کاشان؛ شهري با قدمت ۷ هزار سال

کاشان يکي از مهم ;ترين شهرهاي استان اصفهان است که در ارتفاع هزارو ۶۰۰ متري از سطح دريا، ۲۴۰ کيلومتري جنوب تهران و ۲۲۰ کيلومتري شمال اصفهان واقع شده است و از طريق بزرگراه و راه آهن با تهران و اصفهان در ارتباط است. هواي کاشان در زمستان ;ها نسبتاً سرد و در تابستان ;ها خيلي گرم و خشک است. بنابراين بهار و پاييز زمان بهتري براي سفر به اين شهر خواهد بود. تعطيلات نوروز و هواي فرحبخش بهاري زمان مناسبي براي سفر به کاشان است. کاشان افزون بر فرش ;هاي مشهور و زبانزد جهانيان، ابريشم و کاشي معروفي هم دارد. اين شهر بزرگ و زيبا در جاده کاشان- قم و در حاشيه غربي کوير قرار گرفته است و از ديرباز به خاطر منسوجات چرمي، سراميک، ظروف مسي، گلاب و باغ ;هاي پرگل قمصر زبانزد بوده است. اين شهر با سابقه ۷۰۰۰ ساله ;اش از مهم ;ترين مراکز باستان ;شناسي محسوب مي ;شود و هر ساله تعداد زيادي از گردشگران را به سوي خود جلب مي ;کند به طوري که بر اساس آمار، نوروز امسال سه ميليون و ۲۴۶ هزارو ۹۵۴ نفر گردشگر و مسافر نوروزي از کاشان ديدن کردند. تپه ;هاي سيلک واقع در ۲ کيلومتري جنوب غربي کاشان يکي از کهن ;ترين مراکز استقرار بشر در فلات مرکزي ايران به شمار مي ;آيد. حدود هفت هزار سال پيش مردم سيلک پايه و اساس تمدني را بنيان نهادند که نشانه ;هايي از اين پيشرفت و ترقي را مي ;توان در آثار سفالين و اشياي مسي و مفرغي به دست آمده از اين تپه ;ها مشاهده کرد. با آغاز قرن پنجم و روي کار آمدن حکومت سلجوقيان، کاشان اهميت و اعتبار روزافزوني يافت و در اين زمان مردان بزرگ و نام ;آوري از اين شهر به خدمت حکومت درآمدند و به مدارج عالي رسيدند. با روي کار آمدن حکومت صفوي در قرن دهم هجري، اهالي کاشان، شيعياني مومن بودند و از حکومت آنان استقبال کردند. ده ;ها اثر تاريخي در شهر و حومه آن و ظهور ده ;ها عالم و فقيه کاشاني در اين دوره همگي نشانگر عصر طلايي کاشان در اين دوره مي ;باشند.

اهميت کاشان در اين دوره به حدي است که سفرنامه ;نويسان از اين شهر به عنوان پايتخت مذهبي ايران ياد کرده اند. بازار کاشان در اين دوره نيز رونق و گسترش يافت، شاه عباس در وسط بازار، چهار سوق تازه ;اي به نام قيصريه مشتمل بر دکان ;ها و کاروانسراهاي مجلل بنا نهاد، ده ;ها بقعه متبرکه بازسازي و نوسازي گرديد و کاروانسراها و مساجد باشکوهي ساخته شد. يکي از ارزنده ;ترين و مجلل ;ترين بناهاي اين دوران باغ فين است که در ۵ کيلومتري جنوب کاشان قرار دارد.

اين مسجد با گنبدي آجري و ايواني مرتفع، قديمي ;ترين بناي به جا مانده از دوران سلجوقي مي ;باشد (و به مسجد جمعه نيز مشهور است) گفته مي ;شود که قبل از گرايش مردم به اسلام، از بناي اوليه به عنوان آتشکده استفاده مي ;شده است. ساختمان مسجد در خيابان بابا افضل واقع شده است.

يکي از جالب ;ترين بناهاي داخلي بازار مي ;باشد که توسط فرخ خان غفاري(امين ;الدوله) ساخته شد و معماري آن توسط استاد علي مريم صورت گرفت.

يکي از نمونه ;هاي برجسته بناهاي بازار کاشان مجموعه تيمچه و سراي بخشي است که در دوره قاجار بنا شده و باني آن حاج حسين بخشي بوده است. طرح آن مجموعه ;اي از فضاهاي باز و بسته و شامل تيمچه و سرا و يک هشتي به شکل تيمچه ;اي کوچک است که آن دو را به يکديگر و به بازار مرتبط مي ;کند. قسمت مرکزي طاقي بزرگ و بلند و سه بخشي با روزني دوازده گوش دارد. در گوشه شمال غربي تيمچه، راهرويي قرار دارد که آن را مستقيماً به راسته بازار مرتبط مي ;کند. سرا دو طبقه دارد و صحن آن يک طبقه پايين ;تر از تراز کف تيمچه است. اين تيمچه و سرا از شاهکارهاي معماري کاشان به شمار مي ;روند.

اين مدرسه در اوايل قرن ۱۹ و به دستور فتحعلي ;شاه قاجار طي ۹ سال ساخته شد. بناي مدرسه در مجاورت بازار زرگرها واقع شده و قبلاً براي اسکان طلاب استفاده مي ;شده است.

اين بقعه متعلق به دوران قاجار است. بنيانگذار اين عمارت يعني خاله بگم نيز در اين بقعه مدفون است. بر درب ورودي اين بنا کتيبه ;اي قرار دارد که روي آن نام شاهزاده ابراهيم ;بن ;سلطان حک شده است.

