یک روز با شهروندان سکونتگاه غیررسمی دَرَوِی
وضعیت سکونتگاههای غیررسمی هشدار دهنده است، هشداری که باید جدی گرفته شود تا مبادا تبدیل به بحران شود. گرچه برخی از این نواحی که در حاشیه شهرها ایجاد شدهاند مرحله هشدار را گذراندهاند و وضعیت آنها امروز تبدیل به بحران شده است.
به گزارش«صما» به نقل از پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، فقر و محرومیت تنها درد شهروندان این مناطق نیست. سرقت، نزاعهای محلی، ظهور و بروز اشرار، اعتیاد، ساختمانهای ناپایدار، کمبود امکانات فرهنگی، ساخت و ساز در اراضی کشاورزی و جادههای خاکی، بیکاری جوانان، عدم تاسیسات زیربنایی و روبنایی به زخم کهنهای برای اهالی این مناطق تبدیل شده است.
ظهر یک روز پاییزی به یکی از این مناطق در حاشیه شهر مشهد مقدس رفتیم تا از نزدیک در جریان مشکلات شهروندان باشیم. پهنه دَرَوِی؛ این پهنه یکی از هشت پهنه سکونتگاه غیررسمی در حاشیه شمال شرقی مشهد است. پهنه شماره ۵ که به دروی معروف است ۶ محله دروی، جنوب کال نخودک، قائم، کلاته ملاعلی، کوی مطهری و بلال را شامل میشود. این پهنه مساحتی بالغ بر ۲۰۰ هکتار و بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۹۰ ; جمعیتی بالغ بر ۵۹ هزار نفر دارد.
بیشتر اهالی این منطقه بومی مشهد و کارگر هستند. بیشک وجه مشترک هر یک از پهنههای حاشیهای مشهد وجود سکونتگاههای غیررسمی است اما از بروز آسیبهای اجتماعی این محلهها نباید غافل شد. افزایش ساخت و سازهای غیر مجاز نیز به رشد این آسیبها دامن زده است. سکونتگاههایی که همچون سایر مناطق حاشیهای، ناپایدار و بدون مجوز ساخته شدهاند و فاضلاب برخی از این ساختمانها از میانه خیابان جاریست. فقدان سند مالکیت رسمی و محرومیت از خدمات و زیرساختهای شهری از دیگر شاخصهای سکونتگاههای غیررسمی است که شرایط را برای بروز ناهنجاریهای اجتماعی در این نواحی فراهم میکند. عرض ۴ متر، بزرگترین عرض خیابانهای این منطقه است، البته خیابان و کوچههای خاکی.
دقایقی پای درد دل اهالی منطقه نشستیم تا از مشکلاتشان بگویند. میگفتند بارها به شهرداری ناحیه دو منطقه ۳ شهرداری مشهد برای آسفالت معابر مراجعه کردهایم اما تاکنون نتیجهای حاصل نشده است. ساکن دیگر این منطقه میگوید: خانهام را سه ماهه ساختم ولی به دلیل مشکلات مالی توان خرید خانه در شهر را ندارم.
فعالیت معتادان و قاچاقچیان در برابر چشم شهروندان
چند ساعتی را در منطقه دروی گذراندیم. انتهای دروی به کانال یا به قول اهالی به «کال» ختم میشود. «کال دروی»؛ محلی است که معتادان و قاچاقچیان مواد و مخدر در برابر چشم ساکنان به مصرف مواد یا خرید و فروش آن میپردازند. شهروندان دروی وجود و حضور این معتادان و قاچاقچیان را بزرگترین مشکل منطقه میدانند.
در محله انتهایی دروی که قدم میزنی تجمع این معتادان بدون هیچ جستجویی خونمایی میکند. پیاده و موتورسوارانی که چند دقیقهای دور یکدیگر جمع میشوند. تجمعی که اگر آنها را زیر نظر بگیریم به سادگی متوجه مبادله مواد مخدر خواهیم بود.
با مشاهده این وضعیت این سئوال در ذهن متبادر میشود که آیا نیروی انتظامی این صحنهها را ندیده است؟ ;
سرهنگ بوستانی جانشین فرماندهی نیروی انتظامی مشهد در پاسخ به این ابهامات میگوید: نیروی انتظامی میتواند در مدت ۷۲ ساعت تمام این افراد را جمعآوری کند اما موضوع محل نگهداری آنهاست. دستگیری معتادان و جمعآوری اراذل برای نیروی انتظامی سخت نیست اما دستگاههای ذیربط باید در ایجاد مکانهایی برای نگهداری این افراد همت کنند. هر چند این گفته جانشین فرماندهی نیروی انتظامی مشهد منطقی به نظر برسد اما حضور معتادان در اغلب مناطق حاشیهای مشهد به یک آسیب جدی مبدل شده، آسیبی که نه تنها جوانان بلکه سرنوشت کودکان و نوجوانان را نیز تهدید میکند.
