احیای زمین‌های متروکه شهری با الگوی توسعه جامعه‌محور در بریتانیا

ترجمه و تنظیم صما- در میان انبوه پروژه‌های مسکونی پراکنده و خودرومحور که حومه شهرهای بریتانیا را فراگرفته‌اند، پروژه ساکسونویل در شهر فروم، روایتی کاملاً متفاوت را رقم می‌زند. این سایت ۱۲ هکتاری که در نزدیکی مرکز شهر واقع شده، نمونه‌ای از یک زمین قهوه‌ای (brownfield) است که سال‌ها به حال خود رها شده بود.

موقعیت این زمین به گونه‌ای است که دسترسی پیاده به فروشگاه‌ها، کافه‌ها و ایستگاه‌های حمل و نقل عمومی را به‌راحتی فراهم می‌کند. اکنون، در شرایطی که شهر فروم با توسعه حباب‌گونه شهرک‌های جدید در حومه خود احاطه شده، جامعه محلی تصمیم گرفته است با خرید این زمین متروکه در نزدیکی مرکز، مسیر توسعه پایدارتری را در پیش بگیرد.

چشم‌اندازی برای یک محله تازه و یکپارچه

چشم‌انداز این پروژه، ساخت بخشی جدید و کاملاً یکپارچه با بافت موجود شهر است. در این طرح، حدود ۲۵۰ واحد مسکونی، یک استخر روباز، فضاهایی برای کسب‌وکارهای کوچک و زیرساخت‌های سبز پیش‌بینی شده است. با توجه به موقعیت ممتاز سایت برای حمل و نقل پایدار، فضای پارک خودرو به‌دقت محدود و مدیریت خواهد شد تا طراحی شهری انسان‌محور و فضاهای عمومی سرسبز در اولویت قرار گیرند.

در مدل‌های رایج توسعه، زمانی که یک سایت برای ساخت مسکن آماده می‌شود، سود مالی حاصل از فروش آن به سازندگان، در سطوح مختلف نصیب سرمایه‌گذاران می‌شود. اما در پروژه ساکسونویل، این جامعه محلی است که زمین را خریداری می‌کند و هدف آن است که منافع مالی به جای سهامداران خارجی، به مردم محلی بازگردد. طرح توسعه «مِی‌دِی ساکسونویل» (Mayday Saxonvale) با الهام از مدل قدیمی «تراست زمین جامعه» (Community Land Trust)، این مفهوم را به یک محله کامل با کاربری مختلط گسترش داده است؛ به طوری که مالکیت زمین، حاکمیت و برخی دارایی‌های تجاری برای بلندمدت تحت کنترل جامعه باقی بماند.

ساختار مالی و تأمین سرمایه

برای تأمین مالی خرید و توسعه زمین، گروه «مِی‌دِی» یک «جامعه منافع اجتماعی» (Community Benefit Society) را با عرضه سهام اجتماعی پیشنهاد داده است. ساکنان و حامیان می‌توانند این سهام را خریداری کنند و حاکمیت پروژه بر اساس اصل تعاونی «هر عضو، یک رأی» خواهد بود. این سازوکار برای جلوگیری از تمرکز قدرت در دست سرمایه‌گذاران بزرگ طراحی شده است.

در صورت موفقیت در خرید زمین از شورای سامرست، پروژه همچنان برای اجرا به منابع مالی نیاز خواهد داشت. برگزارکنندگان این طرح موفق به جذب ۱.۲ میلیون پوند کمک مالی با پشتوانه دولتی از صندوق توسعه جامعه رزونانس (Resonance Community Developers Fund) شده‌اند که وزارت مسکن، جوامع و دولت محلی از آن پشتیبانی می‌کند. همچنین وب‌سایت این پروژه به همکاری با شرکت «استوریز» (Stories) برای پیشبرد توسعه اشاره دارد. اگر این جامعه موفق شود و سایت طبق طرح جامع آن‌ها ساخته شود، بی‌تردید برای یک سایت راهبردی با این ابعاد، یک اقدام بی‌سابقه خواهد بود.

نگاهی به نظام برنامه‌ریزی

در بریتانیا، این ایده غالب است که یک توسعه‌دهنده، زمین را تصاحب می‌کند، هزینه ساخت را تأمین می‌کند و سرمایه خود را از طریق فروش و اجاره بازمی‌گرداند. این رویکرد اما بیش از آنکه مشخصه کشورهای اروپای قاره‌ای باشد، خصلت نظام بریتانیایی است. در بسیاری از کشورهای اروپایی، این مقامات محلی یا شرکت‌های توسعه عمومی هستند که پیش از آغاز ساخت‌وساز، مسئولیت آماده‌سازی و توانمندسازی مناطق جدید مسکونی را بر عهده می‌گیرند.

در انگلستان اما برنامه‌ریزی به شکلی کاملاً متفاوت انجام می‌شود و توسعه‌دهندگان هم در مکان‌یابی سایت‌ها و هم در طراحی جامع آن‌ها پیشتاز هستند. از آنجا که هزینه ساخت در زمین‌های قهوه‌ای به دلیل هزینه‌های آماده‌سازی بسیار بالاتر و سود آن کمتر است، در یک سیستم تجاری‌محور، جای تعجب نیست که این زمین‌ها اغلب برای مدتی بسیار طولانی بایر می‌مانند. در چنین بستری، یافتن رویکردی جدید که در آن جامعه با خرید زمین، کاری را انجام می‌دهد که بخش عمومی یا توسعه‌دهندگان انجام نداده‌اند، بسیار هیجان‌انگیز است. این روایتی خواهد بود که پیگیری آن جذابیت زیادی دارد.

ترجمه و تنظیم صما