وزارت راه و شهرسازی تا چه حد موفق بود؟

اگرچه عملکرد دولت نهم و دهم در حوزه‌های مسکن مهر و صنعتی‌سازی آن قابل تقدیر است، اما به نظر می‌رسد که تمرکز صرف بر روی اجرای این طرح عظیم، مانع از آن شد تا حوزه‌های مهم دیگری نظیر بافت‌های فرسوده، مسکن روستایی و ساخت مسکن استیجاری که در سایر کشورها به عنوان ابزاری برای کاهش این تب تند حاکم بر بازار اجاره‌بها از آن استفاده می شود، مورد بی‌مهری قرار گیرد.

مجله ساختمان: گروه انبوه سازان- فهرست برنامه‌های دفتر اقتصاد مسکن وزارت راه و شهرسازی را که بررسی می‌کنیم، برنامه‌ها و طرح‌های مهم و قابل توجهی به چشم می‌خورد. طرح جامع مسکن، برنامه‌های پنج ساله و اجرایی بخش مسکن و طرح مطالعاتی این بخش مهم اقتصادی کشور، از جمله این برنامه‌هاست. در میان این برنامه‌ها و طرح‌ها، آنچه بیش از همه مهم به نظر می‌رسد، برنامه‌های اجرایی بخش مسکن است که شامل شش حوزه اعم از مسکن مهر، مسکن اجاره‌ای، مسکن فناوری‌های نوین، انبوه‌سازی، بهسازی بافت‌های فرسوده و مسکن روستایی است.
اگرچه عملکرد دولت نهم و دهم در حوزه‌های مسکن مهر و صنعتی‌سازی آن قابل تقدیر است، اما به نظر می‌رسد که تمرکز صرف بر روی اجرای این طرح عظیم، مانع از آن شد تا حوزه‌های مهم دیگری نظیر بافت‌های فرسوده، مسکن روستایی و ساخت مسکن استیجاری که در سایر کشورها به عنوان ابزاری برای کاهش این تب تند حاکم بر بازار اجاره‌بها از آن استفاده می شود، مورد بی‌مهری قرار گیرد. در این گزارش، خبرنگار «ساختمان و پلیمر» طی گفت‌و‌گو با دست‌اندرکاران عرصه صنعت ساختمان، سعی کرده است تا از زاویه دید عمیق‌تری چالش‌های موجود در مسیر اجرای برنامه‌های بخش مسکن را بررسی کند. مشروح این گزارش را در ادامه بخوانید.

;

سایه بی مهری مسئولان بر سر بافت های فرسوده
به اعتقاد دبیر انجمن صنفی انبوه‌سازان استان تهران، رویکرد دولت نهم و دهم در احیا و بهسازی بافت‌های فرسوده، مشابه عملکرد دولت‌های قبلی بود و در مقایسه با دولت‌های پیشین، هیچ تغییری در سیاست‌های دولت فعلی درباره بافت‌های فرسوده قابل ذکر نیست. یعنی این دولت نیز به طور جدی وارد بهسازی مناطق فرسوده نشد و به دلیل اینکه تمام توانایی و پتانسیل خود را بر ساخت مسکن مهر در مناطقی خارج از بافت‌های فرسوده گذاشت، بنابراین بافت‌های فرسوده، همچنان مثل گذشته مورد بی‌مهری مسئولان قرار گرفت و حتی درخصوص روستاهای کشور که قرار بود بازسازی شوند، اقدامی صورت نگرفت. نوسازی بافت‌های فرسوده به عنوان یکی از معضلات شهرهای بزرگ دنیا و به ویژه کشورهای در حال توسعه، نیازمند اقدامات اساسی و کمک‌های دولتی است. چرا که ساکنان بافت‌‌های فرسوده توان نوسازی این مناطق را به تنهایی ندارند و سرمایه گذاران نیز به دلیل عدم توجیه اقتصادی، راغب به سرمایه گذاری در این
بخش ها ; نیستند.
علیرضا قهاری با بیان این مطلب در ادامه افزود: مسئولان دولت آتی باید توجه کنند که بهسازی این بافت‌ها صرف نظر از اهمیت کالبدی و حفظ جان ساکنان این مناطق در هنگام وقوع زلزله، برای رفع ناهنجاری‌های اجتماعی نظیر اعتیاد نیز که معمولا در این مناطق تجمع یافته و به مناطق مجاور اشاعه می یابد، از اولویت برخوردار است. پس هدف بخش دولتی یا خصوصی از سرمایه‌گذاری در این مناطق نباید صرفا انتفاع یا تحقق اهداف اقتصادی باشد و سود اقتصادی باید در انتها مورد توجه قرار گیرد.
وی مسکن مهر را طرح موثری در بهبود زندگی اجتماعی و خانه‌دار شدن جوانان و ترغیب آنها برای ازدواج دانست و گفت: علی رغم آثار مثبت مسکن مهر، به نظر می‌رسد که تمرکز دولت صرفا روی این طرح موجب غفلت از احیای بافت‌های فرسوده شد.

