«وجدان کاری» پشتوانه تولید با کیفیت

اکنون باید پرسید که آیا برای رسیدن به این جایگاه تلاش فرهنگی به معنای واقعی آن صورت گرفته و مولفه ;های وجدان کاری در جامعه تحقق پیدا کرده است؟

به گفته یک کارشناس مسائل فرهنگی توجه به کار خوب و مفید یکی از ابزارها و ضرورت ;های حماسه اقتصادی است، بنابراین اگر قرار است نیروی کار، فعالیت مفیدی انجام دهد علاوه بر این که لازم است مهارت لازم را کسب کند باید وجدان کاری هم داشته باشد.

دکتر محمود رضا امینی می ;گوید: در شرایط فعلی این ;گونه وانمود می ;شود که کار مفید در سازمان ;های ما مثلاً چند ساعت است در حالی که اگر ما بخواهیم کار خوب و منظم و با کیفیت ارائه کنیم باید بر کاری که انجام می ;دهیم متمرکز شویم و وجدانمان اجازه ندهد از کار کم بگذاریم و از فرصت کار برای انجام کارهای دیگر سوء استفاده کنیم.

بنابراین عملاً وجدان کاری و نیاز به افزایش مهارت یک فرهنگ است که این فرهنگ باید در همه کسانی که به نوعی در چرخه کار اعم از کار تولیدی یا فکری هستند نهادینه شود به نحوی که آنان تصور کنند برای رسیدن به نتیجه، همت و کوشایی لازم را دارند. وی با بیان این که وجدان کاری، فرهنگی است که باید برای نیروی کار تعریف شود ادامه می ;دهد: افراد باید ضمن آن که مسئولیت ;پذیری نسبت به کار را در خود تغییر می ;دهند رسیدن به فرآیند توسعه و پیشرفت را در برنامه کاری خود در نظر بگیرند و احساس کنند کاری که در اختیار آن ;ها است باید چنان مطلوب انجام شود که دیگران از کار او رضایت خاطر داشته باشند.

دکتر امان ;ا… قرایی مقدم جامعه ;شناس و استاد دانشگاه نیز مولفه ;های وجدان کاری را تعهد و پیوستگی با جامعه ;ای که با آن زندگی می ;کنیم ذکر می ;کند و می ;گوید: توجه به آموزه ;های مذهبی و احساس تعهد نسبت به جامعه در کنار مساعد بودن زیرساخت ;های فرهنگی، مدیریتی، اخلاقی و رفتاری جامعه و در نظرگرفتن ده ;ها عامل دیگر همگی به موضوع وجدان کاری برمی ;گردد که البته همه این ;ها به تربیت افراد بستگی دارد. وی با بیان این که مسئله حماسه اقتصادی که رهبری فرمودند موضوعی همه جانبه است اظهار می ;کند: برای رسیدن به مسئله حماسه اقتصادی ابتدا همه باید متعهد باشیم که جنس ایرانی بخریم. کالای ایرانی مصرف کنیم. به وجود کالای ایرانی افتخار کنیم و به کالاهایی که تولید می ;شود اعتماد و اطمینان داشته باشیم. وی اضافه می ;کند: نام ;گذاری سال ۹۲ به سال حماسه اقتصادی و سیاسی توسط رهبری به دنبال نام ;گذاری سال قبل با عنوان سال حمایت از تولید ملی، کار و سرمایه ایرانی است. نامی که به همین حماسه ختم می ;شود. قرایی مقدم با اشاره به دیدگاه ;های بزرگان جامعه ;شناسی خاطرنشان می ;کند: به قول «هربارت» افراد جامعه باید به گونه ;ای تربیت شوند که میان مصلحت خود و جامعه تفاوتی نگذارند. یعنی افراد باید جامعه را از خود بدانند و جامعه هم آن ;ها را از خود بداند. مانند آن چه که در ژاپن و کره جنوبی رخ داد. این مسئله موجب ایجاد اعتماد عمومی در سطح افقی می ;شود. وی ادامه می ;دهد: لازمه رسیدن به این موضوع، دلبستگی به ارزش ;ها و هنجارهای ایرانی و ملی و اعتقاد به این باور است که ایرانی می ;تواند بهترین باشد و بهترین تولیدات را داشته باشد و همه این عوامل است که موجب رقم خوردن حماسه اقتصادی در کشور می ;شود.