اين خانه در خيابان علوي (قلعه ;جلالي) واقع شده و معماري آن در سال هزارو ۲۹۸ توسط استاد علي مريم صورت گرفته است.

اين مسجد که يکي از زيباترين و مشهورترين مساجد تاريخي ايران به شمار مي ;رود در دوره قاجاريه و در حدود سال هزارو ۲۵۰ هجري قمري توسط حاج محمد تقي خانبان براي برپايي نماز جماعت و محل تدريس دامادش ملا مهدي نراقي ملقب به آقابزرگ ساخته شده است. سر در زيباي مسجد با کاشي و مقرنس تزئين شده است و پس از آن هشتي مسجد قرار دارد که با نمايي باز به مهتابي، ايوان اصلي و گنبد آجري بزرگ منتهي مي ;شود. سبک خاص معماري مسجد، عظمت و شکوه فضاها همراه با تزئينات زيباي آجري و کاشي ;کاري، اين مسجد را به يکي از مهم ;ترين و ارزشمندترين بناهاي معماري اسلامي ايران تبديل کرده است.

متعلق به تاجري است که در قرن ۱۹ مي ;زيست. نقاشي ;هاي داخلي اين بناي باشکوه از شاهکارهاي نقاش معروف ايراني کمال ;الملک است. شهرت اين خانه به دليل بادگيرهاي آن است و برج ;هايي که در هواي داغ مناطق بياباني به پايين نگهداشتن دما کمک مي ;کند.

اين خانه قديمي توسط تاجر مشهوري به نام حاج سيد جعفر نطنزي ساخته شد، وي واردکننده کالا از بروجرد به کاشان بوده است.

يکي از کهن ;ترين و مهم ;ترين مراکز استقرار بشر در فلات مرکزي ايران است. آثار تاريخي به دست آمده از محوطه باستاني سيلک يادآور خاطره بيش از ۵ هزار سال زندگي و تمدن در اين منطقه است. بررسي آثار به دست آمده از کاوش ;هاي اخير در تپه شمالي سيلک، قدمت لايه ;هاي اوليه تمدن سيلک را به بيش از ۸ هزار سال قبل مرتبط نموده است. محوطه باستاني سيلک در محدوده شهر فعلي کاشان قرار دارد و مشتمل بر دو تپه شمالي و جنوبي با فاصله ۶۰۰ متر از يکديگر و گورستان ;هايي در مجاور آن است. کاوش ;هاي متعدد در سيلک شش دوره فرهنگي اصلي را براي سيلک مشخص کرده است.

دوره ;هاي اول و دوم: تامين نيازهاي زندگي از طريق شکار و کشاورزي، ساخت سرپناه از گل و ني، تدفين مردگان در خانه و استفاده از ظروف سفالي دستي پخته شده در کوره ;هاي ابتدايي از مشخصات اين دو دوره است.

دوره سوم: استفاده از چرخ سفالگري، ذوب مس و استحصال نقره از سنگ معدن و ساخت اشياي زينتي و زيورآلات از آن به همراه استفاده از مهره ;هاي مسطح در امر تجارت از مشخصات اين دوره است.

دوره چهارم: دوره آغاز شهرنشيني است. سازه زيگوراتي شکل در تپه جنوبي را منسوب به اين دوره مي ;دانند. دوره پنجم: دوره ظروف خاکستري رنگ و ورود اقوام مهاجر به سيلک است. دوره ششم: ظروف سفالي لوله ;دار و بعضاً با اشکال حيواني مربوط به اين دوره مي ;باشند.

اين باغ با سروهاي بلند و باشکوه و جوي ;هايي با فواره ;هاي کوچک که در همه جاي باغ گسترده ;اند همراه با عمارت ;ها و کوشک ;هاي تاريخي زيبا و متعدد، نگيني درخشان و شگفت ;انگيز در شهر نسبتاً گرم و خشک کاشان است. باغ فين در حدود ۲۳ هزار متر مربع مساحت دارد و فضاي سبز درون باغ با خيابان کشي و مسير جوي ;هاي آب به چهاربخش(چهارباغ) تقسيم شده است. درختان بلند و سر به فلک کشيده سرو با عمري چند صدساله و سيستم آبرساني دقيق و منحصر به فرد و نحوه تنظيم فوران فواره ;ها از جمله ويژگي ;هاي بارز و مهم اين باغ به شمار مي ;روند. در مرکز باغ کوشک بزرگ مياني که از بناهاي اوليه باغ است قرار دارد و در مرکز آن حوضي است که آب از درون آن مي ;جوشد و از طريق جوي ;ها به ساير نقاط باغ منتقل مي ;شود. در دو طرف اين کوشک و بر روي محور مياني اصلي باغ دو حوض وسيع ساخته شده است. خلوت کريم ;خاني که ساختماني است مسکوني در دوره زنديه و کوشک جنوبي باغ در دوره قاجار به دستور فتحعليشاه احداث شدند. تالار شاه ;نشين و حوض شاه ;نشين پيش روي آن که آب از سوراخ ;هاي کف آن به بالا فوران مي ;کند و به حوض جوش معروف شده است از بناهاي ديگر اين باغ هستند. اين باغ در طول تاريخ ميزبان وقايع مهمي همچون تاجگذاري شاه اسماعيل اول و شاه عباس دوم صفوي و قتل تاسف بار اميرکبير در حمام باغ به دستور ناصرالدين شاه بوده است.

;

;