منصور بهادری رئیس نظام مهندسی ساختمان استان ایلام

ابتدا باید درمورد عنوان یادداشت توضیحی داده شود: ” مقابله با بلایای طبیعی و زلزله”. در این عنوان دو نکته مهم و اساسی وجود دارد. لفظ بلا: ما به چه پدیده ای بلا می گوئیم؟ بلا پدیده ای است پیش بینی ناپذیر که وقوع و حدوث آن از کنترل انسان خارج است، انسان در مقابل آن چاره ای جز تمکین ندارد و نمی تواند با علم و دانش خود آن را کاملا به احاطه خود درآورد.

اما در این عبارت زلزله از بلایا به صورت جدا آورده شده است و این کار به صورت هدفمند انجام گرفته است. زلزله بلا نیست! هرچند که پیش بینی آن به صورت قطعی برای انسان میسر نیست اما با مجموعه اقدامات و فعالیت ها می توان آن را کاملا کنترل کرد و بدون تلفات جانی و مالی از آن عبور کرد. موضوعی که سال هاست در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته دنیا به سادگی حل شده است متاسفانه موضوع کشور ایران است. الان در کشورهای پیشرفته مسئله مورد توجه مباحث زیست محیطی و حفظ طبیعت و منابع کره زمین است و متاسفانه در کشور ما هنوز هم زلزله عزیزانمان را از ما می گیرد. هفت شهر عشق را عطار گشت/ ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم.

در کشور ژاپن زلزله سال هاست به پدیده ای روتین در زندگی مردم تبدیل شده است و در کشور ما حتی ترس و توهم از زلزله نیز قربانی می گیرد. حتما شما نیز این خبر را شنیده اید که در یکی از روستاهای گرگان هفت نفر به علت ترس و توهم زلزله در حین فرار کشته شده اند که این موضوع جای تاسف و تدبر دارد.

با زلزله می توان به دو شیوه برخورد کرد. یکی روشی که در کشور ما مرسوم است که با توجه به پیشینه غنی ادبیات و شعر و نثرمان، همیشه یک متن زیبای ادبی در ابراز همدردی با بازماندگان و قول بازسازی سریع خرابی ها و برخورد با مسببین و سازندگان خانه های فاقد استحکام تنظیم گردد که پس از وقوع زلزله قرائت می شود که تجربه های متعدد تلخ کشورمان نشان می دهد که بعد از گذشت مدتی هیچ اقدام عملی و مفیدی انجام نمی گیرد و همه چیز فراموش می شود. روش دوم که در تمام کشورهای پیشرفته و توسعه یافته دنیا وجود دارد پذیرفتن زلزله به عنوان یک رخداد طبیعی و کنار آمدن با آن است.آنها به دور از لفاظی های مرسوم روش های ساخت و ساز خود را تغییر داده اند.

نتیجه اش هم این می شود که زلزله بالای 7 ریشتر در کشورهایی مثل ژاپن رخ می دهد ولی بدون تلفات جانی و مالی. در کشورهای مورد بحث من سال هاست که زلزله جزئی از زندگی آن ها شده است. آنها با زلزله زندگی می کنند و ما زندگی خود را با زلزله نابود می کنیم.

هدف بنده نیز دوری از لفاظی ها و تعارفات معمول و ارائه راهکارهای اجرایی و عملی است. ایمن سازی ساخت و سازهایمان در مقابل زلزله در ابتدا نیازمند دقیق شدن در مجموعه عواملی است که دست به دست هم در مقاوم سازی در مقابل زلزله موثر می باشد.

;6 عامل ; در این میان دخیل هستند: 1-قوانین و آئین نامه های اجرایی، 2-وزارت خانه های مرتبط مانند کار و امور اجتماعی و سازمان استاندارد و سازمان فنی و حرفه ای، 3-کارفرما، 4-مصالح ساخت و اکیپ های اجرا، 5-مهندسان ذیربط و 6-بهره بردار .

1-قوانین و آئین نامه های اجرایی :در تاریخ 3 اردیبهشت 1384 مجمع تشخیص مصلحت نظام طی ابلاغیه ای تحت عنوان ” سوانح طبیعی وحوادث غیرمترقبه ” سياستهاي كلي پيشگيري و كاهش خطرات ناشي از سوانح طبيعي و حوادث غيرمترقبه را در 9 بند ابلاغ کرد که در بند 6 قسمت 2 آمده است : بهبود مديريت و نظارت بر ساخت‌وساز با به كارگيري نيروهاي متخصص و تربيت نيروي كار ماهر در كليه سطوح و تقويت نظام مهندسي و تشكلهاي فني و حرفه‌اي و استفاده از تجربه‌هاي موفق كشورهاي پيشرفته زلزله‌خيز.

