وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه ۱۱۰۰ شهر کشور کمتر از ۵۰ درصد جمعیت شهری را در خود جای دادهاند گفت: توسعه پایدار منطقهای نیازمند مدیریت نسبتاَ مستقل محلی است.
به گزارش «صما» به نقل از پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، عباس آخوندی در همایش ملی الگوی توسعه پایدار و متوازن منطقهای که با حضور آیتالله هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، علی طیبنیا وزیر امور اقتصادی و دارایی و استانداران برگزار شد اظهار کرد: بعد از گذشت ۳۶ سال از پیروزی انقلاب اسلامی٬ تجربه مدیریتهای مختلف و همچنین پشت سر گذاشتن جنگ و شرایط آن باید مروری سریع بر وضعیت مدیریت مناطق کشور داشت. هدف اصلی جمهوری اسلامی ایران تعالی معنوی و رفاه اجتماعی، ایجاد تعادل و پایداری بین آحاد ملت ایران و همچنین ایجاد تعادل منطقهای بود.
وی ادامه داد: قرار بود بعد از گذشت ۳۶ سال از گذشت پیروزی انقلاب اسلامی سرزمین ایران آباد شود اما اکنون در محدوده تهران و پیرامون آن با حدود ۱۵ میلیون نفر جمعیت، مشهد و پیرامون آن حدود ۵ میلیون نفر و اصفهان و محدوده آن نیز حدود ۵ میلیون نفر و در کلانشهرهای شیراز و تبریز شاهد یک تمرکز جمعیتی بسیار زیادی هستیم به طوری که بیش از ۵۰ درصد جمعیت شهرنشینی ایران در حدود ۱۰ شهر متمرکز شده است و حدود هزار و ۱۰۰ شهر کشور، کمتر از ۵۰ درصد جمعیت شهری را در خود جای دادهاند.
حاشیهنشینی ۳۰ و ۴۰ درصدی جمعیت در مشهد و بندرعباس/مسکن مهر حاشیهنشینی مدرن ایجاد کرد
آخوندی با اشاره به حاشیه نشینی در ایران گفت: بیش از ۳۰ درصد جمعیت مشهد و بیش از ۴۰ درصد جمعیت بندرعباس حاشیهنشین هستند. درباره میزان حاشیه نشینی تهران گزارش رسمی اعلام نشده اما بسیاری از محدودههای پیرامون تهران حاشیه نشین هستند ضمن اینکه با تشکیل شهرهای جدید برای ساخت مسکن مهر شاهد ایجاد حاشیه نشینی مدرن بوده ایم.
این عضو کابینه دولت یازدهم ادامه داد: اولین پیامی که امام خمینی (ره) در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۵۸ صادر کرد پیام تأسیس حساب صد و بنیان¬گذاری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی بود، این فرمان قبل از فرمان تشکیل جهاد سازندگی بود. عمده بحث ایشان ساماندهی امر مسکن و جلوگیری از حاشیهنشینی بود که نمیتوان به سادگی از آن گذشت.
آخوندی افزود: اگر تأملی در ارتباط با کیفیت زندگی در شهرهای ایران داشته باشیم مشاهده می شود علیرغم حجم سرمایه گذاری گستردهای که در شهرهای ایران تحت عنوان آبادانی صورت گرفت کمتر از ۱۰ روز در سال شاهد هوای سالم در پایتخت هستیم بنابراین مجموع سرمایهگذاریهای انجام شده منجر به یک رفاه پایدار نشده است.
وی با اشاره به اینکه شاهد تمرکز جمعیتی وحشتناک در شهرهای بزرگ هستیم گفت: این در حالیست که در حاشیه دریای عمان و خلیج فارس تمرکز جمعیتی پنج نفر در هر کیلومتر است بنابراین در شاخصهای کلی موضوع رفاه پایدار بحث بسیار مهمی است.
