شهرمعماری
موضوعات داغ
وحید قاسمی از نقش قصه‌های شهری می‌گوید

چرا میدان عتیق اصفهان بی‌روح و میدان شهرداری رشت زنده ماند؟

نکات مهم
  • قاسمی معتقد است بازآفرینی چهارباغ بیشتر بر عناصر کالبدی متمرکز بوده و لایه‌های روایی آن کمتر دیده شده‌اند.
  • او میدان عتیق اصفهان، معروف به میدان امام علی، را نمونه‌ای ناموفق و میدان شهرداری رشت را نمونه‌ای موفق‌تر می‌داند.
  • قاسمی می‌گوید هر مکان قصه‌ای دارد و مدیریت شهری باید زمینه شکل‌گیری روایت‌های مردمی را فراهم کند.
  • قصه‌های خیاط‌ها، قنادها، سینماها و ساکنان خیابان ولیعصر در شکل‌گیری هویت این خیابان نقش دارند.

چرا بعضی میدان‌ها و خیابان‌ها با گذشت سال‌ها همچنان در زندگی مردم حضور دارند، اما برخی فضاهای بازسازی‌شده خیلی زود به مکان‌هایی غریبه تبدیل می‌شوند؟ به گزارش صما، وحید قاسمی، معمار و ایران‌پژوه، پاسخ این پرسش را در قصه‌ها و خاطرات مردم جست‌وجو می‌کند و معتقد است بازآفرینی شهری بدون توجه به این لایه‌های روایی، نمی‌تواند پیوند فضا با زندگی شهروندان را حفظ کند.

قاسمی با اشاره به بازآفرینی چهارباغ اصفهان گفت: «من نگفتم چهارباغ جدید بد است. اهل اصفهان امروز هم دارند چهارباغ خودشان را می‌سازند. مسئله این است که در فرایند بازآفرینی چهارباغ، بیشتر به عناصر کالبدی توجه شده و لایه‌های روایی آن چندان دیده نشده‌اند.»

او افزود: «زمانی اصفهانی‌ها اصفهانی‌بودن خودشان را در نسبت با زاینده‌رود به دست می‌آوردند. اینها فقط عناصر طبیعی یا کالبدی نبودند؛ لایه‌های روایی زیستن در شهر بودند.» قاسمی همچنین کتاب‌فروشی فرهنگسرای چهارباغ را فراتر از یک کتاب‌فروشی دانست و گفت: «این فقط یک کتاب‌فروشی نبود؛ پاتوق گروهی از آدم‌ها بود که دغدغه ادبیات، فرهنگ و حتی تا حدی تاریخ سیاسی داشتند.»

این معمار تبدیل چهارباغ به پیاده‌راه را اتفاقی مثبت دانست، اما تأکید کرد: «وقتی به آن لایه‌های روایی توجه نکنید، ممکن است چهارباغ در بزنگاهی توان حفظ خودش را نداشته باشد.»

مقایسه میدان عتیق و میدان شهرداری

قاسمی میدان عتیق اصفهان، که امروز آن را میدان امام علی می‌نامند، نمونه‌ای ناموفق ارزیابی کرد و گفت: «یکی از مهم‌ترین لایه‌های تاریخی اصفهان را که کمتر به آن توجه کرده بودیم، یعنی لایه سلجوقی شهر، زیرورو کردیم. میدانی ساختیم و بعد ماندیم که حالا چگونه باید زندگی را به آن برگردانیم.»

او میدان شهرداری رشت را نمونه موفق‌تری دانست و گفت: «این قصه است که امکان تداوم را برای میدان شهرداری رشت فراهم کرده است. موضوع فقط کالبد، نوع سنگ‌فرش یا طراحی میدان نیست.»

هر مکان قصه‌ای دارد

این معمار با اشاره به خیابان‌های سنایی و ایرانشهر تهران گفت: «مسئله این نیست که قصه ندارند؛ مسئله این است که قصه آنها را به جا نمی‌آوریم، متوجه آن نیستیم و به آن توجه نمی‌کنیم. ما اصلاً مکان معمولی و بی‌قصه نداریم. هر جایی قصه دارد.»

قاسمی یکی از وظایف مدیریت شهری را فراهم‌کردن زمینه شکل‌گیری روایت‌های مردمی دانست و مدیریت شهری را به باغبانی تشبیه کرد: «باغبان که گردو را گردوتر نمی‌کند یا گلابی را گلابی‌تر نمی‌کند. باغبان به‌موقع کود می‌دهد و مراقب است آب در زمان مناسب به درخت برسد. مدیریت شهری باید باغبانی کند.»

او درباره خطر استفاده ابزاری از قصه در مدیریت شهری هشدار داد و گفت: «ممکن است بخواهیم قصه را هم مصرف کنیم. ممکن است مدیری بگوید من قصه را فهمیده‌ام و حالا می‌خواهم براساس آن کاری انجام دهم.» قاسمی تأکید کرد: «برای فهم قصه، باید خودتان هم در یک قصه حضور داشته باشید. باید صاحب قصه و راوی قصه باشید تا بتوانید به قصه دیگران پیوند بخورید.»

روایت زندگی روزمره در خیابان ولیعصر

قاسمی در پایان با اشاره به موزه و روایتخانه خیابان ولیعصر گفت: «وقتی بازدیدکننده‌ای به موزه و روایتخانه خیابان ولیعصر می‌آید، می‌گویم اینجا موزه است، اما ما قصه داریم و شیء تاریخی نداریم.» به گفته او، توجه به قصه خیاط‌ها، قنادها، سینماها و ساکنان خیابان باعث شده زندگی روزمره مردم نیز بخشی از هویت آن دیده شود. او افزود: «خیابان ولیعصر محصول فهم مدیریت شهری از اهمیت قصه است.»

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا