- مفهوم شهر دوستدار کودک زیرمجموعه شهر همهشمول است.
- طراحی شهر باید از منظر کودکان با توجه به زاویه دید متفاوت آنها انجام شود.
- اولویت نخست در طراحی شهری، تأمین امنیت و ایمنی کودکان در نقاط پرتردد است.
- مطالبهگری خانوادهها و آموزش حقوق شهروندی به کودکان، موتور محرک تغییر است.
- کشورهای توسعهیافته سالهاست استانداردهای شهرسازی را با محوریت کودکان تدوین کردهاند.
حمدهادی مهدینیا، عضو هیئت علمی گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه مفهوم «شهر دوستدار کودک» زیرمجموعهای از مفهوم گستردهتر «شهر همهشمول» است، اظهار کرد: در شهر همهشمول، تمامی ساکنان باید به یک اندازه از امکانات، فضاها و خدمات شهری بهرهمند باشند. در ادبیات جهانی، چهار گروه بیش از سایرین با محدودیتها و محرومیتهایی در کل وضعیت شهری روبرو هستند؛ کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و در برخی جوامع زنان. بر همین اساس، برنامهریزی و طراحی شهری باید با محوریت نیازهای این گروهها انجام شود.
وی افزود: باید شهر را از دریچه نگاه این افراد طراحی کرد. مادری که همراه کودک خود در شهر تردد میکند، از لحظه خروج از منزل تا رسیدن به مقصد با موانعی همچون حملونقل عمومی، پلهای عابر پیاده، پیادهروها، بانکها و فروشگاهها مواجه است. اگر زیرساختها با در نظر گرفتن این چالشها طراحی شوند، همه شهروندان به راحتی از آنها استفاده خواهند کرد. این موضوع درباره کودکان نیز صدق میکند؛ یک کودک شش یا هفتساله شهر را از ارتفاع و زاویهای متفاوت میبیند. بنابراین ارتفاع آبخوریها، پلهها، جداول خیابان، آسانسورها، پلهای عابر پیاده و حتی ورودی ساختمانها باید متناسب با نیازهای او طراحی شود. هرچه شهر بیشتر از منظر کودک دیده و طراحی شود، به مفهوم واقعی شهر دوستدار کودک نزدیکتر خواهیم شد.
مهدینیا درباره وضعیت مشهد خاطرنشان کرد: شهر دوستدار کودک یکی از اولویتهای مدیریت شهری در دوره گذشته بوده است، اما تحقق کامل آن فرآیندی بلندمدت است و هنوز تا استانداردهای مطلوب فاصله داریم. در کشورهای توسعهیافتهای مانند آلمان، هلند و فرانسه، سالهاست که ضوابط و استانداردهای شهرسازی با محوریت گروههای خاص از جمله کودکان تدوین و اجرا شده و به همین دلیل، این گروهها با چالشهای بسیار کمتری در مقایسه با شهری مثل مشهد مواجه هستند.
وی با اشاره به اقدامات صورتگرفته در مشهد تصریح کرد: طی سالهای اخیر در حوزه تدوین ضوابط، مقررات، طراحی شهری و الزام مشاوران و پیمانکاران به رعایت استانداردهای مرتبط با کودکان، اقدامات مناسبی انجام شده و این موضوع به یکی از اولویتهای مدیریت شهری تبدیل شده است.
اولویت نخست؛ تأمین امنیت و ایمنی کودکان
مهدینیا با بیان اینکه تحقق شهر دوستدار کودک نیازمند اولویتبندی صحیح است، اظهار کرد: در اجرای این سیاستها نباید دچار فانتزیگرایی شد و تصور کرد همه استانداردها باید به طور همزمان اجرا شوند. نخستین اولویت باید تأمین امنیت و ایمنی کودکان باشد؛ بهویژه در نقاطی که تداخل حرکت خودروها و عابران پیاده وجود دارد یا عبور عرضی خیابانها صورت میگیرد. پس از رفع مسائل ایمنی، میتوان به ارتقای کیفیت خدمات شهری مانند طراحی آبخوریها، مبلمان شهری و سایر امکانات متناسب با نیاز کودکان پرداخت.
این شهرساز با تاکید بر اهمیت نقش نهادهای محلی در تحقق شهر دوستدار کودک، اظهار کرد: بخشی از این مسئولیت به تدوین و اجرای ضوابط و مقررات باز میگردد، اما بخش مهم دیگر، مطالبهگری جامعه است. انجمنهای اولیا و مربیان، سازمانهای مردمنهاد، انجمنهای دوستدار کودک و خانوادهها باید در این زمینه مطالبهگر باشند و مدیران شهری نیز با نگاه انتقادپذیر، این مطالبهگری را فرصتی برای بهبود کیفیت شهر بدانند. آموزش نیز نقش مهمی در تحقق این هدف دارد. مدارس، فرهنگسراها و سایر مراکز فرهنگی میتوانند با برگزاری کارگاههای آموزشی، جشنوارههای هنری، مسابقات نقاشی و برنامههای شهروندی، کودکان را با حقوق خود در شهر آشنا کنند. آشنایی نسل آینده با حقوق شهروندی، وظیفه حاکمیت است و زمینه شکلگیری نسلی مطالبهگر و آگاه را فراهم میکند.
مهدینیا در پایان تأکید کرد: مهمترین گام برای حرکت به سمت شهر دوستدار کودک، ایجاد حس نیاز و مطالبهگری در میان خانوادهها و کودکان است. زمانی که این مطالبه در جامعه شکل بگیرد، دستگاههای مسئول نیز با جدیت بیشتری اجرای سیاستها و پروژههای مرتبط با شهر دوستدار کودک را در اولویت قرار خواهند داد.
