قلعه “فلکالافلاک” نگینی بر فراز خرمآباد
قلعه تاریخی فلکالافلاک بر بلندای تپهای باستانی و در مرکز شهر خرمآباد واقع شده است.
حریم این بنای باشکوه از سمت شرق و جنوبغربی به رودخانه خرمآباد، از غرب به خیابان دوازده برجی و از شمال به خیابان فلکالافلاک محدود میشود.
از تاریخ ساخت بنا یا بانی آن، آگاهی دقیقی در دست نیست همین اندازه میدانیم که این بنا، از یادگارهای شهر کهن “شاپورخواست” بوده و بنای اولیه آن را به زمان شاپور اول ساسانی در قرن سوم میلادی نسبت میدهند.
به گزارش ایسنا، احداث بنا بر فراز صخرههای سنگی و اشراف کامل بر دره تاریخی خرمآباد و نیز جاری شدن چشمه پر آب گلستان از دامنه شمالی تپه از ویژگیهای اصلی بنا به شمار میآیند. از سوی دیگر نزدیکی بنا با غارهای پیش از تاریخ دره خرمآباد و دیگر آثار دوران تاریخی نظیر سنگنبشته، مناره آجری، آسیابگبری، پل شکسته و گرداب سنگی، بیانگر پیوستگی تاریخی قلعه با آثار یادشده است.
معماری کنونی بنا، بیانگر الحاقات فراوانی است که در دورانهای گوناگون بدان افزوده شده؛ بیشتر این تحولات مربوط به دوران صفویه تا قاجار است؛ بر اساس مدارک تصویری تا حدود یکصد سال پیش، باروی دوازده برجی در پیرامون بنای فعلی وجود داشته، که اکنون آثار یک برج از آن در محوطه شمال غربی قلعه، قابل مشاهده است.
وسعت تقریبی بنا ۵۳۰۰ متر مربع، شامل هشت برج، دو صحن و ۳۰۰ جانپناه است. ارتفاع بلندترین دیوار تا سطح تپه ۲۳ متر و مصالح آن از سنگ، آجر، خشت و ملات گچ و آهک است. ورودی بنا به سمت شمال و در بدنه برج جنوب غربی تعبیه شده که پس از گذر از راهرو ورودی به حیاط اول وصل میشود.
“خزانه حکومتی” خاندان بدر در قرن چهارم هجری، “مقر حکومتی” اتابکان و والیان در دوره صفویه تا قاجار و سرانجام “پادگان نظامی” و”زندان سیاسی” در دوران پهلوی اول و دوم از مهمترین کاربریهای قلعه در گذشته محسوب میشوند.
این اثر ارزشمند در سال ۱۳۴۹ از ارتش به فرهنگ و هنر سابق واگذر و به شماره ۸۸۳۰ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. در سال ۱۳۵۴ موزه مردمشناسی و مفرغهای باستانشناسی، مردمشناسی، آزمایشگاه مرمت اشیا، مرکز فروش تولیدات فرهنگی و چایخانه سنتی در این مجموعه فرهنگی – تاریخی راهاندازی شد و هر ساله پذیرای انبوهی از بازدیدکنندگان داخلی و خارجی است.
موزه مردمشناسی لرستان به عنوان یکی از غنیترین موزههای مردمشناسی کشور در صحن دوم قلعه فلکالافلاک در مرکز شهر خرمآباد قرار دارد. این موزه پس از اولین موزه مردمشناسی لرستان که در سالهای ۶۳ – ۱۳۵۴ به همت مرکز مردمشناسی ایران و اداره فرهنگ و هنر وقت لرستان به عنوان موزه مردمشناسی منطقهای لرستان در قلعه فلکالافلاک برپا بوده، دومین موزه مردمشناسی است که در ۲۸ اردیبهشت سال ۱۳۸۱ در همین مکان افتتاح و در سال ۸۳ تا ۸۴ نیز بخشهای موسیقی و نان به آن اضافه شد. طراحی و اجرای موزه توسط مهندسی به نام سیفالهی و علیرضا فرزین انجام شده است. پیکرههای قرار گرفته در صحنهها با ابتکار نادر هوشمند وزیری، استاد برجسته مجسمهسازی کشور ساخته شده و اجرای ماکتها و گردآوری برخی از اشیای آن را استاد محمدحسین آزادبخت و حشمت آزادبخت انجام دادهاند.
درباره این قلعه معاون گردشگری میراث فرهنگی لرستان به خبرنگار ایسنا، گفت: قلعه فلکالافلاک یکی از غنیترین موزهها در کشور بوده که فعالیت خود را از سال ۱۳۸۱ با دو مجموعه باستانشناسی و مردمشناسی آغاز کرده است.
“دیانوش چراغی” گفت: مجموعه مردمشناسی معرف اعتقادات، باورها، مشاغل سنتی زنان و مردان و مراسمهایی همچون عزاداری، عروسی، موسیقی، پخت نان سنتی و بخشهایی دیگر است.
وی ادامه داد: تا جایی که معماری بنا اجازه داده کار فضاسازی و ویترینآرایی روی این مهم صورت گرفته است.
چراغی تصریح کرد: بسیاری از اشیاء این مجموعه در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته اما با توجه به اینکه چندین هزار شیء در این موزه موجود است؛ بخشی از اشیاء به صورت دورهای در معرض دید قرار میگیرد.
معاون گردشگری میراث فرهنگی لرستان، اضافه کرد: در بخش باستانشناسی نیز انواع مختلف ابزار جنگی، سرتیر، سرنیزه، تندیس و پیکرهها وجود دارند که همگی گواه آیین و دین این اقوام بوده و به صورت نقوش حیوانی و انسانی ساخته شدهاند.
این مقام مسوول متذکر شد: لرستان به دلیل کثرت مفرغها، سرزمین مفرغها نامیده شده که بسیاری از آنها در سدههای اخیر در حوزههای کشورهای مختلف همچون نیویورک امریکا، سن پترزبورگ روسیه و پاریس به معرض نمایش گذاشته شدهاند.
وی یادآور شد: دانشمندان دنیا این اشیاء را گواه بر وجود قوم کاسیت در این منطقه میدانند.
چراغی با اشاره به اینکه اشیاء باستانی لرستان در حوزه قلعه فلکالافلاک خرمآباد و موزه ملی تهران، به صورت دورهای در معرض دید بازدیدکنندگان قرار میگیرند، خاطرنشان کرد: باید تمهیداتی در این راستا لحاظ شود زیرا این نوع بازدیدها پاسخگوی نیاز علاقهمندان نیست.
معاون گردشگری میراث فرهنگی لرستان، اظهار کرد: با توجه به کثرت اشیاء، اقداماتی صورت گرفته است که در حریم قلعه یا مکانی غیر از آن، مکانی ساخته شود و در آن کارهایی صورت گیرد که معرف استان بوده و در شأن آن نیز باشد.
این مقام مسوول اضافه کرد: همچنین فروشگاهی تبلیغاتی برای ارائه سیدیهای معرف جاذبههای گردشگری به بازدیدکنندگان در حریم قلعه قرار دارد.
وی اضافه کرد: آزمایشگاه مرمت قلعه خرمآباد که یکی از بزرگترین آزمایشگاههای مرمت کشور است در این مجموعه قرار دارد و در آن اشیاء تواریخ گذشته مورد بازسازی قرار میگیرند.
چراغی خاطرنشان کرد: در ورودی قلعه نیز به مناسبات مختلف، نمایشگاههای میراث فرهنگی و گردشگری و جشنوارهها و برنامههای فرهنگی مانند موسیقی و سخنرانی برگزار میشود.
;
;
