گـودبـرداری غیراصولـی
هر چند وقت یک بار، در اخبار سراسری و یا صفحات حوادث روزنامهها، شاهد نقل خبرهای مربوط به ریزش ساختمانی در مجاورت زمین گودبرداری شده به طریق غیراصولی هستیم که علاوه بر وارد آوردن خسارات مالی جبرانناپذیر، متاسفانه باعث نقص عضو یا مرگ ساکنان آن میشود.
ریشهیابی عوامل به وجود آمدن چنین حوادث ناگواری، میتواند به ما در تصمیمگیری به منظور جلوگیری از تکرار اتفاقات مشابه، کمک کند. میتوان با بهرهگیری از اساتید و دستاندرکاران متخصص و مجرب در علم ژئوتکنیک، علاوه بر تدوین نظام نامه جامع و معرفی گردش کار مناسب جهت کنترل گودبرداری، ضوابط فنی و اجرایی مربوط را تهیه و در قالب مباحث مقررات ملی ساختمان، به عوامل ذی ربط، ابلاغ نمود. مباحث ۷ و ۱۲ مقررات ملی، تا حدودی حاوی ضوابطی در اینباره بوده که متاسفانه تاکنون در بسیاری از ساختمانها، مفاد آن اجرا نمیگردد.
در کشور ما تعداد مهندسینی که دارای علم و تجربه کافی باشند، بسیار کم است. این کمبود در دانشگاه ها باید از طریق گذراندن دورههای آموزشی پر شود. این دروس باید مسائلی مانند نحوه انجام آزمایشهای لازم ژئوتکنیکی بر اساس جنس خاک و نوع ساختمان، نحوه استفاده از نتایج آزمایشگاه جهت طراحی، روش های متداول و فناوری های جدید در زمینه تثبیت خاک و سازههای نگهبان را در بر گیرد. ضمنا روش های نوین حتیالامکان باید متضمن پرهیز از هزینه گزاف و صرف مدتزمان زیاد باشد.
متاسفانه در بسیاری از شهرها از یک یا چند روش سنتی (و بعضا غلط) بدون توجه به چگونگی بافت خاک و شرایط محیطی (مانند تراز آب زیرزمینی) استفاده میشود که مهمترین عامل ایجاد حوادث مذکور است. جهت پرهیز از هر گونه حادثه مشابه، باید به طور جدی دست افراد غیرمتخصص در این زمینه کوتاه شود و کلیه مراحل آزمایش، طراحی، اجرا و نظارت، زیرنظر متخصصین مربوطه انجام پذیرد.
خوشبختانه سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور در قدم اول در حال تدوین نظام نامه «اعطای صلاحیت طراحی، نظارت و اجرای گودبرداری» است که کلیات آن به تصویب رسیده و پس از تصویب نهایی توسط شورای مرکزی، به وزارت راه و شهرسازی پیشنهاد میشود. در این نظام نامه، حدود صلاحیت مهندسین عمران و دورههای آموزشی لازم درج شده است.
قدم بعدی تدوین راهکارهای اجرایی و گردش کار مناسب به همراه سیستم نظارتی کارآمد با مشارکت تمامی ارگان های ذی ربط است. همچنین باید انجام آزمایش ژئوتکنیک، حداقل در ساختمان های چند طبقه و خصوصا دارای زیرزمین، الزامی شود که در چند استان در حال اجراست. مشاورین آزمایشگاهی ژئوتکنیک نیز براساس علم روز، آموزش دورهای دیده و از تجهیزات مدرن استفاده می کنند.
نیاز است تا استفاده از دستگاه های روز دنیا و فناوری های جدید به مجریان (پیمان کاران) آموزش داده شود. البته بومیسازی در این فناوری ها نیز باید در نظر قرار گیرد. انجام مطالعات تحقیقی و پژوهشی بر روی انواع بافت خاک براساس شرایط بومی استان ها و ارائه راهکارهای مناسب اجرایی و همچنین تهیه نقشههای پهنهبندی و ریزپهنهبندی ژئوتکنیکی شهرها (خصوصا شهرهای پرجمعیت) نیز بسیار مفید است. دانشگاه ها و سازمان های نظام مهندسی ساختمان میتوانند نقش موثری را در این زمینه ایفا کنند. نهایتا فرهنگ سازی میتواند در آگاهیرسانی به مردم و تسریع در اجرای موارد یاد شده، اثرات مطلوبی داشته باشد.
مسلما وزارت راه و شهرسازی در ارتباط با اجرایی شدن این راهکارها و جلوگیری از وقوع حوادث تلخ احتمالی آینده، نقشی محوری و انکارناپذیر دارد.
;
مهندس مسعود راویان
عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور
و عضو گروه تخصصی عمران شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان
;
;
;
