در گفت و گو با رییس انجمن مدیریت سبز ایران مطرح شد
مسیر طولانی پیش روی ساختمانهای زیرو انرژی
تاکنون نزدیک به نیمی از منابع انرژیهای برگشت ناپذیر جهان مصرف شده است. پیش بینی می شود که قیمت سوختهای فسیلی به روند افزایشی خود ادامه دهد. با توجه به اینکه ۵۰ درصد مصرف انرژی در بخش ساختمان مصرف میشود، کمبود و مضیقه در بخش انرژی امری اجتنابناپذیر است. ایده ساختمانهای انرژی صفر یا زیرو انرژی در جهت نیازهای انرژی قرن ۲۱ شکل گرفته است. در ساختمانهای انرژی صفر با استفاده هوشمندانه از تکنولوژی های تجدید پذیر، تعادل میان تولید و مصرف انرژی برقرار می شود.
مجید سرایداریان، رییس انجمن مدیریت سبز ایران (از جمله تشکلهای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران) در گفتوگو با خبرنگار ماهنامه «ساختمان و پلیمر» به تشریح مزایای اینگونه ساختمانها و ضعفهای موجود در ; مسیر مصرف بهینه انرژی و درنهایت دستیابی به ساختمان های زیرو انرژی پرداخته است.
آقای مهندس سرایداریان، در ابتدا یک تعریف کلی از ساختمانهای زیرو انرژی ارائه کنید.
یک ساختمان زیرو انرژی به این معنا نیست که در آن انرژی مصرف نمیشود؛ بلکه به این معناست که از انرژی به صورت بهینه و از انرژیهای پاک استفاده میشود. حتی بعضی از ساختمانهای زیرو انرژی تولید انرژی کرده و آن را وارد شبکه میکنند. مثلا برای تولید آب گرم از آبگرمکن خورشیدی و برای تولید انرژی برق از صفحات سولار استفاده میکنید. یا انرژی باد را در ساختمانها به کار میبرید. اما مسئله مهم این است که طبق قاعده حاکم در تمام دنیا، ابتدا باید مصرف انرژی را به حداقل برسانید و سپس برای انرژی مورد نیاز ساختمان، جهت استفاده از انرژیهای پاک برنامهریزی بکنید. مثلا اگر ساختمانی به خوبی طراحی و ایزوله شده باشد، با کمترین درجه دمای سیستم گرمایشی گرم میشود. پس در این ساختمان میتوان، برای استفاده از انرژی خورشیدی جهت تامین آب گرم برنامهریزی کرد. اما در بسیاری از ساختمانها به قدری درز و شکاف وجود دارد که حتی در حداکثر دمای درجه سیستم گرمایشی ساختمان سرد است. بنابراین قبل از اینکه به ساخت ساختمانهای زیرو انرژی و استفاده از انرژیهای پاک بپردازیم، ابتدا باید به بحث صرفهجویی و مصرف بهینه انرژی بپردازیم.
اینکه استفاده از انرژیهای پاک و کلا توجه به مبحث مصرف بهینه انرژی در کشور، از جایگاه مناسبی برخوردار نیست، غیرقابل انکار است. ارزیابی شما از این چالش چیست؟
به طور کلی نه تنها ساختمانهای زیرو انرژی در کشور جایگاه خاصی پیدا نکرده، بلکه هنوز مصرف بهینه انرژی نیز لحاظ نشده است. جدی گرفتن این امر مهم بر عهده متولیان ساخت و ساز و نهادهای وضعکننده و مجری قوانین، مثل وزارت راه و شهرسازی و شهرداریها است. اما متاسفانه در نهادی مثل شهرداری چنین تخلفاتی را صرفا با پرداخت جریمه می توان جبران کرد. برای نمونه، مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان به مبحث صرفهجویی و مصرف بهینه انرژی پرداخته است. اما این قانون تنها در ۶ درصد از ساختمانهایی که ساخته میشود، رعایت و حدود ۹۴ درصد از ساختمان ها بدون توجه به این امر احداث می شود. این آمار اسفناک، حاکی از بی توجهی به مصرف بهینه انرژی است.
سازمانها و مراجع قانونگذار، مثل شهرداری ها، نباید به راحتی اقدام به ارائه مجوز و پایان ساخت کنند. یعنی اگر مبحث ۱۹ و مصرف بهینه انرژی به عنوان یک حداقل در ساختمان رعایت نشود، نباید اجازه ساخت و ساز به سازندگان بدهند. اما در کشور ما این طور نیست و هر تخلفی را میتوان صرفا با پرداخت جریمه حل و فصل کرد.