شهرفروشی؛ عامل شلوغی سرسامآور منطقه یک تهران
وزیر راه و شهرسازی به وضعیت سکونت در شمال تهران اشاره کرد و افزود: در دهه ۷۰ جمعیت منطقه یک در شمال تهران ۴۰ نفر در هر هکتار بود که در آن زمان خلوتترین منطقه تهران به شمار میآمد اما الان به برکت فروش شهر جزء شلوغترین مناطق تهران است.
آخوندی ادامه داد: امروزه کیفیت زندگی حتی در شمال تهران تنزل پیدا کرده و زندگی در قفسهای مجلل بدون امکانات زیستی متناسب را شاهد هستیم؛ اگر شاخصهای تعادل پایدار و رفاه اجتماعی را بازخوانی نکنیم دوباره شاهد ادامه این روند خواهیم بود.
وزیر راه و شهرسازی با طرح این سوال که آیا واقعا شهرهای کشور به سمت شهرهای قابل زندگی پیش میروند؟ گفت: باید بررسی کنیم که آیا شهرهایمان وضعیت خوبی دارند یا مبتنی بر فروش منابع زیستیاند تا فقط زنده بمانیم؟ آیا به موضوع مدیریت منطقهای در ایران نزدیک شدهایم یا خیر؟ اینها سوالات مهمی است که باید به آن پاسخ داد.
وی به آمایش سرزمین و برنامهریزیهای منطقهای اشاره کرد و افزود: روز گذشته موضوع طرح جامع شهر ساری در شورای عالی شهرسازی و معماری بررسی شد. این در حالیست که آخرین طرح منطقه خزر در سال ۱۳۷۲ در شورای عالی شهرسازی و معماری مطرح شده بود، ضمن اینکه طرح آمایش سرزمین نیز در حدود ۱۸ سال قبل یعنی سال ۱۳۷۵ در این شورا تصویب شد. بنابراین، ایران دارای طرح آمایش ملی و منطقه¬ای برای بسیاری از مناطق بوده است با این وجود تعادل منطقه¬ای حاصل نشده است، چرا؟
آخوندی ادامه داد: در زمان مرحوم کازرونی (وزیر اسبق مسکن و شهرسازی و رئیس اسبق سازمان میراث فرهنگی) قرار بود تمرکز جمعیتی تهران به میزان هفت میلیون نفر باقی بماند، این در حالیست که الان تمرکز جمعیتی شهر تهران ۸.۷ میلیون نفر است و ظرفیتپذیری این شهر نیز ۱۱.۳ میلیون نفر است. این وضعیت نشان می¬دهد یک جای کار اشکال داشته و دارد.
وی با تاکید بر اینکه باید تعریف مشخصی از مدیریت منطقهای داشته باشیم ادامه داد: آیا مدیریت یک منطقه بدون ساختار حکمروایی منطقهای امکانپذیر است؟
استانداران مدیران مناطق نیستند
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه استانداران مدیر منطقه¬ای نیستند بلکه مدیر مرکزی مناطق و نماینده دولت مرکزی هستند. گفت: در این ۳۶ سال مشکلی که وجود داشت این بود که همیشه استانداران به دنبال اختیارات و افزایش بودجههای استانی خود بودند و حتی در برنامه نخست توسعه موضوع تاسیس خزانه استانی نیز مطرح شد. حال آنکه ما به طور ساختاری فاقد نظام حکمروایی و مالیه منطقه¬ای هستیم.
آخوندی ادامه داد: باید از بین تقسیمات مختلف کشوری برای مدیریت شهر و دِه و نحوه تأمین منابع آن¬ها فکری بکنیم. اتفاقی که تاکنون در ایران رخ داده فروش ضوابط شهری است چرا که راحتترین و سریعترین منبع برای تامین منابع عمرانی توسط استانداران است؛ اتفاقی که در دولتهای گذشته رخ داد. ضوابط ساخت و ساز شهری به فروش میرسید تا تهران آباد شود در حالیکه تهران غیرقابل زندگی شد.
