- پروژه ارتقای کیفیت فضایی و توسعه سرمایهپذیری ایستگاههای مترو و عرصههای پیرامونی به شرکت مشاور واگذار شد.
- ۵ ایستگاه مترو شامل جوانمرد قصاب، آزادی، بیهقی، علوم و تحقیقات و میدان وصال به عنوان نمونههای مطالعاتی انتخاب شدند.
- مطالعات در پنج دیسیپلین شهرسازی، معماری، ترافیک، پدافند غیرعامل و اقتصاد انجام میشود.
- هدف اصلی پروژه ایجاد درآمد پایدار و کاهش وابستگی توسعه مترو به منابع عمومی است.
به گزارش صما، شبکه مترو تهران با وجود توسعه مستمر و پرشتاب، با ناترازی مالی مواجه است؛ هزینههای تکمیل، توسعه و بهرهبرداری از این شبکه با درآمدهای حاصل از فعالیتهای جاری این مد حملونقل تناسب ندارد و بخش قابل توجهی از بودجه و اعتبارات مورد نیاز آن، همچنان از طریق منابع عمومی یا مواردی مانند اوراق مشارکت تأمین میشود. در کنار این ناترازی مالی، ظرفیتهای اقتصادی قابل توجهی در ایستگاهها و عرصههای پیرامونی آنها وجود دارد که هنوز به شکل مؤثر در خدمت ایجاد درآمد پایدار و ارتقای کیفیت محیطی شهر قرار نگرفتهاند. این فضاهای زیرسطحی، ظرفیتهایی هستند که در طول سالهای گذشته ایجاد شدهاند اما به دلایل مختلف از جمله مسائل بهرهبرداری، مالکیت، مدیریت و نبود مدل مشخص اقتصادی، نتوانستهاند نقش مؤثری در ایجاد ارزش افزوده برای توسعه شبکه مترو ایفا کنند.
از سوی دیگر، نگاه صرفاً فنی و ساختمحور به ایستگاهها باعث شده است پتانسیلهای بالقوه آنها به صورت یکپارچه با عرصههای پیرامونی مورد توجه قرار نگیرد. در چنین شرایطی، ضرورت تبیین رویکردی جامع برای استفاده مؤثرتر از ظرفیتهای موجود و پیشبینی طرحهای درآمدزایی از دل پروژههای مترویی مورد توجه خاص قرار گرفته است. بر همین اساس، پروژه «ارتقای کیفیت فضایی و توسعه سرمایهپذیری ایستگاههای مترو و عرصههای پیرامونی» از سوی شرکت راهآهن شهری تهران و حومه به شرکت مشاور واگذار شد تا طی یک فرآیند مطالعاتی یکپارچه، دو هدف اصلی دنبال شود؛ ابتدا ایجاد ظرفیتهای درآمدی پایدار و کاهش وابستگی فرآیند توسعه مترو به منابع عمومی و در وهله بعد ارتقای کیفیت ایستگاهها و محیط پیرامون آنها.
انتخاب ایستگاههای نمونه مطالعاتی
مسعود نوین، معاون فنی و مهندسی شرکت مترو تهران، در خصوص فرآیند توسعه سرمایهپذیری ایستگاههای شبکه مترو تهران گفت: برای بررسی و سنجش این رویکرد، چند ایستگاه مترو به عنوان نمونههای مطالعاتی انتخاب شدهاند؛ ۲ ایستگاه جوانمرد قصاب و آزادی که در حال حاضر فعال هستند و همچنین ۳ ایستگاه بیهقی، علوم و تحقیقات و میدان وصال که در آینده ساخته خواهند شد.
