تغییر پارادایم صنعت ساختمان: سرعت، هوشمندی و کاهش کربن

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، در حاشیه بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان، بر لزوم تغییر نگاه به این صنعت تأکید کرد. او اظهار داشت: «اگر بخواهیم نمایشگاه صنعت ساختمان را از منظر فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان نگاه کنیم، این رویداد باید فراتر از نمایش محصولات و تجهیزات، به بستری برای اتصال ایده، فناوری، سرمایه، پروژه و بازار تبدیل شود و در نهایت به ایجاد قدرت ملی منجر شود.»

افشین با اشاره به تغییر پارادایم در تعریف قدرت در صنعت ساختمان افزود: در پارادایم جدید، قدرت واقعی در این صنعت فقط به این معنا نیست که کشور بتواند ساختمان‌های بیشتری بسازد؛ بلکه توانایی ساخت سریع‌تر، هوشمندتر، کم‌مصرف‌تر، قابل‌اندازه‌گیری‌تر و کم‌کربن‌تر است. وی تصریح کرد: این همان نقطه‌ای است که فناوری، مقررات و بازار به یکدیگر می‌رسند.

تغییرات اساسی در مبحث ۱۹ مقررات ملی

معاون علمی رئیس‌جمهور، ویرایش جدید و پنجم مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان را یکی از مهم‌ترین نشانه‌های این تغییر دانست. او گفت: «مبحث ۱۹ دیگر صرفاً درباره عایق‌کاری دیوار و پنجره نیست، بلکه نگاه آن به کل عملکرد ساختمان گسترش پیدا کرده است.» در رویکرد جدید، ساختمان باید از نظر مصرف انرژی رتبه‌بندی شود، مصرف واقعی آن قابل اندازه‌گیری باشد، تجهیزات آن در صورت لزوم هوشمند و قابل‌کنترل باشند و آثار انرژی و کربنی آن در طول چرخه عمر مورد توجه قرار گیرد.

در این مبحث، ساختمان‌ها در رده‌های انرژی A تا D قرار می‌گیرند و شاخص اصلی، شدت مصرف انرژی بر حسب کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال است. افشین با ارائه مثال توضیح داد: در یک ساختمان مسکونی نمونه در تهران، حرکت از حدود رده D به B می‌تواند شدت مصرف انرژی را تقریباً نصف کند و رسیدن به رده A نیز در یک سناریوی نظری می‌تواند به حدود ۷۵ درصد کاهش شدت مصرف منجر شود.

صرفه‌جویی انرژی و ارزش اقتصادی

رئیس بنیاد ملی نخبگان با تأکید بر اهمیت این موضوع در مقیاس ملی اظهار کرد: مصرف نهایی انرژی ایران در حدود ۷.۱ میلیارد کیلووات‌ساعت معادل انرژی در روز برآورد می‌شود و ساختمان‌ها حدود ۴۰ درصد از مصرف نهایی انرژی کشور را به خود اختصاص می‌دهند؛ در حالی که در جهان، سهم ساختمان‌ها حدود ۳۰ درصد است.

وی افزود: اگر بتوانیم فقط سهم ساختمان را از حدود ۴۰ درصد به سطح ۳۰ درصد نزدیک کنیم، به‌صورت نظری حدود ۷۱۰ میلیون کیلووات‌ساعت در روز صرفه‌جویی انرژی خواهیم داشت؛ یعنی حدود ۲۵۹ میلیارد کیلووات‌ساعت در سال. افشین ادامه داد: اگر ارزش هر کیلووات‌ساعت انرژی صرفه‌جویی‌شده را فقط ۵ سنت دلار در نظر بگیریم، این کاهش مصرف ارزشی در حدود ۳۵ میلیون دلار در روز و نزدیک به ۱۲ میلیارد دلار در سال خواهد داشت. از نظر انرژی نیز این مقدار معادل حدود ۳۰ هزار مگاوات توان پیوسته است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در عین حال تأکید کرد: البته این عدد، معادل انرژی نظری است و نباید مستقیماً به تعداد نیروگاه برق تعبیر شود، زیرا بخش مهمی از انرژی مصرفی ساختمان‌ها در ایران به‌صورت مستقیم از گاز تأمین می‌شود. وی با بیان اینکه این اعداد اهمیت راهبردی بهینه‌سازی ساختمان را نشان می‌دهند، گفت: این ارقام نشان می‌دهند که بهینه‌سازی ساختمان صرفاً یک موضوع محیط‌زیستی یا مهندسی نیست؛ بلکه یک مسئله جدی اقتصادی و راهبردی است.

فناوری‌های مدیریت انرژی و چرخه عمر

افشین در ادامه با اشاره به مفهوم ساختمان قابل‌اندازه‌گیری در ویرایش جدید مبحث ۱۹ اظهار کرد: دیگر کافی نیست ساختمانی روی کاغذ کم‌مصرف باشد؛ باید بتوان مصرف واقعی آن را در زمان بهره‌برداری اندازه گرفت، پایش کرد و در صورت مشاهده انحراف، نسبت به اصلاح آن اقدام کرد. اینجاست که سامانه‌هایی مانند EMS و BMS اهمیت پیدا می‌کنند.

وی توضیح داد: EMS یا سامانه مدیریت انرژی، وظیفه اندازه‌گیری، تحلیل و کنترل مصرف انرژی را بر عهده دارد و BMS نیز مدیریت تجهیزات ساختمان را انجام می‌دهد. در ساختمان‌های بزرگ و مشمول مقررات، این سیستم‌ها از یک گزینه لوکس فاصله گرفته‌اند و به ابزار مدیریت واقعی انرژی تبدیل شده‌اند.

