معماری بومی شرق آفریقا در دل بیابان شارجه ریشه گرفت

در ذخیره‌گاه البریدی در شارجه، سازه‌های گرد، کوتاه و پهناوری به‌آرامی از دل زمین سر برآورده‌اند؛ سقف‌های حصیری آن‌ها مانند چترهای محافظ بر روی اسکلت‌های چوبی کشیده شده است. برخی از این سازه‌ها تقریباً موجودوار به نظر می‌رسند و خطوط نرم آن‌ها در پوشش گیاهی اطراف حل می‌شود. برخی دیگر نیز آلاچیق‌های سایه‌دار، حیاط‌ها و راهروهایی را شکل می‌دهند که بازدیدکنندگان را به عمق پارک هدایت می‌کنند.

نتیجه این ترکیب، حس هم‌آوایی میان طبیعت و انسان است؛ جایی که معماری نه تحمیل‌شده، بلکه ریشه‌دار و حتی برآمده از زمین به نظر می‌رسد. این پروژه توسط دفتر معماری اورکو سانچز (Urko Sanchez Architects) که در نایروبی و مادرید مستقر است، اجرا شده و این رویکرد آگاهانه در تمام جزئیات آن حفظ شده است.

معماران با طراحی این پارک، ایده «قابلیت جابه‌جایی معماری بومی» را خارج از کشور مبدأ آن آزموده‌اند. آن‌ها با انتقال دانش ساخت‌وساز از شرق آفریقا به شارجه امارات، تلاش کرده‌اند زبان معماری دو محیط کاملاً متفاوت را با یکدیگر تلفیق کنند. در این فرایند، ادعایی اساسی مطرح می‌شود: منطق سنتی ساخت‌وساز می‌تواند فراتر از زیبایی‌شناسی حرکت کند و به عنصری کلیدی در یک مقصد عمومی بزرگ تبدیل شود. این پارک همچنین میزبان «سافاری شارجه»، بزرگ‌ترین پارک سافاری حیات وحش آفریقا در خارج از این قاره با بیش از ۵۰ هزار حیوان و ۱۲ منطقه زیست‌محیطی متمایز، و نیز یک اقامتگاه لوکس است.

مصالح بومی و سازگاری با اقلیم گرم

اقلیم گرم و بیابانی شارجه و استفاده مکرر از پارک، هر دو در انتخاب مصالح این سازه‌ها لحاظ شده است. سازه‌ها عمدتاً شامل بناهای چادری‌مانندی هستند که به‌سوی پوشش گیاهی اطراف شیب می‌یابند و چشم‌انداز ساوانا را با هر آلاچیق روباز ادغام می‌کنند و در عین حال سایه و آسایش را از گرمای هوا فراهم می‌آورند.

کلبه‌های پارک با خطوطی نرم و تدریجی طراحی شده‌اند؛ با یک برآمدگی یا نقطه اوج در مرکز و لبه‌های ملایم که اغلب به‌نظر می‌رسد به سمت زمین افتاده‌اند. نکته مهم این است که این سازه‌های نامنظم از مصالح خاکی و محلی ساخته شده‌اند؛ این انتخاب، اشاره‌ای دیگر به بی‌کربنی بودن رویکردهای بومی است که بر مواد معدنی و گیاهی تجزیه‌پذیر تأکید دارند و هزینه و تأثیرات زیست‌محیطی را کاهش می‌دهند.

برای مثال، سازه‌های آلاچیقی بر روی ستون‌های عمودی ساخته‌شده از خاک قرار گرفته‌اند و شبکه‌ای پیچیده از «شاخه‌های» چوبی، شبیه به یک درخت، در بالای آن‌ها برای نگه‌داشتن سقف حصیری گسترده شده است. سازه‌های کوچک‌تر انباری، با حفظ همان پروفیل ارگانیک آلاچیق‌های بزرگ‌تر، مستقیماً بر روی اعضای سازه‌ای چوبی قرار می‌گیرند. برخی دیگر نیز شامل مجموعه‌ای از محوطه‌های بنایی نزدیک به هم هستند که زیر یک پوشش مشابه جمع شده‌اند.

پلی میان بازدیدکننده و حیات وحش

تأکید بر تداوم میان زمین و هر سازه، یکی از اهداف گسترده‌تر پارک را بازتاب می‌دهد: ایجاد پلی امن میان بازدیدکنندگان و حیات وحشی که به دنبال تعامل با آن هستند. خود سازه‌ها با تقلید از فرم‌های ارگانیک و طبیعی، بر نازکی این غشای جداکننده میان انسان و طبیعت تأکید می‌کنند.

علاوه بر این، راهروهای سرپوشیده و ملایم و حیاط‌های روبازی در میان پوشش گیاهی بومی پیچ می‌خورند و سازه‌های مختلف از جمله آلاچیق‌های ورودی، مناطق بلیت‌فروشی، فضاهای خرده‌فروشی و مناطق آموزشی مشخص را به یکدیگر متصل می‌کنند. از دید بالا، این حس منتقل می‌شود که یک سیستم پیچیده و به‌هم‌پیوسته در دل یک سیستم بزرگ‌تر جای گرفته است.

در محیط شهر بندری و پرجمعیت شارجه که سرشار از سازه‌های فولادی، شیشه‌ای و بتنی است، حس خاکی پارک بریدی استدلالی در برابر تحمیل دست‌ساخته بشر به نظر می‌رسد. این تلاشی برای سرپرستی زیست‌محیطی است که هدفش پیوند مردم با طبیعت در فضاهای ساخته‌شده، از طریق خلق فرم‌هایی هم‌ساز با طبیعت است.

مهم‌تر از همه، این پروژه به دنبال پاسخی برای این پرسش است که آیا معماری بومی می‌تواند در بافتی جغرافیایی متفاوت همچنان معنادار باشد؟ موفقیت آن به کپی‌کردن دقیق فرم‌های سنتی بستگی ندارد، بلکه به درک اصول پشت آن‌ها وابسته است: کار کردن با اقلیم، استفاده از مصالح در دسترس، فیلتر کردن نور و گرما و ایجاد رابطه‌ای کارآمد میان ساختمان و چشم‌انداز. معماری بومی، اگر از این مسیر به آن دست یابیم، کمتر یک هویت بصری ثابت و بیشتر بدنه‌ای از دانش زیست‌محیطی می‌شود که می‌توان آن را در مرزهای جغرافیایی سازگار کرد، دگرگون ساخت و گسترش داد.

جزئیات پروژه

نام: پارک بریدی شارجه
موقعیت: شارجه، امارات متحده عربی
گونه‌شناسی: مرکز تحقیقاتی و آموزشی
کارفرما: TLZ
معمار: اورکو سانچز آرکیتکتس
مساحت: ۲۰,۰۰۰ متر مربع

ترجمه و تنظیم: صما