;

هر سال، مقام معظم رهبری نام خاصی را به عنوان الگو و نماد همان سال انتخاب می ;کنند به نحوی که تمام برنامه ;ها و سیاست ;گذاری ;ها در راستای تحقق آن نام ;گذاری شکل می ;گیرد. اما به نظر می ;رسد با وجود تمام برنامه ;ریزی ;ها، هدف اصلی این نام ;گذاری ;ها محقق نشده یا در گذر زمان فراموش شده است. به نحوی که سال ۱۳۷۴ با عنوان سال وجدان کاری و انضباط اقتصادی نام داشت اما متاسفانه مقوله وجدان کاری که تاثیر زیادی در رونق اقتصادی یا همان حماسه اقتصادی مورد نظر رهبری در سال جاری دارد آن گونه که شایسته بوده تحقق نیافته است. واقعاً چرا باید با تمام ضرورت ;هایی که وجود دارد این فرآیند ناقص طی شود؟ امینی در این باره توضیح می ;دهد: نام ;گذاری این سال ;ها مصرف یک ساله ندارد بلکه باید در طول سال ;های متمادی مورد توجه قرار بگیرد. وی ادامه می ;دهد: شعارهایی که از سال ;های گذشته تاکنون مطرح شده است نشان می ;دهد که فضای لازم کشور، فضایی پاسخگو به نیازها و ضرورت ;های اقتصادی کشور است. این کارشناس فرهنگی تاکید می ;کند: این شعارها یک بار مصرف نیست و ضرورتی که در نام ;گذاری سال ;های مختلف ایجاد شده نشان می ;دهد که این عناوین باید در تمام فضای فرهنگ و اقتصاد و صنعت کشور رسوخ پیدا کند.

بنابراین مسئولان در قسمت ;های مختلف از جمله سازمان ;های فرهنگ ;ساز مثل رسانه ;ها و وزارت ارشاد و سازمان تبلیغات یا دیگر دستگاه ;ها در قبال این موضوع مسئولیت دارند. ضمن آن که سازمان ;های متولی فرهنگ ;سازی و تحول در فرهنگ، مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی، دبیرخانه فرهنگ عمومی و اساساً ساختار فرهنگ عمومی کشور باید در این راستا تلاش کنند. از سوی دیگر صاحب ;نظران و صاحبان اندیشه نیز باید در این فضا نظریه ;پردازی کنند و گفتمان تحول و انقلاب اقتصادی را در راستای ارزش ;هایی مانند وجدان کاری، الگوی مصرف و همت و کار مضاعف، حمایت از کار، تولید و سرمایه ایرانی و مسائل دیگری که مطرح شده است به عنوان یک ارزش غیر قابل تفکیک در روند توسعه و پیشرفت انقلابی و اسلامی مورد حمایت قرار دهند.

امینی همچنین تصریح می ;کند: متاسفانه آسیب جدی این است که دولت ;ها تصور می ;کنند این نام ;گذاری ;ها سرمشقی شعارگونه برای آن ;هاست تا آمار خود را افزایش دهند به همین دلیل به اقدامات جدی و عملی کمتر توجه می ;کنند. در حالی که اگر اقدام عملی مورد نظر باشد، این مسئله در قانون کار به گونه ;ای اثر می ;گذارد که نیروی کار ملزم به توجه و رعایت وجدان کاری باشند یا فضاهای فرهنگ ساز به قدری بر موضوع کار و اهمیت آن کار کنند که اهداف اصلی از نام ;گذاری ;ها در عمل و در فرهنگ عمومی کشور مطالبه شود. امینی خاطرنشان می ;کند: این جاست که نقش رسانه ;ها هم پررنگ ;تر می ;شود.رسانه ;ها می ;توانند از مسئولان و دستگاه ;های مرتبط پاسخ بخواهند. به عنوان نمونه از وزارت ارشاد سوال کنند که در سال حمایت از تولید ملی یا سال ;های قبل برای فرهنگ ;سازی چه کار کردند؟! متاسفانه طی این سال ;ها تقریباً همه تلاش کردیم شعار را با شعار جواب بدهیم و این مسئله آسیبی است که در چرخه مدیریت کشورمان وجود دارد.