معاون علمی رئیس‌جمهور همچنین انرژی‌های تجدیدپذیر را یکی دیگر از محورهای مهم رویکرد جدید مبحث ۱۹ دانست و گفت: در ویرایش جدید مبحث ۱۹، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر صرفاً یک توصیه کلی نیست و برای گروه‌هایی از ساختمان‌ها به‌صورت مرحله‌ای الزام پیدا کرده است. این یعنی ساختمان آینده فقط مصرف‌کننده انرژی نیست؛ بلکه باید بتواند بخشی از انرژی مورد نیاز خود را نیز تولید کند.

رئیس بنیاد ملی نخبگان با اشاره به تغییر مهم دیگر در رویکرد مقررات ساختمانی افزود: ورود جدی‌تر مفهوم چرخه عمر یا LCA از دیگر تغییرات مهم است. در این نگاه، ساختمان فقط در زمان بهره‌برداری ارزیابی نمی‌شود، بلکه استخراج مواد اولیه، تولید مصالح، حمل، ساخت، تعمیرات، بهره‌برداری، تخریب و بازیافت نیز مورد توجه قرار می‌گیرند.

وی ادامه داد: به همین دلیل، مفهوم کربن نهفته مصالح اهمیت پیدا کرده است. ممکن است یک ساختمان در زمان بهره‌برداری انرژی کمی مصرف کند، اما اگر مصالح آن با مصرف انرژی و انتشار کربن بسیار بالا تولید شده باشند، نمی‌توان صرفاً با نگاه به قبض انرژی، آن را ساختمانی کاملاً سبز دانست.

افشین با تشریح مفهوم ساختمان سبز گفت: در همین چارچوب است که مفهوم ساختمان سبز معنا پیدا می‌کند؛ ساختمانی که در طول چرخه عمر خود انرژی و آب کمتری مصرف کند، کربن و پسماند کمتری تولید کند، کیفیت محیط داخلی مناسبی داشته باشد و عملکرد آن قابل‌اندازه‌گیری و مدیریت باشد.

فناوری‌های دیجیتال و دوقلوی دیجیتال

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت فناوری‌های دیجیتال در صنعت ساختمان اشاره کرد و گفت: موضوع BIM و دوقلوی دیجیتال نیز در همین مسیر قابل فهم است. BIM فقط مدل سه‌بعدی ساختمان نیست؛ بلکه یک مدل اطلاعاتی است که اطلاعات معماری، سازه، تأسیسات، مصالح و تجهیزات را یکپارچه می‌کند.

وی افزود: دوقلوی دیجیتال یک مرحله جلوتر است؛ یعنی این مدل به داده‌های واقعی ساختمان در زمان بهره‌برداری متصل می‌شود. در نتیجه، ساختمان بعد از تحویل، «حافظه» و «داده زنده» دارد و مدیر بهره‌برداری می‌تواند وضعیت مصرف، تجهیزات و نگهداری را به‌صورت واقعی رصد کند.

افشین با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه نمایشگاه صنعت ساختمان در چارچوب اقتصاد دانش‌بنیان اظهار کرد: بنابراین جایگاه نمایشگاه صنعت ساختمان در پارادایم جدید معاونت علمی و اقتصاد دانش‌بنیان باید فراتر از نمایش محصول تعریف شود. نمایشگاه باید جایی باشد که مسئله صنعت به فناوری وصل شود، فناوری به سرمایه و پروژه واقعی متصل شود و پروژه به بازار و ثروت برسد.

معاون علمی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: اما در پارادایم قدرت‌بنیان، حتی این هم کافی نیست. هدف نهایی این است که فناوری به قابلیت ملی تبدیل شود؛ قابلیت کاهش مصرف انرژی، قابلیت ساخت سریع‌تر، قابلیت صنعتی‌سازی، قابلیت مدیریت هوشمند ساختمان، قابلیت کاهش کربن و قابلیت رقابت در بازارهای منطقه‌ای و جهانی. وی تأکید کرد: به همین دلیل می‌توان گفت قدرت آینده صنعت ساختمان در صرف ساختن نیست؛ در توان ساخت سریع‌تر، هوشمندتر، کم‌مصرف‌تر، قابل‌اندازه‌گیری و کم‌کربن است.

افشین در پایان گفت: اگر بتوانیم نمایشگاه صنعت ساختمان را به چنین سکویی تبدیل کنیم، موفقیت آن دیگر فقط با تعداد غرفه‌ها و بازدیدکنندگان سنجیده نمی‌شود؛ بلکه باید دید چند فناوری پس از نمایشگاه وارد پروژه واقعی شده، چه میزان انرژی و منابع صرفه‌جویی کرده و چه مقدار توان صنعتی و اقتصادی برای کشور ایجاد کرده است.

به نقل از مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، بیست‌وششمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت ساختمان از ۲۷ تا ۳۰ مردادماه ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران و به همت اتاق تعاون ایران برگزار می‌شود و طیف گسترده‌ای از شرکت‌ها و فعالان حوزه ساختمان، مصالح، تجهیزات و فناوری‌های مرتبط را گردهم آورده است. این رویداد، بستری برای معرفی فناوری‌های نوین، توسعه ارتباطات تجاری و آشنایی فعالان صنعت با راهکارهای جدید در حوزه ساخت‌وساز فراهم کرده است.