالعات پروژه بازآفرینی از دو سال گذشته در همدان آغاز شد
نقدی با بیان اینکه مطالعات پروژه بازآفرینی در قالب سه تیم مطالعات اجتماعی،
شهرسازی و معماری از دو سال گذشته شروع شده، یادآور شد: طی دو سال گذشته جلسات
متعددی با معتمدین شهر و مردم و مصاحبههایی نیز با کسبه دور چمن محلات برگزار
کردیم.
وی اضافه کرد: هدف از مطالعات پروژه بازآفرینی اطلاعرسانی، درگیر
کردن و مورد توجه قرار دادن ایدههای مردمی در جریان بازآفرینی بوده و همزمان با واحدهایی
ذیربط از جمله راه و شهرسازی، شهرداری، شورای شهر و مسکنسازان نشستها و بحثهای
کارشناسی بسیاری انجام شد که در نهایت در قالب یک پیمایش اجتماعی نیازها و اولویتهای
بازسازی محله از دید سکنه و کسبه و معتمدین احصاء شده است.
نقدی خاطرنشان کرد: در مرحله اول از بین 50 محله موجود در همدان، محلههای
کبابیان، حاجی و کلپا برای اجرای طرح انتخاب شدند چرا که این محلات بیشتر هویت و
بافت سنتی خود را نسبت به محلههای دیگر حفظ کردهاند.
وی به چمن محلهها اشاره و اظهار کرد: چمن محله در همدان میدانچهای
بوده که خدمات عمومی و اساسی، نیازهای روزمره مردم از جمله قصابی، قهوهخانه و نانوایی
را تامین میکرد و پاتوق و محل ملاقات مردم نیز محسوب میشد که محلات یک مسجد و یک
حمام نیز داشتند.
نقدی در بخش دیگری عنوان کرد: هدف از اجرای طرحهای نوسازی جلوگیری از
ترک جمعیت بومی و انهدام هویت و الگوی سنتی شهری ایرانی است.
وی مهمترین هدف از بازآفرینی شهری را ترمیم کالبد شهر دانست و اضافه
کرد: بازآفرینی
دارای ابعادی از جمله کالبدی، اجتماعی و اقتصادی است که با برنامهریزیهای لازم
میتوان زندگی و جریان شهری را با استفاده از استراتژیهایی با مشارکت و همگامی
مردم برگردانیم و اگر متولیان امور شهری به تنهایی وارد کار شوند به هدف نخواهد
رسید.
پروژه نوسازی مشارکتمحور است
نقدی با تاکید بر اینکه این پروژه مشارکتمحور است، گفت: مردم در طرحهای
بازآفرینی حضور دارند و از ایده و اولویت آنها استفاده میشود که پیشنهادات
اهالی با قوانین و سیاستها و طرحهای فرادست تطبیق داده شده و در اولویت قرار میگیرد.
مدیر پروژه بازآفرینی شهری در ادامه یادآور شد: بازآفرینی شهری ابتدا
در کشورهای اروپایی و آمریکایی مطرح شد که هدف از آن برگرداندن محلات قدیمی، تاریخی
و فرسوده به زندگی امروز بوده و ارتقاء کیفیت زندگی و خدمات شهری با هدف ایجاد
سرزندگی و قابلیت جمعیتپذیری و سکونت بود.
نقدی تصریح کرد: در اغلب شهرهای تاریخی کشورهای اروپایی، بافت تاریخی
محلات تا حد ریادی حفظ شده و بهعنوان جاذبه گردشگری و با سرزندگی و کارآمدی محل زندگی
و کسب و کار هستند.
وی افزود: بازآفرینی شهری در اروپا و امریکای شمالی از سال 1960 به
این سو مطرح شد و این رهیافت برای رهایی شهرها از فرسودگی و وخیمتر شدن شرایط و کیفیت
زندگی در نقاط حاشیه یا بافتهای فرسوده و مرکزی شهرها و بازگرداندن امکان زیست و
رونق به محلات مذکور بود اگرچه در خصوص تعریف بازآفرینی شهری اتفاق نظر وجود ندارد
اما یکی از تعاریف نسبتا جامع میگوید، به اقدامات دولت یا جامعه محلی است که بهدنبال
بازگرداندن و توسعه فرصتهای سرمایهگذاری، اشتغال و مصرف و بالا بردن کیفیت زندگی
در یک منطقه شهری اطلاق میشود.
وی با اشاره به مسئله بازآفرینی شهری در ایران یادآور شد: در کشور
ایران از چند سال گذشته این موضوع مطرح شد تا محلاتی از شهرهایی که دچار اختلال عملکردی،
کارکردی و تنزل کیفیت زندگی شدند و این تنزل کالبدی شاخصهای عینی و ذهنی زندگی
شهری شهروندان در محلات و بافتهای تاریخی را تحت تاثیر قرار داده و منجر به از
دست دادن جمعیت بومی میشود به جریان عادی زندگی شهری برگردند.
نقدی در پایان خاطرنشان کرد: در صورتی که جمعیت بومی محلات مرکزی و
تاریخی مدام محلهها را ترک کنند و بافتها رها شده و به مرور فرسایش یابند ما شاهد
جابجایی مدام سکنه و در شرایط بحرانی شکلگیری ساختمانهای مخروبه، بناهای فرسوده
و گاهی خالی از سکنه میشویم که این اتفاق باعث مخدوش شدن چهره شهر شده، سرمایه
اجتماعی را کاهش داده و زمینههایی را برای بروز آسیبهای اجتماعی یا سستی روابط
انسانی و اجتماعی در محلات فراهم میکند.
