مرور ۲۶۶ روز نوسان بازار ملک
قیمت مسکن در تهران؛ افت ۲۳درصدی در جنگ و جهش ۵۵درصدی پس از آتشبس

- متوسط قیمت پیشنهادی مسکن تهران در ۴۰ روز جنگ ۲۳ درصد کاهش یافت.
- قیمت پیشنهادی در حدود دو ماه پس از آتشبس و تا تفاهم ۵۵ درصد رشد کرد.
- در پنج ماه پس از تفاهم، قیمت پیشنهادی مسکن تهران ۳۸ درصد افزایش یافت.
- در هفته منتهی به نشست شنژن، متوسط قیمت هر مترمربع آپارتمان در تهران ۲۸۷ میلیون تومان بود و رشد هفتگی به ۲.۸ درصد رسید.
بازار مسکن تهران در فاصله ۹ اسفند سال گذشته تا اواخر آبان امسال، همزمان با تحولات جنگی و سیاسی، افتوخیزهای شدیدی را تجربه کرد. به گزارش صما، متوسط قیمت پیشنهادی آپارتمان در ۴۰ روز جنگ ۲۳ درصد کاهش یافت، اما در حدود دو ماه پس از آتشبس و در مسیر دستیابی به تفاهم، ۵۵ درصد رشد کرد. این روند، تصویری از واکنش بازار به احتمال ازسرگیری درگیریها و تغییر مسیر مذاکرات ارائه میدهد.
برداشت اولیه، با تکیه بر تجربه تنشهای نظامی در کشورهای مختلف و جنگ تحمیلی هشتساله، این بود که حمله هوایی میتواند بازار ملک را برای مدتی در وضعیت کاهش قیمت یا توقف رشد و رکود سرمایهگذاری قرار دهد. اما در طول جنگ ۴۰روزه و پس از آن، هم قیمتها و هم رفتار خریداران نوسان شدیدی داشت. شکل متفاوت درگیریها، از جمله محاصره دریایی، و شرایط خاص اقتصاد ایران و تصمیمات مرتبط با بازارهای دارایی، از عواملی هستند که میتوانند این الگوی متفاوت را توضیح دهند. بررسی روند روزانه بازار در فاصله اسفند پارسال تا اواخر آبان امسال، مبنای این ارزیابی است.
افت ۲۳درصدی قیمت در ۴۰ روز جنگ
از ۹ اسفند سال گذشته تا ۱۹ فروردین امسال، همزمان با آغاز جنگ ۴۰روزه و برقراری آتشبس، متوسط قیمت پیشنهادی آپارتمان در تهران ۲۳ درصد کاهش یافت. این تجربه میتواند معیاری برای سنجش واکنش بازار به حملات احتمالی مشابه باشد؛ بهویژه اگر تصمیمات داخلی، مانند قطع اینترنت و توقف فعالیت بورس، تکرار شود.
این افت دو علت اصلی داشت. نخست، تعطیلی یا اختلال در سامانههای موردنیاز برای نقلوانتقال ملک، در پی توقف فعالیت بسیاری از ادارهها، کسبوکارها و واحدهای صنفی بود. در نتیجه، حتی فروشندگان اضطراری و خریداران قطعی نیز در بسیاری از روزهای جنگ امکان انجام معامله نداشتند. علت دوم، به تعبیر دکتر محمدرضا فرزانگان، اقتصاددان، «مکث داوطلبانه» تقاضا بود؛ یعنی افراد در فضای نااطمینانی جنگ از تصمیمهای بزرگ اقتصادی پرهیز کردند.
در نتیجه، رکود قبلی معاملات عمیقتر شد و با توجه به اینکه بخش مهمی از رکود به نبود تقاضای سرمایهای مربوط بود، قیمتها نیز کاهش یافتند. بر مبنای این الگو، ازسرگیری حملات در شرایطی مشابه میتواند افزایش قیمت اسمی را متوقف کند و روند رشد را به سمت کاهش ببرد.
جنگ در ۱۹ فروردین با اعلام آتشبس بهطور موقت پایان یافت. همزمان، تلاشهای پاکستان برای رساندن دو طرف به توافق نهایی، از شدت نگرانی درباره نقض قریبالوقوع آتشبس کاست. این دوره، از آتشبس تا اعلام تفاهم ایران و آمریکا در ۲۵ خرداد و امضای الکترونیکی تفاهمنامه چهار روز بعد، فضایی برزخی در بازار ایجاد کرد.
در این دوره، برخی سرمایهگذاران حضور در بازار ملک را کمریسکتر از بازارهای موازی میدیدند؛ زیرا احتمال پایان قطعی تنشها میتوانست قیمت داراییهایی مانند دلار و سکه را کاهش دهد. در نتیجه، تقاضای خرید ملک طی حدود دو ماه افزایش محسوسی یافت. تعطیلی بازار سرمایه تا ۲۹ اردیبهشت نیز به رشد تقاضای سرمایهای مسکن کمک کرد.
شروع محاصره دریایی از اواخر فروردین نیز، با کاهش فعالیتهای تجاری و تقاضای ارزی، بر مبادلات و قیمت دلار اثر کاهشی گذاشت و تقاضا برای ملک را تقویت کرد. مجموع این عوامل، در فاصله آتشبس تا تفاهم، با افزایش تقاضا و معاملات خرید همراه شد و قیمت پیشنهادی مسکن را ۵۵ درصد بالا برد. در سالهای پیش نیز، هنگام آغاز مذاکرات برجامی و حرکت به سوی توافق، خروج سرمایه از بازارهای موازی و ورود آن به مسکن، گاه رشد قیمت ملک را از دیگر بازارها بیشتر کرده بود. برای مقایسه، میانگین قیمت پیشنهادی مسکن تهران در کل سال ۱۴۰۴، ۵۰ درصد افزایش یافت.
