مهاجرت به مازندران؛ فرصت توسعه یا تهدید زیرساختی؟

جهانگیر آذری، رئیس انجمن انبوه‌سازان آمل، با بررسی عوامل طبیعی، زیرساختی، اجتماعی و اقتصادی مهاجرت به مازندران، افزایش تقاضای مسکن را یک فرصت دانست که در صورت نبود توسعه متوازن می‌تواند به فشار بر آب، برق، پسماند، راه و بازار مسکن تبدیل شود.

به گزارش صما، جهانگیر آذری سخنان خود را با تعریف مهاجرت آغاز کرد و گفت جابه‌جایی انسان همواره با جست‌وجوی فرصت‌های تازه برای زندگی، کار و رفاه همراه بوده است. از نگاه او، پرسش اصلی برای مازندران این نیست که مهاجرت را متوقف کنیم، بلکه این است که آیا می‌توان آن را به فرصت توسعه تبدیل کرد یا اجازه خواهیم داد به فشار زیرساختی و اجتماعی بدل شود.

آذری نخست به جذابیت‌های طبیعی استان اشاره کرد؛ ساحل طولانی دریای خزر، جنگل‌های هیرکانی، کوه‌های مرتفع، اراضی کشاورزی و باغی و میزان بالاتر بارش نسبت به بسیاری از نقاط کشور. او گفت همین مواهب طبیعی، کیفیت زیستی متفاوتی ایجاد کرده که در شرایط کم‌آبی، آلودگی هوا و فرونشست در برخی کلان‌شهرها، به یکی از عوامل اصلی جذب جمعیت تبدیل شده است.

وی توسعه راه‌های دسترسی را عامل دوم دانست و گفت آزادراه تهران-شمال، بهبود محورهای فیروزکوه و هراز و کاهش زمان سفر، فاصله ذهنی و واقعی مازندران با تهران و دیگر شهرها را کمتر کرده است. هرچه دسترسی آسان‌تر شده، خانه دوم و حتی سکونت دائم برای گروه بیشتری از مردم امکان‌پذیر شده است.

آذری تغییر الگوی کار را نیز مؤثر دانست و گفت گسترش دورکاری به مدیران و صاحبان کسب‌وکار اجازه داده است بخشی از فعالیت خود را از فاصله دور مدیریت کنند. از سوی دیگر، خود توسعه ساخت‌وساز نیز نیروی کار، مهندس، استادکار و خدمات جدید به استان می‌آورد و همین گروه‌ها به مسکن و زیرساخت نیاز پیدا می‌کنند.

او مجموعه رویدادهای یک دهه اخیر، از کرونا تا شکل‌گیری منطقه آزاد و شرایط ناشی از جنگ، را از دیگر عوامل تقویت مهاجرت به مازندران دانست. به گفته آذری، افزایش جمعیت و تقاضای زمین و مسکن به «انتظارات تورمی» دامن می‌زند و همین انتظار نیز سرمایه بیشتری را به بازار ملک استان جذب می‌کند.

آذری برای نشان‌دادن تفاوت رفتار بازار مازندران، به آماری از دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ اشاره کرد و گفت بر اساس ارقام مورد استناد او، متوسط قیمت آپارتمان در استان چندین برابر شده، در حالی که کاهش صدور پروانه در مازندران بسیار کمتر از متوسط کاهش کشوری بوده است. او این تفاوت را نشانه‌ای از مقاوم‌تر بودن تقاضای ساخت در استان دانست.

وی هشدار داد افزایش جمعیت بدون توسعه زیرساخت به فشار مستقیم بر آب، برق، فاضلاب، پسماند، راه و اینترنت منجر می‌شود. به اعتقاد او، اگر قرار است مهاجرت فرصت باشد، توسعه زیرساخت باید هم‌زمان یا حتی زودتر از توسعه ساختمان حرکت کند.

رئیس انجمن انبوه‌سازان آمل سپس به مفهوم «مسکن متوازن» پرداخت و گفت بازار آینده مازندران فقط شامل خریداران لوکس و خانه‌دومی نیست. ساکنان بومی، خانوارهای کم‌درآمد، طبقه متوسط، جوانان خانه‌اولی، مهاجران دائم، مستأجران، نیروی کار و سرمایه‌گذاران هر یک نیاز متفاوتی دارند و برنامه مسکن باید همه این گروه‌ها را ببیند.

او از نظام‌های تأمین مالی مسکن در برخی کشورهای توسعه‌یافته مثال زد و گفت جوانان در آن کشورها می‌توانند با آورده محدود و وام بلندمدت وارد بازار مسکن شوند. آذری گفت نبود چنین ابزارهایی در ایران نباید باعث شود توسعه‌گران نیاز خانه‌اولی‌ها را به‌طور کامل کنار بگذارند؛ زیرا آینده پایدار شهر فقط با ساخت واحدهای لوکس شکل نمی‌گیرد.

وی همچنین تأکید کرد سرمایه‌گذار باید سود مناسب ببیند تا جریان سرمایه ادامه پیدا کند. بنابراین توسعه متوازن از نظر او به معنی حذف سرمایه‌گذاری خصوصی نیست؛ بلکه به معنی دیدن هم‌زمان پروژه‌های مسکونی، هتل، بوم‌گردی، مراکز تجاری، آموزشی، درمانی، ورزشی و اداری و همچنین مسکن نیروی انسانی شاغل در همین مجموعه‌هاست.

آذری برای روشن‌کردن این نکته گفت حتی اگر در مسیرهای اصلی استان تعداد زیادی هتل باکیفیت ساخته شود، نمی‌توان صرفاً با شمار هتل‌ها از توسعه سخن گفت. باید برای کارکنان، خدمات‌دهندگان و خانواده‌هایی که اقتصاد این پروژه‌ها را زنده نگه می‌دارند نیز مسکن و خدمات مناسب فراهم شود.

او تجربه رشد تهران در دهه ۱۳۴۰ را به‌عنوان یک هشدار مطرح کرد و گفت توسعه برج و صنعت، بدون برنامه برای مسکن نیروی کار، به شکل‌گیری حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های نامناسب منجر شد. به اعتقاد او، اگر مازندران فقط به پروژه‌های لوکس فکر کند و نیاز گروه‌های دیگر را نبیند، می‌تواند در کنار پروژه‌های ممتاز با همان شکاف اجتماعی و سکونتی روبه‌رو شود.

آذری در پایان گفت بخش خصوصی به‌طور طبیعی مهاجرت را فرصت می‌بیند، زیرا ورود جمعیت یعنی افزایش تقاضا و امکان سرمایه‌گذاری. اما مدیران دولتی گاهی کمبود آب، برق، راه و پسماند را به مهاجرت نسبت می‌دهند. از نظر او، راه‌حل نه متوقف‌کردن مهاجرت، بلکه تبدیل آن به برنامه‌ای برای توسعه متوازن شهری و مسکن است؛ توسعه‌ای که اگر درست مدیریت شود، می‌تواند مازندران را قوی‌تر و ماندگارتر کند.

تنظیم و ویرایش: تحریریه مجله ساختمان – مجتمع رسانه‌ای ساختمان صما