کلید تدوین ششمین برنامه توسعه ای در ایران در قفل چرخیده است.
در حالی تدوین این
برنامه از سوی سازمان تازه احیا شده مدیریت و برنامه ریزی پیگیری می شود که برنامه
های چهارم و پنجم با اهداف پیش بینی شده فاصله فراوانی دارند و بسیاری از
کارشناسان از برنامه چهارم توسعه به عنوان برنامه ای معطل مانده و اجرا نشده یاد
می کنند و آمار گواهی می دهد ۲۵ درصد پیش بینی های این برنامه محقق شده است.
برنامه پنجم توسعه نیز در حالی از اهداف خود دور مانده است که ایران قصد دارد در
سال ۱۴۰۴ به قدرت اول منطقه ای تبدیل شود.
دیروز جمعی از
کارشناسان اقتصادی و توسعه ای در دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی گرد هم
آمدند تا مفهوم توسعه و ادبیات برنامه ششم را مورد بررسی قرار دهند.
محمود سریع القلم، کارشناس
مسائل توسعه ای و نویسنده کتاب عقلانیت و آینده توسعه یافتگی در ایران، در این
نشست با تاکید بر اینکه ابعاد بین المللی توسعه باید از منظر جهانی، سیاسی و
اقتصاد سیاسی مورد بررسی قرار بگیرند، گفت: بررسی عملکرد کشورهای مختلفی که به
دنبال توسعه بودند نشان می دهد توسعه نیز امروز مانند علوم مهندسی و پزشکی دارای
فرمول شده است. وی تفاوت توسعه در غرب و کشورهای در حال توسعه کنونی را الگوی
توسعه خواند و گفت: در کشورهای غربی روند توسعه از یک قرن پیش آغاز شد چرا که
توسعه یک خواست اجتماعی بود.
عضو هیات علمی
دانشگاه شهید بهشتی در توضیح این مطلب ادامه داد: الگوی این کشورها با کشورهای در
حال توسعه کنونی متفاوت است چرا که در کشورهای غربی جامعه ابتدا شروع به تولید کرد
و کم کم ثروتمند شد و پس از قدرت یافتن بدنه جامعه، حاکمیت به چالش کشیده شد تا
بتواند توسعه یافته شود.
وی ادامه داد: این
در حالی است که در کشورهای دیگر توسعه نه خواسته اجتماع که درخواست زمامداران و
حکومت هاست و از این رو عملیات توسعه خارج از تجربه قرنی پیگیری می شود و این دولت
ها هستند که مسیر توسعه را هموار می کنند.
وی پس از ذکر این
مقدمه در مورد ایراد توسعه در جامعه ای مانند ایران گفت: بنیان های فکری در
جامعه ما مورد اجماع قرار نگرفته است از این رو اجماعی بر سر توسعه وجود ندارد این
در حالی است که در کشورهای دیگر مانند آلمان تفاوت در نوع ابزار سیاسی به کار
گرفته شده است نه در فلسفه و بنیان های فکری.
او گفت: ما بعد از
یک و نیم قرن ترقی خواهی با تشتت افکار و اندیشه ها روبه رو هستیم و همین مساله
مانع رسیدن ما به «توسعه» شده است.
وی با طرح این پرسش
که آیا کانونی ترین هدف و اولویت کشور ما توسعه است، گفت: ما به عنوان یک کشور نمی
توانیم ده ها اولویت داشته باشیم اما کشور ما در شرایطی است که راهبرد مخالفان آن
ضعیف نگه داشتن اوست. پس هدف ما تنها نمی تواند توسعه باشد.
او ادامه داد: در
کجای جهان و در یک کشور هشتصد سایت خبری وجود دارد که هر کدام فلسفه و بینش خاصی
به مسائل دارند، پس اجماع سازی کجاست. نمی توان بر مدار حکمرانی چندین مکتب داشت.
در این مدار تنها می توان رهیافت های مختلف سیاسی داشت اما متاسفانه در ایران «ابهام» تبدیل به یک فضیلت شده است و در نتیجه نه
تنها به شکل جمعی کار فکری نمی شود بلکه فردی نیز این کار انجام نمی شود.
انرژی ایران ستاد
حاکمیت ندارد
در ادامه این نشست
دکتر غلامحسین حسن تاش با اشاره به وضعیت انرژی در جهان آینده و موقعیت ایران و
خاورمیانه در بازارهای انرژی گفت: تا سال ۲۰۲۰ افزایش تقاضای نفت در خاورمیانه
محدود خواهد بود و تقاضای نفت به طور عمده متعلق به چین و هند است. وی گفت: بررسی
ها نشان می دهد سهم اوپک در آینده رشد اندکی خواهد داشت و در بحث گاز نیز هر چند
جهان با افزایش تقاضای اروپا مواجه است اما امریکای شمالی از یک واردکننده به یک
صادرکننده گاز تبدیل خواهد شد.
این کارشناس اقتصاد
انرژی با اشاره به اینکه بررسی ها نشان می دهد خاورمیانه نسبت به وضعیت فعلی
افزایش تقاضا نخواهد داشت، گفت: ایران با چالش هایی
مواجه است که اساسی ترین آن عبارت است از روشن نبودن استراتژی های بخش انرژی و
فقدان ستاد حاکمیت.
وی در توضیح این
مطلب افزود: با توجه به برنامه جامع در بخش انرژی و عدم بهینگی در عرضه و تقاضا بعید
نیست تا سال ۱۴۰۳ به واردکننده انرژی تبدیل شویم. او اضافه کرد: در برنامه های
گذشته اهداف انرژی و نفت بسیار کمتر از برنامه حاصل شد به همین خاطر باید در
برنامه ششم به آسیب شناسی این مساله پرداخت و خصوصا در مورد بحران بهره وری باید
به جمع بندی رسید.
بنگاه ها با کمتر
از نصف ظرفیت کار می کنند
فرشاد مومنی نیز در
این نشست در سخنانی به تحولات نهادی و الزامات برنامه ششم اشاره کرد و گفت: در
دوره شکوفایی نفتی در حالی که بی سابقه ترین درآمد نفتی را داشتیم متوسط تراز
تولید کشور ما به بالغ بر منفی ۴۰ میلیارد دلار رسید.
وی گفت: این تحولات
باعث شد معیشت خانوار و بنیه تولیدی کشور به شدت تحت تاثیر قرار بگیرد و به وضعیت
خطیر کنونی برسد. آیا نباید درباره اینها گستاخانه به پرسش و سوال بپردازیم؟
این کارشناس اقتصادی
گفت: چرایی شکل گیری این اتفاقات را باید از چه کسی بپرسیم؟ در تلاش های سازمان
مدیریت و برنامه هیچ ردی از پاسخگویی به این مسائل نمی بینیم. در عمل و در تجربه
تاریخی برنامه ریزی هیچ تعهدی برای توسعه نیز نمی بینیم و این نگران کننده است.
وی گفت: آینده
شناسان مطرح می گویند تنها جوامعی که تبیین ها و پیش بینی های درست دارد قادر به
تمدن سازی است.
عضو هیات علمی
دانشگاه علامه طباطبایی در بخش دیگری از سخنانش گفت: اما باید صمیمانه بگویم، هر
چند از آمدن این دولت هزار بار شاکرم، اصل فضای رانتی مساله دولت نیست بلکه مشکل
اصلی کانون های توزیع رانت است. وی در توضیح این مطلب افزود: دولت باید در برنامه
ششم توسعه کانون های توزیع رانت را هدف بگیرد و از میان ببرد.
وی به اقبال خارجی
ها به ایران اشاره کرد و توضیح داد: به همین خاطر راهبرد اصلی در برنامه ششم نباید
جذب سرمایه خارجی باشد بلکه باید تجربه جذب سرمایه خارجی در برنامه سوم مورد مطالعه
قرار گیرد و اشتباهات آن رفع شود.
مومنی اضافه کرد:
برای ایران تحقیر آمیز است که وزیر سابق اقتصادش بگوید ما برای سرمایه گذار خارجی
فرش قرمز می اندازیم زیرا کسی که فرش قرمز می اندازد اهل چون و چرا و برنامه نیست.
این کارشناس
اقتصادی گفت: به نظر ما و بر اساس تجربه تاریخی از سال ۱۸۷۵ تا امروز حتی یک کشور
در دنیا نبوده که قادر به استفاده از ظرفیت خود نباشد اما از سرمایه خارجی به
درستی استفاده کند.
او ادامه داد: وقتی
ما ریشه یابی نکردیم: که چرا بنگاه های تولیدی با کمتر از نصف ظرفیت خود کار می
کنند و برنامه ای برای رشد آن نداریم جذب هر سرمایه خارجی و ایجاد هر بنگاه جدید
مضمونی جز توزیع رانت ندارد. از این رو از دولت می خواهیم ما را به ابرها نبرد،
پای ما را بر زمین بگذارد و بپذیرد مادامی که صنعت وضعیت مشخصی ندارد، نباید بنگاه
جدیدی راه اندازی شود.
سریع القلم
بنیان های فکری در
جامعه ما مورد اجماع قرار نگرفته است از این رو اجماعی بر سر توسعه وجود ندارد این
در حالی است که در کشورهای دیگر مانند آلمان تفاوت در نوع ابزار سیاسی به کار
گرفته شده است نه در فلسفه و بنیان های فکری.
ما بعد از یک و نیم
قرن ترقی خواهی با تشتت افکار و اندیشه ها روبه رو هستیم و همین مساله مانع رسیدن
ما به «توسعه» شده است.
حسن تاش
ایران با چالش هایی
مواجه است که اساسی ترین آن عبارت است از روشن نبودن استراتژی های بخش انرژی و
فقدان ستاد حاکمیت. با توجه به برنامه جامع در بخش انرژی و عدم بهینگی در عرضه و
تقاضا بعید نیست تا سال ۱۴۰۳ به واردکننده انرژی تبدیل شویم. در برنامه های گذشته
اهداف انرژی و نفت بسیار کمتر از برنامه حاصل شد به همین خاطر باید در برنامه ششم
به آسیب شناسی این مساله پرداخت.
مومنی
در دوره شکوفایی
نفتی در حالی که بی سابقه ترین درآمد نفتی را داشتیم متوسط تراز تولید کشور ما به
بالغ بر منفی ۴۰ میلیارد دلار رسید.
این تحولات باعث شد
معیشت خانوار و بنیه تولیدی کشور به شدت تحت تاثیر قرار بگیرد و به وضعیت خطیر
کنونی برسد.
آیا نباید درباره
اینها گستاخانه به پرسش و سوال بپردازیم؟