در ایران چند نمونه ساختمان زیروانرژی احداث شده است. توضیحاتی در این باره ارائه کنید.
این موضوع بیشتر حالت نمادین دارد. ساخت ساختمانهای سبز یا زیرو انرژی در شهری مثل تهران، از تعداد انگشتان دست فراتر نمیرود. یک سازنده ممکن است بر حسب علاقه شخصی خود این کار را انجام دهد یا برای اینکه نمونهای از کار خود را به نمایش بگذارد. بنابراین در عمل به طور گسترده چنین چیزی مشاهده نمیشود. یعنی در کشوری که هنوز ساختمانهای بدون پنجره دوجداره ساخته میشوند؛ عایقبندی آنها رعایت نمیشود یا نقشه آنها به گونهای است که نمیتوان از نور روز و انرژیهای پاک استفاده کرد، نمیتوان انتظار ساخت ساختمانهای سبز و یا زیرو انرژی داشت. حتی مصالح به درستی استفاده نمیشود و منابع به شدت هدر میرود. از این رو، با توجه به اینکه بیش از ۹۰ درصد ساخت و سازهای ما با این مشکلات مواجهند، راه بسیار طولانی برای رسیدن به ساختمانهای زیرو انرژی داریم.
اما گویا در کشورهای دیگر هم توجه چندانی به ساخت ساختمانهای زیرو انرژی نشده است؟
در کشورهای اروپایی، به ویژه اروپایی درجه یک، مثل اسکاندیناوی، اتریش و آلمان استفاده از بحث انرژیهای پاک و مصرف بهینه انرژی به طور بسیار جدی در دستور کار قرار گرفته است. حتی وقتی برای خرید و فروش یا اجاره یک ساختمان، به بنگاهها و موسسات املاک مراجعه میکنید، برچسب انرژی یک ساختمان در کنار تصویر آن قرار گرفته و هر چه یک واحد مسکونی از این نظر بهتر باشد، قیمت آن بالاتر است. در واقع این مسئله به فضای کسب و کار مردم این کشورها وارد شده است. پس ما هم باید این امر مهم را به فضای کسب و کار مردم وارد کنیم. یعنی دولت تصویب کند که درصورت رعایت مصرف بهینه و کاهش مصرف انرژی در یک ساختمان، قیمت آن حداقل ۲۰ یا ۳۰ درصد از ساختمانهای دیگر بالاتر باشد. به این ترتیب، هم سازندگان برای حرکت به این سمت تشویق میشوند و هم متقاضیان مسکن متوجه میشوند که خرید اینگونه ساختمانها هزینه آنها را بسیار کاهش میدهد.
به این منظور چه استانداردهایی در این کشورها وضع شده است؟
در حال حاضر استانداردهایی در اروپا و به ویژه آمریکا در بحث Leadership environmental & energy design یعنی «رهبری در طراحی محیطی و انرژی در ساختمانها» وجود دارد. این استاندارد دقیقا از زمان پیریزی یک ساختمان تا زمان بهره برداری از آن، نه فقط مصرف انرژی، بلکه مصرف بهینه کل منابع اعم از مصالح، آب و… را مورد توجه قرار می دهد. چون برای مثال، در بسیاری از ساختمانها آب بسیاری به دلیل طراحی نادرست یا عدم استفاده از تجهیزات اصولی هدر میرود.
به هدررفت مصالح اشاره کردید. بیشتر در این باره توضیح دهید.
نه تنها در کشور ما، حتی در کشورهای دیگر، مثل انگلستان، نیز در هنگام ساخت بسیاری از ساختمانها حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از مصالح قبل از استفاده هدر میشود. مثلا کارگران حدود یکسوم از یک پاکت سیمان را به دلیل استفاده غیرصحیح هدر میدهند. ممکن است این مقدار سیمان در آب برود یا توسط باد در محیط پخش شود و آبهای زیرزمینی و هوا را آلوده کند. در هنگام تخلیه آجر نیز ضایعات بسیاری ایجاد می شود.
تمام این موارد به این دلیل است که نیروهای عملیاتی آموزش درست ندیده اند و امکانات و تجهیزات صحیح برای مصرف درست مصالح در اختیار نداریم. این ضعف ها ناشی از این است که درصد ناچیزی از متولیان ساخت و ساز، جزء افراد تحصیل کرده این حوزه هستند و بر اساس تجربیات سنتی به ساخت و ساز ادامه میدهند. حتی مهندسان عضو سازمان نظام مهندسی خطاهای فاحشی در این حوزه انجام میدهند. با وجود این کاستیها و خطاها راه بسیار طولانی برای دستیابی به ساختمانهای زیرو انرژی داریم.
;
;