در ادامه و در بند سوم آن آمده است: ممنوعيت و جلوگيري از ساخت‌وسازهاي غيرفني و ناامن در برابر زلزله و الزامي كردن بيمه و استفاده از كليه استانداردها و مقررات مربوط به طرح و اجرا

علیرغم صراحت این ابلاغیه، متاسفانه الزام و قانونی برای اجرایی کردن آن مصوب نشده است و اندک قوانین موجود هم به درستی رعایت نمی گردد و تا زمانیکه قانون واضح و صریحی در این مورد وضع نگردد نمی توان در مقابل زلزله ایمن سازی کرد.

2- وزارت خانه های مرتبط مانند کار و امور اجتماعی و سازمان فنی و حرفه ای: سازمان فنی و حرفه ای باید در زمینه تربیت نیروی اجرایی ماهر که بتواند اصول مقاوم سازی در برابر زلزله را به درستی اجرا کند به طور جدی کوشا باشد. نقش و اهمیت اکیپ اجرایی آموزش دیده و باسواد بر کسی پوشیده نیست. متاسفانه این اکیپ ها با بی اطلاعی از جزئیات و دتایل های فنی هم چنان به صورت سنتی ساختمان هایمان را می سازند که در عمل ناکارآمدی خود را بارها نشان داده اند.

وزارت کار و امور اجتماعی باید این اکیپ ها را سازماندهی کند که هر اکیپ به صورت شناسنامه دار در امر ساخت و ساز فعالیت کند. این موجب دو حسن بزرگ است. در مرحله اول اگر این اکیپ ها ساماندهی شده باشند و قصوری در کارشان بعد از بهره برداری مشاهده گردد، می توانند به راحتی پیگیری و بازخواست شوند که این امر باعث ایجاد تعهد در حسن انجام کارشان می گردد، و در مرحله دوم سوابق کاری واقعی این اکیپ ها در صورت ساماندهی قابل استعلام می باشد که در صورت ناکارآمدی در سابقه شان از به کارگیری مجدد آنها ممانعت به عمل آید که آزموده را دگربار آزمودن خطاست.

3-کارفرما: این فرهنگ غلط که هر سرمایه داری می تواند شخصا دست به ساخت و ساز بزند را باید از میان برداشت. همانگونه که بنده و شما در صورت برخورداری مالی حق طبابت یا خلبانی را نداریم و باید برای انجام آنها به اهل فن آن رجوع کنیم باید در زمینه ساخت و ساز نیز این حساسیت را به خرج داده و اجازه ندهیم که سرمایه گذار خود شخصا ساخت و ساز کند. چراکه برای او اهمیت ایمن سازی و اصول و روش های آن تبیین نشده است و او صرفا هزینه کم تر و سود بیش تر را مدنظر قرار می دهد.

4-مصالح ساخت و اکیپ های اجرا: در زلزله هر چه قدر جرم و سختی ساختمان بیش تر باشد در برابر زلزله آسیب پذیر تر است. مصالح سنتی و سنگینی چون آجر سفال و انواع مصالح مختلف که در نما به کار می رود از عوامل مهم ایجاد آوار در زلزله می باشد. ما همانگونه که مدام وسایل ارتباطی اطراف مان مانند گوشی تلفن همراه را به علت قدیمی شدن و ناکارآمدی مدام به روز می کنیم نیاز داریم که مصالح و روش های ساخت و ساز خود را نیز با دنیا هماهنگ و به روز کنیم. استفاده از ساخت و سازهای سبک، سیستم های drywallو مهار میان قاب ها به سازه از جمله این اقدامات است.

5-مهندسان ذیربط: قطعا مهندسان دخیل در امر ساخت و ساز نقش مهمی ایفا می کنند و باید با آموزش صحیح و مداوم آنها، پل ارتباطی باشند مابین اصول و دانش مقابله با زلزله و اجرای آن اصول در حین اجرا.

6-بهره بردار: بعد از پایان ساخت و سازی که مطابق اصول ایمن سازی انجام گرفته است باید بهره بردار نیز در نگهداری و استفاده ایمن از ساختمان آموزش ببیند. در مواقع بروز زلزله راه های فرار را به سهولت پیدا و از آن استفاده کند، از نقاط حادثه خیز ساختمان دوری کند و در نقاط امن آن مستقر گردد.

من مایلم به بحث ابتدایی خودم برگردم: بلا؛ این تیرآهن ها و آجرهای سفالی غیراستانداردی که ما از آن استفاده می کنیم بلای جان ماست. استفاده از روش های اجرایی سنتی و اکیپ های ناکارآمد بلاست. ما به ; دست خود و با صرف هزینه ای که یک عمر برای آن تلاش کرده ایم برای خود بلا می سازیم.

;