یک عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نیز با بیان این که نام ;گذاری ;های هر ساله توسط مقام معظم رهبری موضوعی موقتی یا برای گروه خاصی نیست می ;گوید: وقتی که از موضوع مهمی مانند حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی صحبت می ;شود تکلیفی بر عهده آحاد جامعه قرار می ;گیرد که باید آن را به عنوان یک فرهنگ بپذیرند و برای رسیدن به آرمان ;های این نام ;گذاری وفرامین مقام معظم رهبری گام اساسی بردارند. ابراهیم نکو ادامه می دهد: اکنون پیشرفت و الگو قرار گرفتن برای دیگران و برآوردن نیازهای جامعه اسلامی به عهده ایران اسلامی گذاشته شده است و امروز ما وظیفه ;ای خطیرتر از گذشته و فراتر از مرزهای خودمان داریم. وی با بیان این که هدف ما یک هدف بسیارمتعالی است اضافه می ;کند: حماسه ;ای که توسط مقام معظم رهبری هم برای اقتصاد و هم برای سیاست نام ;گذاری شده است در درون خود پیام ;های مهمی دارد که برای شکل گرفتن این حماسه باید تمام دستگاه ;ها و آحاد جامعه با یکدیگر و به منظور تامین آینده کشور همگام شوند.

;

اما نکته ;ای که عملاً نداشتن وجدان کاری را درافراد توجیه می ;کند اندیشیدن به این نکته است که وقتی مسئولان رده بالا در انجام مسئولیت ;های خود این موضوع مهم را لحاظ نمی ;کنند چرا آن ;ها که در رده ;های پایین ;تر هستند باید به خود سختی بدهند و به عبارتی با وجدان کار کنند؟ این جاست که این سوال مطرح می ;شود که واقعاً وجدان کاری برای رسیدن به حماسه اقتصادی و حتی حماسه سیاسی در کدام بخش از جامعه تاثیرگذاری بیشتری دارد، مسئولان کشور یا عامه افراد جامعه؟ امینی در این باره معتقد است: وجدان کاری یک مطالبه عمومی است به میزانی که هر کارگزار، کارگر، مجری و فعالی که با کار ارتباط دارد چه در بخش خصوصی و چه دولتی باید وجدان کاری داشته باشد. وی می ;گوید: ما نباید فراموش کنیم که اگر در بخش دولتی، به عنوان سرمایه و صندوق ملی مطالبات عمومی به موضوع وجدان کاری توجه نشود عملاً به حق ;الناس بی ;توجهی شده است.

به عبارتی ممکن است رعایت نشدن وجدان کاری در بخش خصوصی به ضرر شخص خاصی باشد چرا که اگر خطایی اتفاق بیفتد بین آن شخص و کارفرما خواهد بود اما نباید فراموش کنیم که اگر در چرخه دولت که هنوز بیشترین رقم نیروی کار و ضرورت ;های کاری و اقتصاد کشور را دارد مشکلی به وجود آید ضمن آن که لطمه و خسارت آن چندین برابر می ;شود به همه مردم و بدنه کشور هم ضربه می ;خورد.

قرایی ;مقدم نیز به رابطه متقابل بین وجدان کاری در دولت و عامه مردم اعتقاد دارد و می ;گوید: اعتماد باید در سطح عمودی و افقی شکل بگیرد. منظور از عمودی، اعتمادی است که مسئولان به مردم ومردم به مسئولان دارند. همان گونه که جامعه ;شناسانی مانند فوکویاما، بنتام، کلمن و ژاکوب معتقدند تا این اعتماد ایجاد نشود توسعه و حماسه اقتصادی و اجتماعی تحقق نخواهد یافت. به اعتقاد آن ;ها مردم باید به صداقت دولت اعتقاد داشته باشند و دولت را از خودشان بدانند. تا اعتماد به وجود نیاید توسعه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در جامعه صورت نمی ;گیرد. اعتماد اصل وسرمایه اجتماعی پیونددهنده است. این جامعه ;شناس تاکید می ;کند: تا وقتی این اعتماد بین مردم و مسئولان ایجاد نشود نمی ;توانیم توقع ایجاد حماسه اقتصادی داشته باشیم.

