چرا در خانه‌های قدیم تهران اجاق آشپزخانه آخرین کار بود؟

در معماری سنتی تهران، تکمیل آشپزخانه و نصب اجاق آخرین مرحله از ساخت و ساز خانه محسوب می‌شد. جعفر شهری در کتاب «طهران قدیم» به دو دلیل عمده این رویکرد اشاره کرده است.

اولین دلیل، جنبه فرهنگی و اجتماعی مراسم ولیمه است. ایرانیان همواره عادت داشته‌اند برای خوشی‌های بزرگ، مهمانی برگزار کنند و دیگران را شریک شادی خود سازند. بنابراین، معماران ترجیح می‌دادند نصب اجاق را به آخرین مرحله موکول کنند تا اولین آتشی که روشن می‌شود، آتش پختن ولیمه و جشن افتتاحیه خانه باشد. این نیت، نمادی از برکت و دعای خیر برای خانه بود تا همیشه محل پذیرایی از مهمانان و شادی‌های خانوادگی باقی بماند.

دلیل دوم، ملاحظات مذهبی و جهت‌گیری اجاق است. در خانه‌های قدیم، اجاق را معمولاً در جهت مشرق یا مغرب می‌ساختند، اما ساخت آن در سمت شمال مکروه شمرده می‌شد. اگر اجاق در سمت شمال قرار می‌گرفت، آشپز هنگام کار پشت به قبله می‌ایستاد که نوعی بی‌احترامی به خداوند دانسته می‌شد. همچنین، آخرین دستمزد و پاداش معمار و کارگران نیز پس از اتمام کار آشپزخانه و نصب اجاق به آن‌ها تعلق می‌گرفت.