وی با بیان اینکه در ساختار مدیریت سیاسی و مرکزی ایران، استاندار، فرماندار، بخشدار و دهیار قرار دارد گفت: عدم یکپارچگی در مدیریت منطقهای موجب شده تا به عنوان مثال یک دهیار جدا از اینکه موقعیت جغرافیایی آن ده نزدیک شهر است یا در منطقهای دور افتاده قرار دارد برای آن تصمیمگیری کند و ضوابط زمینهای آنجا را ارزشگذاری کند. در این شرایط با تصمیم دهیار برای یک ده، ۱۰۰ هزار مترمربع پروانه صادر میشود.
آخوندی به شهرستان ۶۵۰ هزار نفری بهارستان اشاره کرد و گفت: در حدود ۳۵ سال پیش این شهرستان متشکل از چهار الی پنج ده با جمعیتی کمتر از ۲۰ هزار نفر بود اما اکنون جمعیت این شهرستان حدود ۶۵۰ هزار نفر است. این نمونه، نتیجه فقدان یکپارچگی در مدیریت محلی در ایران است.
دوگانگی شهرداری و فرمانداری را از بین ببریم
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه در نهایت باید اقدامی کنیم تا دوگانگی شهرداری و فرمانداری را از بین ببریم اضافه کرد: این روند نباید ادامه یابد. باید فرماندار مدیریت یک منطقه را بر عهده داشته باشد و شهردار به عنوان مجری تحت امر فرماندار فعالیت کند یا فرماندار را حذف کنیم و مدیریت دولت مرکزی تا سطح استانداری تسری یابد و بعد از استاندار، فرماندار مدیریت محلی بر عهده داشته باشد. نمیشود دوگانگی دولتی را تا سطح دهیاری تسری داد زیرا وضع وحشتناکی که اکنون در ایران ایجاد شده نتیجه دوگانگی مدیریت منطقهای است.
عضو کابینه دولت یازدهم در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه مقامات سیاسی نباید در مدیریت محلی مداخله کنند گفت: یکی از ریشهایترین مشکلات کشور دوگانگی مدیریت محلی و مدیریت مرکزی و همچنین مداخله مدیریت سیاسی در صدور پروانههای عمرانی است.
وی با انتقاد از اینکه وزارت کشور مسئولیت هماهنگی امور شهرداریها را بر عهده دارد گفت: وزارت کشور مسئول ایجاد نظم اجتماعی، امنیتی و سیاسی است یا عمرانی؟ اکنون بعد از ۳۶ سال نباید و نمیتوانیم این سوال را بی پاسخ بگذاریم.
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه وزارت کشور، استانداری و فرمانداری ضامن حقوق شهروندی است گفت: اگر قرار است همین نهادها مرکز فروش ضوابط شهرسازی که متضمن حقوق شهروندی است، شوند چگونه میتوانند ضامن حقوق شهروندی باشند؟ بنابراین وزارت کشور نباید مسئول هماهنگی شهرداریها باشد.
وی اظهار کرد: باید قانون تقسیمات کشوری و سطح این تصمیمات را تا حدی محدود کنیم و در یک محدوده جغرافیایی شاهد یکپارچگی مدیریت سرزمینی باشیم زیرا اگر مدیریت بخشی توسط شهردار، بخشی توسط دهیار یا بخش دیگر توسط فرماندار صورت گیرد شاهد عدم یکپارچگی مدیریت سرزمینی هستیم.
آخوندی با بیان اینکه توسعه پایدار منطقهای نیازمند مدیریت نسبتاَ مستقل محلی است و باید سطح مدیریت محلی را روزی در ایران به رسمیت بشناسیم گفت: همانطور که نیاز به یکپارچگی در حکمروایی محلی داریم نیاز به یکپارچگی در مدیریت خدمات نیز وجود دارد؛ در نهایت سطح محلی را باید در کشور به رسمیت شناخت.