منطقه دروی نیروی انتظامی دارد اما در سمت دیگر کال؛ اهالی میگویند نیروی انتظامی مدت طولانی بعد از وقوع جُرم به محل اعزام میشود. ; دلیل را که جویا شدیم گفتند راه دسترسی به این طرف کانال وجود ندارد و ماموران باید از انتهای کانال دور بزنند و به این سمت کال اعزام شوند.
درمانگاهی که دسترسی به آن مقدور نیست
در ادامه بررسی دروی جویای وضعیت بهداشت و درمان منطقه شدم. به گفته اهالی در این منطقه درمانگاه وجود دارد اما آن طرف کال. یعنی جایی که دسترسی به آن مقدور نیست.
جوانان در ادامه بازدید از این منطقه از وضعیت شغلشان گفتند. جوانی میگفت: اکثر ما بیکار هستیم. قبلا در کار ساختمانسازی بودیم اما با رکود ساخت و ساز ما هم بیکار شدیم.
از فضای سبز دروی سوال کردیم. گفتند یک فضای سبز از گذشته ساخته شده اما ناتمام مانده است. میگفتند قرار است این فضای سبز تا منطقه سیس آباد که یکی دیگر از پهنههای حاشیهای مشهد است ساخته شود اما هنوز تکمیل نشده است.
اهالی که ما را دوره کرده بودند هر یک از مشکلاتی میگفتند. در بین این افراد چند نونهال هم بودند که هنگام آمدن ما لب به سخن گشودند. یکی از آنها گفت: زمین فوتبال نداریم ما میخواهیم فوتبال بازی کنیم.
شاید مشاهده سکونتگاههای غیررسمی و ناپایدار، حضور معتادان، خیابان و کوچههای تنگ، عدم دسترسی به نیروی انتظامی و درمانگاه هر یک برای ما قابل تامل و سخت بود اما شنیدن سخن این بچهها که «ما زمین فوتبال نداریم» از شنیدن همه این مشکلات سختتر بود. نوجوانی که به جای بازی در زمین ورزشی یا حتی محیطی امن باید نظارهگر معتادان اطراف کال دروی باشد.
مشاهده وضعیت دروی بیش از پیش اهمیت توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی را مشخص میکند. سکونتگاههایی که اگر مسئولان درصدد توانمندسازی آنها باشند فضا را برای سایر دستگاههای خدماترسان فراهم میکند. بیکاری جوانان هم موضوعی است که اگر این بافتها ساماندهی شوند میتوان آن را تا حدی سروسامان داد. جوانانی که میتوان از ظرفیت آنها برای رونق تولید و صنعت استفاده کرد.
در توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی اگر نیاز به بودجه و اعتبار است، اگر نیاز به مدیریت واحد شهری است، اگر نیاز به لایحه و قانون است یا هر اقدام دیگری از همین امروز باید دست به کار شد. نگاه به ساماندهی این سکونتگاهها نیازمند نگاه فراقوهای است نه محلی و استانی. چرا که حل مشکلات سکونتگاههای غیررسمی همه قوا را درگیر خود میکند. قوه مقننه از حیث تامین اعتبارات لازم در بودجه سالانه یا در قالب طرحهایی که از سوی نمایندگان تهیه میشود. قوه قضائیه از حیث ایجاد محیطی امن در این نواحی و قوه مجریه از جهت اتخاذ سیاستهای کلان و خرد برای توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی.
نگاه ویژه رئیس جمهور به عنوان بالاترین مقام اجرایی کشور به مناطق حاشیهای مشهد دلیل محکمی بر ضرورت توانمندسازی سکونتگاههای غیررسمی این شهر مقدس است. این موضوع برای دولت دغدغه بود که اولین جلسه استانی هیأت دولت در استان خراسان رضوی به عنوان هشتمین سفر استانی رئیس جمهور تشکیل شد و بیش از یک ساعت از زمان جلسه به موضوع توانمندسازی مناطق حاشیهای مشهد اختصاص یافت. از اهمیت ساماندهی بافتهای حاشیهای مشهد همین بس که بخشی از زمان اولین جلسه استانی هیأت دولت به این موضوع پرداخته شد. به هر حال چشم و دل این کودکان، نوجوانان، جوانان، پدران، مادران، پیرمردان، پیرزنان و همه اهالی مناطق حاشیهای به دست دولتمردان و مسئولان برای ساماندهی محل زندگی آنهاست. به امید ساماندهی محل زندگی این مردمان رنجدیده.
;
