تحقق معماری ایرانـی- اسلامـی در شهرهای معاصر ایران – بخش دوم

واقعیت این است که جمعیت تهران و شهرهای بزرگ بطور لجام گسیخته رو به افزایش است. وابستگی بیش از حد شهرداری ها به درآمد عوارض پروانه ساختمان نیز افزایش تراکم شهرهای موجود را دامن می زند. برج سازان و بلند مرتبه سازان هم به سود خود در این روند نامطلوب مشارکت داشته اند. آیا بلند مرتبه سازی یک الگوی مناسب مسکن است که درتمام نقاط کشور وسیع ما شایع شده است؟ آیا نباید در یک برنامه ریزی ملی به فکر آمایش فیزیکی کشور بوده و با یک مطالعه جامع با توجه به منابع و ظرفیت ها به فکر ساختن شهرهای جدید در همه نقاط کشور باشیم؟

گفتیم که کیفیت مسکن (نوع و معماری آن) تاثیر عمیق و گسترده ای بر رشد و توسعه جامعه و فرهنگ اجتماع و بالاخره سرنوشت انسان و ملت ها دارد. پرداختن یک سونگرانه به تولید مسکن با محوریت کمی و تکنیکی می تواند خسارت های جبران ناپذیری را به بار آورد. جان ترنر نظریه پرداز سرشناس مسکن که حدود سی سال از عمرش را در سکونت گاه های غیر رسمی کشورهای امریکای لاتین به دنبال درک مفهوم مسکن و تاثیر آن بر زندگی انسان ها سپری کرده است می گوید: ; «اهمیت خانه در آنچه که هست (یک ساختمان) نیست، بلکه برای نقشی است که در زندگی ساکنان ایفا می کند.» از ابتدای انقلاب بحث معماری اسلامی و ایرانی و هویت معماری و شهرسازی مطرح بوده است و به طور روز افزونی مورد مطالبه رهبری و روحانیت است. اما به دلایلی که برخی از آن ها ذکر گردید، کلیه شهرهای بزرگ و کوچک ما زیر بار یک فرمول به نام آپارتمان سازی قرار می گیرد که نه تنها اسلامی و ایرانی نیست بلکه بسیاری از نیاز های انسانی را هم بر آورده نمی کند. شاید جالب باشد که بدانید در کشورهای پیشرفته، یا به قولی توسعه یافته، فقط حدود ۲۰ تا ; ۲۵ ; در صد از مردم در قسمت هایی از شهر های بزرگ، ; بر حسب
ضرورت های شغلی و در مرحله ای از زندگی خود، ; در آپارتمان زندگی می کنند و بقیه مردم خانه حیاط دار را برای رشد و شکوفایی فرزندان و سلامت روان و کیفیت زندگی خانواده، ; بر حسب فرهنگ سکونتی هزاران ساله ترجیح می دهند و در خانه زندگی می کنند. ; ما نباید یک نسخه واحد برای تامین مسکن به دست مردم بدهیم که این امر با
بومی سازی و فرهنگ زیستی آنان هم خوانی ندارد. هرچه بتوانیم نقش مردم را در تولید مسکن افزایش دهیم، میزان رضایت مندی آنان را افزایش داده ایم و از همه مهمتر به فرهنگ سکونت گاهی مردم در اقصی نقاط کشور توجه کرده ایم. در این رابطه آپارتمان سازی بایستی محدود شود تا مسایل محرمیت و مشرفیت حل شود. اینکه می گوییم همه جا آپارتمان نسازیم و تا می توانیم به این کار دامن نزنیم، متکی به مطالعات و پژوهشهای گسترده بین المللی و آکادمیک است. در اروپا و آمریکا صدها میلیارد دلار صرف تخریب تعداد زیادی از مجموعه های آپارتمانی ; شده است.
افزایش تراکم در شهرهای موجود و ایجاد مجموعه های مسکونی با تراکم زیاد سیاست درستی نیست. راه حل کاهش ترافیک و صرفه جویی درهزینه های زیر بنایی شهری در افزایش تراکم نیست. با کمال تاسف به نظر می رسد هنوز الگوی ما تهران است که همان طور که ذکر شد به فاجعه ای تبدیل شده است. باید مراقب گسترش شهرهای موجود و افزایش جمعیت آن ها باشیم و حدی برای آنها قائل باشیم.
دغدغه سیاست مداران و دولت در مورد تامین مسکن درست و مشروع است. اما اگر شرایط اقتصادی کشور مطلوب باشد و در نتیجه درآمد مردم به میزانی باشد که قدرت خرید داشته باشند، عرضه و تقاضا متعادل باشد و با معرفی تکنولوژی های مناسب و ایجاد رقابت هزینه ساخت کاهش یابد، در چنین شرایطی اصلا نیازی به دخالت دولت ها نیست. آن وقت می ماند کنترل و بهبود کیفیت ساخت که از اهم وظایف دولت است و به وسیله وزارت راه و شهر سازی، نظام مهندسی و شهرداری ها که حدود اهداف و وظایف آن ها مشخص است، اعمال می شود. مخصوصا با توجه به اینکه اکثر نقاط کشور زلزله خیز است، طراحی و اجرای سازه ها و به طور کلی رعایت مباحث مقرات ملی بایستی مورد کنترل جدی و دقیق قرار گیرد. تجربه نشان داده است که مکانیزم آزاد و رقابتی عرضه و تقاضا بهتر جواب گوی نیازهای مردم است و سیاست گذاری دولت باید منطبق بر تحقیقات متخصصین باشد. شکی نیست که نظام مهندسی ساختمان کشور در اجرای مقررات ملی ساختمان کیفیت فیزیکی بناها را بهبود داده است. اما کیفیت معماری و هویت بخشی به زندگی مردم به همکاری نزدیک معماران در یک نظام مسئول معماری کشور، یعنی نظام مستقل معماری نیاز دارد. ما هم مانند همه کشورهای جهان بایستی نظام معماری داشته باشیم. اگر نظام معماری داشتیم امروز هویت اسلامی- ایرانی را از نظام معماری می خواستیم. باید انجمن معماران در همه استان ها تشکیل و پس از آن اتحادیه انجمن های معماری شکل بگیرد و این اتحادیه تلاش کند تا لایحه تشکیل نظام معماری را به تصویب برساند.

;

;