فرار از معضلات بافت‌های فرسوده
از طرفی به نظر می‌رسد که بی‌توجهی مسئولان به توصیه بسیاری از کارشناسان و متخصصان مبنی بر ساخت واحدهای مسکونی مهر در مناطق فرسوده، به جای مناطق دور از شهرها، دلیل دیگری برای فرار مسئولان از معضلات و مشکلات بافت‌های فرسوده و دوری از رویارویی با ساکنان این بافت‌ها است. ; قهاری با تایید این مطلب معتقد است: به دلیل وجود بسیاری از امکانات شهری در بافت‌های فرسوده، با اجرای مسکن مهر در این مناطق هزینه‌های ناشی از تامین زیرساخت‌ها و امکانات شهری در مناطق خارج از شهرها به شدت کاهش می‌یافت. به گفته رئیس انجمن مفاخر معماری ایران، بازسازی و بهسازی مناطق فرسوده با راهکارهایی مشابه راهکارهای مسکن مهر امکان-پذیر نیست و نیازمند صرف زمان و برنامه‌ریزی بیشتری است. از این رو نباید تصور شود که اگر ساخت حجم عظیمی از واحدهای مسکن مهر در طول دو سال ممکن است، درخصوص بافت‌های فرسوده هم باید این مسئله صدق کند. وی افزود: بازسازی بافت‌های فرسوده نیازمند مشوق‌هایی غیر از ساخت و ساز در زمین‌های بایر است و بهتر است که دولت برای سرعت بخشیدن به آن، مناطق جدید اداری و مکان های فرهنگی و اقتصادی را در این بافت‌ها احداث کند.

انبوه‌سازی کمرنگ بود
بر اساس این گزارش، اگرچه انبوه‌سازی نیز به عنوان یکی دیگر از برنامه‌های اجرایی بخش مسکن، در ساخت واحدهای مسکونی مهر مورد توجه جدی مسئولان وزارت راه ‌وشهرسازی قرار گرفت، اما برخی از انبوه‌سازان معتقدند که توجه دولت فعلی بیش از آنکه بر انبوه‌سازی متمرکز باشد، بر ساخت مسکن مهر متمرکز شد و در ساخت و سازهای شهری، انبوه‌سازی کمرنگ بود. به بیان دیگر، در خارج از مسکن مهر، انبوه‌سازی معنای واقعی خود را پیدا نکرد.
به گفته نایب رئیس سابق انجمن صنفی انبوه‌سازان استان چهارمحال بختیاری، اگرچه رویکرد انبوه‌سازان در اجرای مسکن مهر به ویژه در چهارساله دوم و پس از حذف تعاونی‌های مسکن بسیار رضایت بخش و قابل دفاع است، اما در طول این هشت سال، کم‌توجهی دولت به ساخت و سازهای شهری منجر به این شد که در حاشیه شهرها با ساخت و سازهای بسیار و در سطح شهرها با کمبود مسکن مواجه شویم. از این رو به واسطه کمبود مسکن شهری و افزایش تقاضا، چنین رویکردی منجر به افزایش شدید قیمت آپارتمان‌های کوچک واقع در سطح شهرها شد.
همچنین با توجه به ریسک بالای سرمایه‌گذاری در کشور و ضرورت ارائه تسهیلات ساخت مسکن، توقف چند ساله ارائه تسهیلات مسکن مهر و اختصاص این وام تنها به افراد واجد شرایط، منجر به تشدید این وضعیت و توقف انبوه‌سازی در سطح شهرها شد. ; ;
علی حیدری با بیان مطالب فوق تاکید کرد: دولت جدید ضمن ادامه ساخت مسکن مهر برای اقشار کم درآمد، باید انبوه‌سازی در سطح شهرها را هم رونق بخشد تا افرادی که تمایل به سکونت در خارج از شهرها ندارند، از این مناطق استفاده کنند. برای این منظور ساخت مسکن در بافت‌های فرسوده شهری بهترین راهکار است و انبوه‌سازان برای مشارکت در این زمینه باید ترغیب شوند.

مسکن استیجاری هم اجرایی نشد
این انبوه‌ساز همچنین با انتقاد از عملکرد دولت نهم و دهم در بی‌توجهی به ساخت مسکن استیجاری به عنوان یکی دیگر از برنامه‌های اجرایی بخش مسکن خاطرنشان کرد: ممکن است کسی حتی پول خرید مسکن مهر را نداشته باشد، اما پول اجاره‌نشینی به قیمت مناسب را داشته باشد. ; به گفته حیدری دولت باید با توجه به ظرفیت سرمایه انبوه‌سازان و متقاضیان مسکن، ساخت و ساز در تمامی زمینه‌ها اعم از مسکن مهر ملکی، مسکن اجاره‌ای، مسکن مهر مشارکتی و مسکن اجاره به شرط تملیک را مد نظر قرار دهد تا هرچه سریعتر به هدف خود یعنی صاحبخانه شدن تمامی اقشار جامعه دست یابد.

;

;

;

;