طرح خانه ریز شهرداری؛ راهکار حفظ سرمایه یا وعده خانه‌داری؟

طرح «خانه ریز» شهرداری تهران با هدف ورود سرمایه‌های خرد به بازار مسکن، می‌تواند بخشی از ارزش پول مستأجران را در برابر تورم حفظ کند. این طرح که اخیراً مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفته، بر مبنای مشارکت بخش خصوصی به عنوان سرمایه‌گذار و مردم به عنوان مالک خرد شکل گرفته و صرفاً به ساخت مجموعه‌های مسکونی محدود نمی‌شود.

نوید خاصه‌باف، مدیرعامل سازمان سرمایه‌گذاری و مشارکت‌های مردمی شهرداری تهران، هدف اصلی طرح را صیانت از سرمایه‌های خرد مردم در برابر تورم بیان کرد. وی افزود: «خانه ریز به افراد این فرصت را می‌دهد که هم برای مالکیت و خانه‌دار شدن اقدام کنند و هم سرمایه خود را در ملکی با درجه نقدشوندگی بالا حفظ کنند.» طبق اعلام او، قیمت هر خانه ریز در حال حاضر ۲ میلیون و ۱۹۰ هزار تومان است و روی هر کد ملی حداکثر ۱۰۰ خانه ریز قابل خریداری است که قیمت آن‌ها هر ماه کارشناسی می‌شود. در این طرح هر ۱۰۰ خانه ریز معادل یک متر مربع خانه محاسبه می‌گردد.

چالش‌های حقوقی و نقد طرح فروش متری مسکن

اگرچه طرح فروش متری مسکن در بورس در سال‌های اخیر مطرح شده بود، اما به دلیل نبود سازوکار حقوقی و نظارتی دقیق و شفاف، هرگز به مرحله اجرایی نرسید. در حالی که بازار مسکن به دلیل رشد قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها به یکی از دغدغه‌های اصلی اقتصادی تبدیل شده است، کارشناسان تأکید دارند که پیش از هر اقدامی در بورس، تمام ابعاد حقوقی و نظارتی باید نهایی شود تا از مخاطرات آینده جلوگیری گردد.

ایرج رهبر، رئیس کمیسیون عمران و امور زیربنایی اتاق تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر معتقد است که مسکن نباید به سمت سرمایه‌ای شدن برد، بلکه باید به سمت مصرفی شدن حرکت کند. وی افزود: «در حال حاضر کاری که انجام می‌شود بیشتر به نفع سرمایه‌ای شدن مسکن است؛ سازنده واحدهایی را می‌سازد اما فروش نمی‌رود و سپس برای بازگشت سرمایه، مسکن را متری می‌کنند تا هر فرد بخشی از آن را خریداری کند.»

رهبر تصریح کرد که این شیوه اگرچه برای سرمایه‌گذاران پاسخگو است، اما راهکار مؤثری برای خانه‌دار شدن مردم نیست. او با بیان اینکه فردی نمی‌تواند با خرید پنج متر، فردا پنج متر دیگر اضافه کند و سال بعد آن را افزایش دهد، نتیجه گرفت که این روش عملاً منجر به مالکیت کامل نمی‌شود. وی همچنین هشدار داد که در صورت عرضه متری مسکن در بورس، ممکن است افراد واحدهای خریداری شده را با افزایش قیمت به دیگران بفروشند و سود کنند؛ روندی مشابه خرید و فروش سهام که هدف آن خانه‌دار کردن مردم نیست.

خانه ریز؛ ابزاری برای حفظ ارزش یا وعده سکونت؟

در مجموع، طرح «خانه ریز» در شرایط تورمی و کاهش قدرت خرید خانوارها، می‌تواند به عنوان راهکاری برای حفظ ارزش سرمایه‌های خرد ارزیابی شود. این طرح به افرادی که امکان خرید واحد کامل مسکونی را ندارند، فرصت تبدیل بخشی از سرمایه به دارایی مرتبط با بازار مسکن را می‌دهد تا ارزش پولشان در برابر تورم حفظ شود.

با این حال، نباید از این طرح انتظار داشت که به تنهایی مسیر قطعی خانه‌دار شدن مستأجران را فراهم کند. خرید چند متر یا بخشی از یک واحد مسکونی، لزوماً به معنای فراهم شدن امکان سکونت یا مالکیت یک واحد کامل نیست و ممکن است در عمل بیشتر کارکرد سرمایه‌گذاری و حفظ ارزش پول داشته باشد. بنابراین، مزیت اصلی طرح «خانه ریز» را باید در «حفظ سرمایه» جستجو کرد، نه وعده قطعی «خانه‌دار شدن».