وی افزود: این انتخاب از آن جهت اهمیت دارد که پروژه مذکور صرفاً به بهسازی و بازآفرینی ظرفیتهای موجود محدود نمیشود بلکه تلاش میکند الزامات سرمایهپذیری و ارتقای کیفیت فضاهای مربوط به یک ایستگاه را از همان مراحل برنامهریزی و طراحی، همراه مسیر توسعه شبکه مترو نماید. در واقع ماهیت مسئله نیز ایجاب میکند که پروژه از یک نگاه تکرشتهای فراتر برود. به همین منظور مطالعات در قالب همکاری پنج دیسیپلین شهرسازی، معماری، ترافیک، پدافند غیرعامل و اقتصاد آغاز و تا حدودی پیش رفته است. این حوزههای مطالعاتی مستقل و منفک از یکدیگر عمل نمیکنند بلکه در کنار هم به دنبال شکلدادن یک فرآیند جامع هستند؛ رویکرد شهرسازی، جایگاه ایستگاه در ساختار شهری و ارتباط آن با عرصه پیرامونی را بررسی میکند؛ رویکرد معماری بر کیفیت، ساماندهی و تأثیرات ایستگاه بر محیط تمرکز دارد؛ رویکرد ترافیکی به دسترسی و ارتباطات پیرامونی میپردازد؛ مطالعات پدافند غیرعامل، الزامات ایمنی، امنیت و تابآوری را مورد توجه قرار میدهد و رویکرد اقتصادی، ظرفیتهای سرمایهپذیری و امکان ایجاد مدلهای درآمد پایدار را بررسی میکند.
مراحل انجام پروژه و نتایج مورد انتظار
معاون فنی و مهندسی شرکت مترو تهران در ادامه عنوان کرد: فرآیند انجام پروژه مذکور از شناخت دقیق شرایط موجود آغاز شده و امروز بخش مهمی از مطالعات انجام شده است تا ضمن درک درست مسئله، در ادامه برنامهریزی راهبردی، برنامهریزی ساختاری و برنامهریزی عملیاتی صورت پذیرد. در مرحله شناخت کلی موضوع، ویژگیها، ظرفیتها و سایر مسائل مربوط به ایستگاهها و عرصههای پیرامونی بررسی شده و این امر به تدوین جهتگیریهای راهبردی و سپس طراحی ساختار فضایی و عملکردی مورد نیاز برای توسعه ایستگاهها منجر شده است. در مرحله برنامهریزی عملیاتی نیز مسیر حرکت از شناخت و تحلیل به سمت راهکارهای قابل اجرا دنبال شده است. در واقع، هدف پروژه صرفاً یافتن فرصتهایی برای ایجاد درآمدزایی نیست بلکه تلاش میشود بین موضوعاتی از قبیل کیفیت فضای شهری، عملکرد مناسب ایستگاه، دسترسیها، الزامات ایمنی و ظرفیت سرمایهپذیری هر ایستگاه، ارتباطی منطقی برقرار شود.
وی بیان کرد: به این ترتیب هر ایستگاه مترو، نه به عنوان یک عنصر منفرد در شبکه حملونقل عمومی بلکه در قالب بخشی از ساختار شهری و یکی از ظرفیتهای توسعه و ارزشآفرینی در محیط پیرامونی خود دیده میشود. در حال حاضر مطالعات شناخت، برنامهریزی راهبردی، برنامهریزی ساختاری و برنامهریزی عملیاتی پروژه آماده شده و این فرآیند در مسیر دستیابی به نتایج نهایی قرار دارد.
نوین در پایان گفت: امید است با اجرایی شدن نتایج این مطالعات، بخش قابل توجهی از ظرفیتهای کمتر لحاظ شده ایستگاههای مترو فعال شود تا زمینه بازآفرینی منابع درآمدی پایدار فراهم آمده و وابستگی این حوزه به منابع عمومی کاهش پیدا کند؛ در عین حال، ایستگاهها و عرصههای پیرامونی نیز بتوانند محیطی با کیفیتتر، ایمنتر و مناسبتر برای شهروندان و مسافران مترو فراهم نمایند.