نکو اما معتقد است: از آن جا که رفتارهای مسئولان در جامعه موجب فرهنگ ;سازی می ;شود به همین دلیل هم ابتدا مسئولان باید در کارهای خود با وجدان کاری و جدیت عمل کنند. این نماینده مجلس خاطرنشان می ;کند: معمولاً مردم عادی به مسئولان خود نگاه می ;کنند. آیا آن ;ها که صحبت از ساده ; ;زیستی و درست ;کار کردن می ;کنند خودشان عامل به آن کار هستند یا خیر؟ وی ادامه می ;دهد: بدون تردید رفتارهای مسئولان بر جامعه تاثیر می ;گذارد و موجب فرهنگ ;سازی در جامعه می ;شود. به همین دلیل هم همین مسئولان باید با رعایت وجدان کاری با جدیت عمل کنند و از موقعیتی که کسب کرده ;اند برای بزرگ ;نمایی خود استفاده نکنند تا رفتارهای آن ;ها برای مردم الگو قرار بگیرد.

;

متاسفانه بارها در گفت ;وگوهای روزمره شنیده ;ایم که«برای چه کسی باید این همه کار کنم؟ مگر چقدر حقوق به من می ;دهند که برای کار وقت بگذارم!» متاسفانه کار در ایران صرفاً برای کسب درآمد و معاش است نه تلاش برای بالا بردن بهره ;وری و کمک به پیشرفت کشور به همین دلیل هم معمولاً افراد به کارایی وظیفه ;ای که بر عهده دارند کمتر فکر می ;کنند بنابراین ارزیابی ;ها در مورد وجدان کاری در ایران امیدوارکننده نیست.

به گفته قرایی مقدم میزان اعتماد به مسئولان و وجدان کاری در جامعه ضعیف است. وی با بیان این که ریشه چنین شرایطی را باید در تاریخ جست ;وجو کرد می ;گوید: در طول تاریخ چند هزار ساله ما تمام حکومت ;های گذشته بدون آن که خدمت کنند از مردم ایران بهره ;برداری کرده ;اند. به نحوی که همچنان نتوانسته ;ایم این شرایط رابا کارهای نادرستی که هنوز هم انجام می ;شود ترمیم کنیم. وی خاطرنشان می ;کند: تا وقتی پارتی ;بازی و روابط هست و قانون رعایت نمی ;شود و الیگارشی یا همان صاحبان نفوذ در جامعه حاکم هستند و افراد بر اثرتبلیغات سیاسی و اقتصادی و رشوه ;گیری و بی ;قانونی به جایگاهی می ;رسند که صلاحیت آن را ندارند و به دنبال آن مردم در شرایط سخت قرار می ;گیرند نمی ;توان صحبت از اعتماد کرد.«نکو» نیز معتقد است وجدان کاری در جامعه ما تنزل پیدا کرده است.

وی می ;گوید: متاسفانه امروزه در محیط ;های کاری شرایطی حاکم شده که افراد با بهانه ;هایی مانند کمبود دستمزدها و مسائل این ;چنینی به کم ;کاری رو می ;آورند و وجدان کاری پایمال می ;شود. در حالی که در کشورهای پیشرفته افراد برای محیط کار خود ارزش قایل هستند. این نماینده مجلس با بیان این که باید برای توجه به وجدان کاری فرهنگ ;سازی صورت بگیرد ادامه می ;دهد: همه ما در پیشرفت و یا پسرفت جامعه در هر شرایطی سهیم هستیم و هر فردی که از خود سلب مسئولیت کند در کند کردن چرخ ;های حرکت جامعه موثر و البته مقصر است.

اما به گفته امینی میزان وجدان کاری موجود در جامعه متفاوت است. وی می ;گوید: خوشبختانه هنوز هم می ;توان در بعضی مجموعه ;ها وجدان کاری را به خوبی مشاهده کرد که این موضوع خوشحال ;کننده نیز است ولی در بخش ;هایی از نظر بی ;توجهی و بی خیالی افراد، توسعه نیافتگی و بی ;دقتی در کیفیت کار یا پاسخ ;گو نبودن ضعف ;هایی دیده می ;شود که احساس می ;کنیم برخی از مشکلات نیازمند دقت و فرهنگ ;سازی است.