رشد قیمت در دوره «غروب تفاهم»
تفاهم الکترونیکی ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ و حرکت به سوی توافق نهایی یا صلح، در روزهای پایانی خرداد امضا شد؛ اما پیشرفت مذاکرات فنی با موانعی روبهرو شد. اختلافنظر طرف آمریکایی در مذاکرات، شروط ایران و ادامه حملات پراکنده به جنوب، نااطمینانی و ریسک سیاسی را افزایش داد.
در تیر و مرداد، سرمایهگذاران برای حفظ ارزش دارایی در برابر تورم بیشتر به بازارهای موازی مسکن روی آوردند. در شهریور و مهر، بخشی از رفتوآمد سرمایه به بازار ملک به جاماندگی بازدهی مسکن از رشد قیمتها مربوط بود. در روزهای گذشته از آبان نیز مجموعهای از تحولات، از جمله اعلام نتایج انتخابات اسرائیل و آمریکا، نامه ونس، معاون ترامپ، به دبیر شورای عالی امنیت ملی و نزدیکشدن نشست سهجانبه آمریکا، روسیه و چین در شنژن، نوسان قیمتهای پیشنهادی را تشدید کرد.
از آنجا که این تحولات سیاسی همجهت نبودند، فروشندگان در مقاطعی قیمتهای پیشنهادی را افزایش یا کاهش دادند. با این حال، فاصله چندماهه قیمت مسکن از قیمت دلار همچنان بر معاملات خرید آپارتمان در تهران اثر داشت. در پنج ماه پس از تفاهم، پیشرفت چشمگیری در مسیر توافق نهایی حاصل نشد؛ دورهای که از نگاه فعالان بازار میتوان آن را «غروب تفاهم» نامید. افزایش نااطمینانی نسبت به آینده سیاسی و اقتصادی، خریدهای سرمایهای از جمله خرید ملک را تا حدی تقویت کرد و قیمت پیشنهادی مسکن در تهران در این مدت ۳۸ درصد رشد داشت.
مقایسه دو دوره نشان میدهد رشد قیمت مسکن در حدود دو ماه میان آتشبس و تفاهم، از رشد پنج ماه پس از آن بیشتر بود. در دوره دوم، تشدید ریسک جنگ بخشی از نقدینگی را به سمت بازارهای زودنقدشونده برد و بر نرخ رشد قیمت مسکن اثر کاهنده گذاشت.
در ۹ ماه پس از آغاز جنگ ۴۰روزه، توافق نهایی میان ایران و آمریکا محقق نشد. بر اساس پیشبینی صاحبنظران اقتصاد مسکن، توافق قطعی میتواند بازدهی مسکن را در مقایسه با دیگر بازارها بهطور نسبی افزایش دهد؛ هرچند در میانمدت و بلندمدت، ثبات قیمت و احیای تدریجی رونق بازار نیز محتمل دانسته شده است.
واکنش بازار مسکن به نشست شنژن
بررسی روند بازار در هفته منتهی به نشست سهجانبه آمریکا، روسیه و چین در شنژن نشان میداد که خریداران و فروشندگان بیشتر در موقعیت انتظار بودند تا معامله. سه نشانه این وضعیت عبارت بودند از کاهش شتاب تورم هفتگی مسکن، توقف تماسهای روزانه برخی مالکان با مشاوران املاک برای افزایش قیمت فایلها و دست نگهداشتن هر دو سوی بازار از انجام معامله.
در ابتدای هفته، با نزدیکشدن زمان دیدار رؤسایجمهور آمریکا، روسیه و چین، گمانهزنیهای مثبتی درباره آینده رابطه جنگی ایران و آمریکا مطرح شد. در مقابل، حملات آمریکا به مناطقی در جنوب، خوشبینی به حل مناقشه را کاهش داد. همزمانی این دو جهتگیری، فضای تعلیق و انتظار را در بازار تقویت کرد.
نشست ترامپ، پوتین و شی روز پنجشنبه برگزار شد. پیش از آن، گروهی از فعالان بازار انتظار داشتند ایران محور صریح مذاکرات سهجانبه باشد. در شرایطی که بازار ملک به نقطه چرخش نزدیک شده بود، حجم معاملات بهشدت کاهش یافت؛ زیرا انتشار خبری درباره تصمیم آمریکا برای پایان جنگ میتوانست مسیر بازارهای دارایی، از جمله مسکن، را تغییر دهد.
در هفته مورد بررسی، متوسط قیمت هر مترمربع آپارتمان در مناطق ۲۲گانه تهران به ۲۸۷ میلیون تومان رسید. قیمتها نسبت به هفته پیش از آن ۲.۸ درصد رشد کرد؛ یعنی نرخ افزایش هفتگی به نصف هفته قبلتر رسید. با وجود تمرکز فعالان بر نشست چین، در نقاط مختلف تهران خریدارانی ــ هرچند به تعداد کم ــ حضور داشتند.
کاهش شیب رشد هفتگی قیمت میتواند نشانهای از اصلاح بازار پس از دو ماه رشد سریع باشد؛ فرضیهای که با محدودترشدن رشد دلار نیز مطرح شده است. در هفته بعد، تحرک بازار ممکن بود دوباره افزایش یابد، مگر آنکه جنگ احتمالی رخ دهد.




