دولت با ۲۴ ماده تمرکززدایی از تهران را کلید زد

شینا انصاری، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، تصویب‌نامه اخیر دولت با عنوان «برنامه اقدام برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استان‌های تهران و البرز» را که به پیشنهاد شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و با همکاری دستگاه‌های متولی به تصویب رسیده، در کاهش مسائل محیط زیستی پایتخت بسیار اثرگذار دانست.

به گزارش صما، به گفته انصاری ریشه اصلی مشکلات محیط زیستی پایتخت را باید در بارگذاری جمعیت، صنعت و خدمات بیش از توان و ظرفیت اکولوژیک آن جست‌وجو کرد. عدم اجرای طرح‌ها و اسناد بالادست در تهران برای انطباق توان جمعیت‌پذیری با منابع زیستی، شرایط حساس و شکننده‌ای برای این کلانشهر به وجود آورده که آلودگی هوا و کمبود منابع آب بخشی از پیامدهای آن است.

در نخستین طرح جامع تهران مصوب ۱۳۴۷، جمعیتی معادل ۵.۵ میلیون نفر برای افق طرح در نظر گرفته شد، اما در طرح‌های بعدی مانند طرح ساماندهی تهران (۱۳۷۱)، طرح مجموعه شهری (۱۳۸۲) و طرح جامع (۱۳۸۶) سقف‌های جمعیتی پیش‌بینی‌شده نادیده گرفته شد. به جای تمرکززدایی و جلوگیری از رشد کانون‌های بزرگ جمعیتی پیرامون تهران، بارگذاری‌ها در تهران ادامه یافت و شاخص‌های محیط زیستی از جمله بهبود کیفیت هوا و آب پایدار در محاق قرار گرفت.

همه آنچه در یک قرن اخیر در تهران رخ داده، به شکل‌گیری کلانشهری با تراکم و تمرکز زیاد انجامیده است؛ به نحوی که هم‌اکنون شهرستان تهران در کانون یک منطقه کلانشهری با وسعتی بالغ بر ۷۰۰ کیلومترمربع قرار گرفته است.

سرعت گرفتن نرخ مهاجرت از شهرهای کوچک و روستاها به تهران طی چند دهه گذشته، افزایش بی‌رویه جمعیت را در کنار به‌هم‌ریختگی کالبد شهری و تجمیع مشکلات محیط زیستی تهران اعم از آلودگی هوا، آب، خاک، صدا و معضل پسماندها رقم زده و نیاز به تأمین منابع آب از مسافت ۱۶۰ کیلومتری در منطقه طالقان را به وجود آورده است. معضلات جدی محیط زیستی پایتخت به این دلیل است که ظرفیت زیستی تهران دیگر پاسخگوی بارگذاری‌های بیشتر نیست، چراکه توان خودپالایی تهران سال‌هاست به سر رسیده است.

از این‌رو جذب جمعیت و تداوم بارگذاری‌ها، وضعیت محیط زیست تهران را بیش از پیش وخیم‌تر، بغرنج‌تر و پیچیده‌تر می‌کند. همچنین ملاحظات انرژی، پدافند غیرعامل و مخاطراتی مانند زلزله و فرونشست و برهم‌کنش این عوامل نشان می‌دهد که تمرکززدایی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه امری اجتناب‌ناپذیر است.

مهم‌ترین محورهای مصوبه دولت

مصوبه دولت با عنوان «برنامه اقدام برای ساماندهی، پالایش عملکردی و تمرکززدایی از استان‌های تهران و البرز» مشتمل بر ۲۴ ماده و ۲۳ اقدام، مجموعه‌ای از تصمیم‌های راهبردی را برای پالایش مجموعه شهری تهران و البرز از فعالیت‌های ناسازگار با هدف کاهش بار کالبدی و فشار محیط زیستی پیش‌بینی کرده است. از مهم‌ترین مواد آن می‌توان به ممنوعیت صدور مجوز ایجاد و توسعه شهرک‌ها و نواحی صنعتی در دو استان تهران و البرز اشاره کرد.

همچنین ممنوعیت هرگونه تغییر کاربری اراضی زراعی و باغی، جلوگیری از افزایش واحدپذیری و بارگذاری جمعیت در آرای کمیسیون‌های ماده ۹۹ و ۱۰۰ برای دو استان، و ممنوعیت صدور مجوز احداث شهرک‌های مسکونی و شهرهای جدید به مدت سه سال از دیگر مواد این مصوبه‌اند.

در این برنامه بر کاهش بار جمعیتی و جایگزینی فعالیت‌های صنعتی با صنایع دانش‌بنیان و پاک، فعالیت‌های دارای ارزش افزوده بیشتر و خدمات پشتیبان تولید تأکید شده است.

تصویب این برنامه عمل در هیئت وزیران حکایت از عزم جدی دولت چهاردهم برای ورود به موضوع تمرکززدایی، مهار رشد نامتعارف جمعیت، مقابله با گسترش بی‌رویه شهری و ایجاد توازن اکولوژیک در پایتخت دارد. از این‌رو و با لحاظ اهمیت اجرایی شدن این مصوبه و تحقق اهداف آن، انتظار می‌رود با همکاری تمام‌قد همه دستگاه‌های مسئول برای اجرای مؤثر، دقیق و هماهنگ این برنامه، توسعه پایتخت با ظرفیت واقعی منابع زیستی آن متناسب شده و تهران به شهری با شاخص‌های زیست‌پذیری مناسب‌تر تبدیل شود.