با حوادث ساختمانی ریشه ای برخورد شود

طی روزهای اخیر چند خبر درباره ریزش ساختمان در نقاط مختلف تهران منتشر شده است. این خبرها و این نوع حوادث در کشور ما یا سایر کشورها، چیز جدیدی نیست هر چند در میزان و تعداد حوادث تفاوت وجود دارد که بسته به رعایت برخی از متغیرها در ساخت و ساز، از تعداد آنها کاسته یا بر میزان شان افزوده می شود!

*فریدون گائینی

اگر اخبار ماه ها یا سال های گذشته را بررسی نمائید، خواهید دید این حوادث همیشه بوده و احتمالا از این به بعد هم خواهد بود. فقط در سال 90، 393 مورد ریزش ساختمان گزارش شده یا تعداد این موارد در سال 89، 198 فقره بوده است. بنابراین خیلی نباید انتظار داشت در یک روند دفعی و به صورت ناگهانی برنامه ای تدارک دیده شود و حوادثی از این قبل، کاهش یابد.

مهمترین موضوع در این میان توجه به ریشه های حوادث مورد نظر است. به عنوان نمونه وقتی یک حادثه رانندگی رخ می دهد، از منظر علمی نمی توان، سرعت، جاده یا هر عامل دیگر را به صورت منفرد به صورت صد در صد موثر دانست هر چند ممکن است نقش یکی از آنها بیشتر باشد! در حوادثی مانند ریزش ساختمان ها هم این موضوع صادق است و تنها یک موضوع نیست که باعث این حوادث شده است.

مطابق تحقیقات و بررسی هائی همکاران من در انجمن صنفی شرکت های کنترل کیفیت ساختمان ایران، چهار عامل را می توان برکیفیت ساخت و ساز موثر دانست. مصالح ساختمانی، طراحی و محاسبات، نیروی انسانی و تجهیزات.

هر جا حادثه یا رخدادی پیش می آید که در آن ساختمانی تخریب می شود، اگر عامل، عاملی بیرونی و تعمدی نباشد، به یقین یکی از این عوامل یا همه آنها در حادثه نقش داشته است که می توان با توجه پیشینه ساخت و ساز آن بنا،(در صورت موجود بودن اطلاعات حین ساخت) میزان دخالت هر عامل را تعیین کرد.

مصالح ساختمانی نقش بسیار زیادی در کیفیت ساخت و ساز دارد. به هر میزان که بتوان از مصالح مرغوب تر در ساخت بناها استفاده کرد، کیفیت بنا نیز افزایش می یابد. طراحی و محاسبات مربوط به سازه ها نیز بسیار با اهمیت است. یکی از مواردی که ممکن است عامل طراحی را در کاهش کیفیت و مقاومت بنا موثرنماید، بی توجهی به پارامترهائی مانند خواص ; مکانیکی خاک و ویژگی های زمین پروژه است که اگر به آن توجه نداشته باشیم ممکن است طراحی مطابق با خواص مذکور نباشد. زمین شنی یا زمینی که روی سفره آب های زیر زمینی باشد، طراحی و محاسبات مربوط به خود را می طلبد! نیروی انسانی نیز اهمیتش قابل توجه است. در یک پروژه ساختمانی، نیروهای فنی ; و تخصصی، مهندس، تکنسین، کارگر ماهر، نیمه ماهر و ساده هر کدام باید در جای خود استفاده شود. اگر میزان مهارت و تخصص یک کارگر مطابق نیاز کاری که به او سپرده می شود، نباشد کیفیت ساخت و ساز، مخدوش خواهد شد. تجهیزات هم عامل موثر دیگر در ساخت وساز بوده که تاثیراتش در این حوزه، غیر قابل انکار است. در بسیاری از ساخت و سازها ممکن است کیفیت پائین ساخت به دلیل به کارنبردن تجهیزات مناسب باشد! ; ;

به هر روی، این چهار عامل در کیفیت تمامی ساخت و سازها موثر است و اگر قرار باشد عامل کیفیت در ساخت و ساز را مورد توجه قرار دهیم، باید روندی اتخاذ نمائیم تا بتوان سیتم کنترل کیفیت درباره هرکدام از این پارامترها را اجرا نمائیم، وجود چک لیست ها، ناظرین متخصص، ابزارهای کنترل کیفی، کنترل های مخرب و غیر مخرب باید مورد توجه قرار گیرد و قبل از همه باید نیروی انسانی آموزش به روز و مطابق نیازهای جامعه فنی ما ببیند.

این نکته نیز قابل توجه است نباید تصور نمائیم اگر دستگاه ناظر انتخاب کنیم یا فردی به عنوان ناظر بر ساختمان ها نظارت کند، کار تمام است و کنترل کیفیت برقرار می شود. این موضوعات کاملا از یکدیگر مجزا هستند. رسیدن به کیفیت در ساختمان سازی، امری زمان بر است و مسوولان باید برنامه هائی تدوین نمایند تا با اجرای آن، هم زمان با آموزش و فرهنگ سازی، از ارزان سازی و گران فروشی، (که موجب تعدیل(عدول از کیفیت) هزینه ها می شود تا محل معیشت برخی از سازندگان که این شیوه ساخت و ساز را اجرا می کنند باشد) که کیفیت را به مخاطره انداخته، پیشگیری شود و به همان نسبت که این برنامه ها پیش می رود، حوادث ساختمانی نیز کاهش یابد! ;

*دبیر انجمن صنفی شرکت های کنترل کیفیت ساختمان ایران ; ; ; ; ;