;

سال ;هاست که وقتی صحبت از تلاش و پشتکار می ;شود پای ژاپنی ;ها به میان می ;آید. یکی از عوامل موثر بر موفقیت اقتصادی ژاپن، تاکید نظام تربیتی آن ;ها بر تلاش و پشتکار است.

پیشرفت ژاپن بیش از همه مدیون بالا بودن بهره ;وری کار بوده که در سایه تلاش زیاد و احساس مسئولیت حاصل شده است. برای ژاپنی ;ها کار فراتر از وسیله معاش است اما در ایران متاسفانه روحیه سخت ;کوشی در میان مردم دیده نمی ;شود. این جاست که باید به دنبال راه چاره بود.

راهکاری که قرایی مقدم به آن اشاره می ;کند حاکم شدن قانون است. وی می ;گوید: هر زمان قانون بر جامعه حاکم شود و ضوابط جای روابط را بگیرد و به گفته «ماکس و بر» انتخاب ;ها در مدیریت غیرشخصی بر اساس تخصص شود آن وقت می ;توان به تدریج زمینه ;های اعتماد را در جامعه فراهم کرد. وی تاکید می ;کند: فراموش نکنیم که وجدان کاری در طول زندگی افراد در جامعه به وجود می ;آید. وجدان کاری دلبستگی به کار، تمارض نکردن و احساس پیوستگی با جامعه است. وجدان کاری به وسیله افراد جامعه در مغز و خون ما رسوب می ;کند و تزریقی نیست بلکه به تدریج از کودکی در فرد شکل می ;گیرد. وی می ;افزاید: وقتی فرد می ;بیند دزدی وارتشا در جامعه نیست و همه راست می ;گویند وجدان شکل می ;گیرد.

وجدان ابتدا از خانواده، محل زندگی، اعتقادات و باورهای دینی و فرهنگی شکل می ;گیرد و به گفته دورکیم همبستگی ارگانیکی را در جامعه به وجود می ;آورد. وی ادامه می ;دهد: در جامعه ارگانیکی افراد خودشان را از اجزای یک بدن می ;دانند. هر دردی در جامعه ایجاد شود همه برای رفع آن بسیج می ;شوند. در این جامعه کارها از روی شوق و علاقه انجام می ;شود و دلبستگی و پیوستگی وجود دارد.

امینی نیز تصریح می ;کند: فرهنگ ;سازی کار و وجدان کاری نیازمند به کارگیری ابزارهای فرهنگ ;ساز، مدیریت ;های اقتصادی و عوامل مشوق و همچنین عوامل تنبیهی است یعنی همه این عوامل باید در نیروی کار فعال شوند تا نیروی کار با وجدان شکل بگیرد. به این ترتیب اگر سربازان نیروی کار ما، به وجدان کاری لازم برسند خود به خود حماسه اقتصادی خلق می ;کنند. وی توضیح می ;دهد: در حماسه اقتصادی لازم است ما نیازهای خودمان را مرتفع کنیم و اقتصاد مقاومتی داشته باشیم. لازم است چرخه تولیدی را ایجاد کنیم که برای آن امکان رقابت فراهم شود. لازم است تمام توجهمان را به دسترنج و نوع کار خودمان معطوف و نیاز به غیر از کار خودمان را ملغی و بی اثر کنیم تا حماسه اقتصادی را رقم بزنیم. حماسه اقتصادی با وجدان کاری، با مهارت و توجه و تمرکز و دقت بر کار می ;تواند در مقابل جنگ اقتصادی که دشمن برای ما رقم زده و تحریم و فشاری که در حوزه اقتصاد به ما وارد می ;شود پاسخ ;گو باشد.

بر این اساس به نظر می ;رسد بیشتر از هر چیزی این خود مردم هستند که باید در ایجاد روحیه سخت ;کوشی در سایه وجدان کاری جدیت داشته باشند. باید عمیقاً باور کنیم که کار مهم ;ترین عامل پیشرفت و توسعه است و آن چه موجب کندی پیشرفت کشورهای جهان سوم شده کم ;کاری، کاهلی، نداشتن احساس مسئولیت و بالاخره نبود وجدان کاری در بین مردم است.

;

;